علت درد لگن سمت راست و چپ در زنان

درد لگن در زنان یکی از شایع‌ترین و در عین حال گیج کننده‌ترین علائمی است که می‌تواند ناشی از علل مختلفی باشد و کیفیت زندگی روزمره را تحت تاثیر قرار دهد. گیج‌کننده از این جهت که کلمه (لگن) می‌تواند به دو معنای کاملاً متفاوت اشاره کند:

1. لگن به معنای احشایی (زنانه): ناحیه‌ای که رحم، تخمدان‌ها، مثانه و روده در آن قرار دارند.
2. لگن به معنای استخوانی-مفصلی: استخوان لگن، مفصل ران و عضلات و اعصاب اطراف آن.

شناخت دقیق علت درد لگن و تفکیک آن بر اساس سمت درد (راست یا چپ) اهمیت زیادی در تشخیص و درمان موثر دارد. در این مقاله از تافته، به بررسی عوامل مختلف درد لگن سمت راست و چپ در زنان، علل احتمالی، علائم همراه و روش‌های پیشگیری و درمان می‌پردازیم تا به شما کمک کنیم با آگاهی بیشتری سلامت لگن خود را حفظ کنید.

درد لگن کجاست؟

از نظر آناتومیک، ناحیه لگن پایین‌ترین بخش تنه یعنی زیر شکم و بین دو استخوان لگن (ایلیاک) قرار دارد. این ناحیه شامل اندام‌های داخلی (رحم، تخمدان، مثانه، روده) و هم ساختارهای استخوانی-مفصلی (مفصل ران، ساکروایلیاک، عضلات کف لگن) می‌شود؛ به همین دلیل درد در این ناحیه می‌تواند از چندین موارد نشات بگیرد.

درد لگن نشانه چیست؟

در پاسخ به سوال درد لگن نشانه چیست؟ باید بگوییم که درد لگن می‌تواند دلایل بسیار متنوعی داشته باشد و به نوع، محل دقیق و علائم همراه درد بستگی دارد. به ‌طور کلی علل درد لگن به دو دسته اصلی زیر تقسیم می‌شود:

• علل زنانه/ احشایی: این درد ممکن است ناشی از مشکلات دستگاه تناسلی مانند کیست تخمدان، اندومتریوز، عفونت‌های لگن (PID)، بارداری خارج‌ رحمی، اختلالات قاعدگی، تخمک‌گذاری، فیبروم‌های رحمی، تغییرات قاعدگی، درد هنگام نزدیکی یا مشکلات باروری همراه شود.
• علل اسکلتی-عصبی-گوارشی: مشکلات اسکلتی مانند (آرتروز مفصل ران، سیاتیک، دیسک کمر) و گاهی مشکلات دستگاه گوارش (مثل یبوست شدید، سندرم روده تحریک‌پذیر یا حتی آپاندیسیت) یا مجاری ادراری (عفونت ادراری، سنگ کلیه، بواسیر) می‌توانند چنین دردی ایجاد کنند.

علل زنانه درد لگن

درد لگن سمت چپ و راست در زنان نشانه‌ای است که می‌تواند دلایل بسیار متنوعی داشته باشد و نباید ساده از کنار آن گذشت و در ادامه با هر یک از علت‌های آشنا می‌شویم.

علت درد لگن سمت راست در زنان

یکی از شایع‌ترین دلایل، کیست‌ها و تومورهای تخمدان سمت راست است و ممکن است با اختلالات قاعدگی همراه باشد. تخمک‌گذاری (به‌ ویژه در اواسط سیکل قاعدگی)، عفونت‌های لگنی (PID)، بارداری خارج‌رحمی یا حتی پیچ‌خوردگی تخمدان از دیگر علت‌های جدی هستند که نیاز به بررسی فوری دارند.

از سوی دیگر، درد سمت راست لگن همیشه به مشکلات زنانگی محدود نمی‌شود. گاهی این درد ناشی از مشکلات گوارشی مانند آپاندیسیت (که یکی از اورژانس‌های پزشکی است)، یبوست شدید، سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) یا عفونت‌های روده‌ای است.

علت درد لگن سمت چپ در زنان

همانند سمت راست، یکی از دلایل شایع، کیست تخمدان سمت چپ است که درد مبهم یا تیرکشنده ایجاد می‌کند و ممکن است با تغییرات قاعدگی یا درد هنگام نزدیکی همراه باشد. همچنین، تخمک‌گذاری در اواسط سیکل قاعدگی می‌تواند برای برخی زنان باعث درد خفیف و موقتی در یک سمت لگن شود. در کنار این‌ها، مشکلاتی مانند اندومتریوز، فیبروم رحمی یا عفونت‌های لگنی هم می‌توانند علت درد سمت چپ لگن باشند.

گاهی مشکلات گوارشی مثل یبوست، سندرم روده تحریک‌پذیر یا حتی عفونت‌های روده‌ای باعث درد این ناحیه می‌شوند. همچنین، مشکلات ادراری مثل عفونت مجاری ادراری یا سنگ کلیه می‌توانند به‌ صورت درد لگن سمت چپ خود را نشان دهند.

درد لگن بعد از قاعدگی؛ طبیعی یا خطرناک؟

درد لگن سمت راست و چپ بعد از قاعدگی در بسیاری از موارد طبیعی است و به دلیل تغییرات هورمونی، انقباضات رحمی یا باقی ماندن مقداری خون قاعدگی در رحم ایجاد می‌شود. با این حال، اگر درد شدید، مداوم یا همراه با علائمی مانند تب، خونریزی غیرطبیعی، بوی نامطبوع ترشحات یا مشکلات ادراری باشد، ممکن است نشان‌دهنده عفونت، کیست تخمدان یا مشکلات دیگر بوده که نیاز به بررسی پزشکی دارد.

درد لگن بعد از عمل هیسترکتومی

درد خفیف تا متوسط لگن پس از این جراحی طبیعی محسوب می‌شود و طی چند هفته به تدریج کاهش می‌یابد. در صورت داشتن  درد شدید، فزاینده یا همراه با تب باید فوراً به تیم جراحی گزارش دهید، چرا که می‌تواند به دلیل عفونت یا سایر عوارض جراحی رخ دهد.

علل اسکلتی-عصبی درد لگن (درد استخوان و مفصل لگن)

در ادامه با برخی از رایج‌ترین دلایل درد استخوان و مفصل لگن آشنا می‌شویم.

درد مفصل لگن

درد مفصل ران که در فارسی محاوره‌ای گاهی با عنوان مفصل لگن نیز شناخته می‌شود، می‌تواند از آرتروز، التهاب بورس (بورسیت)، آسیب تاندون یا کشیدگی عضلانی نشات بگیرد که حرکت یا فشار مستقیم روی ناحیه، معمولاً موجب شدید شدن این درد می‌شود.

درد لگن بعد از عمل تعویض مفصل لگن (هیپ)

درد و ناراحتی در دوره نقاهت پس از این جراحی معمولا طبیعی به شمار می‌رود و با فیزیوتراپی تدریجاً بهتر می‌شود، اما اگر درد شدید ناگهانی، تورم قابل‌توجه یا تب پس از این عمل تجربه کردید، باید هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید یا به تیم جراحی گزارش دهید.

سیاتیک و درد لگن

فشردگی عصب سیاتیک (اغلب ناشی از دیسک کمر) می‌تواند موجب ایجاد دردی تیرکشنده از ناحیه لگن تا پشت ران و پا شود، که گاهی با بی‌حسی یا سوزن ‌سوزن‌ شدن همراه می‌شود.

دیسک کمر و درد لگن

مشکلات دیسک ستون فقرات کمری می‌توانند درد را به ناحیه لگن و باسن انتقال دهند و این درد اغلب با نشستن طولانی یا خم‌شدن شدید‌تر شده و موجب اذیت می‌شود.

قرص برای درد استخوان لگن

در پاسخ به سوال قرص برای درد استخوان لگن چیست؟ باید بگوییم که انتخاب قرص مناسب به علت درد بستگی دارد و هیچ داروی واحدی برای همه مناسب به شمار نمی‌رود:

• شل‌کننده‌های عضلانی در صورت اسپاسم عضلانی شدید، با تجویز پزشک
• داروهای اختصاصی عصبی برای درد نوع سیاتیک، در صورت تجویز پزشک
• در آرتروز پیشرفته، درمان‌های تخصصی‌تر (تزریق، فیزیوتراپی یا در موارد شدید، جراحی)
• مسکن‌های ضدالتهاب (NSAID) مانند ایبوپروفن برای دردهای التهابی مفصلی یا عضلانی

خوددرمانی طولانی‌مدت با مسکن بدون تشخیص علت توصیه نمی‌کنیم.

علل گوارشی و ادراری درد لگن

در ادامه با برخی از علل رایج گوارشی و ادراری درد لگن آشنا می‌شویم.

1. عفونت ادراری یا سنگ کلیه: معمولاً با سوزش ادرار یا درد پهلو همراه می‌شود.
2. یبوست و سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS): فشار و کشش روده‌ها می‌تواند موجب ایجاد درد مبهم لگن شود.
3. بواسیر (هموروئید): بواسیر می‌تواند با درد یا فشار در ناحیه پایینی لگن و اطراف مقعد همراه شود، اگرچه این درد معمولاً موضعی‌تر از درد لگنی احشایی محسوب می‌شود.

درد لگن هنگام نشستن؛ فشار عصبی یا مشکلات اسکلتی؟

درد لگن هنگام نشستن می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد که دو دسته اصلی آن شامل فشارهای عصبی و مشکلات اسکلتی ـ عضلانی است. در برخی موارد، فشار یا تحریک عصب‌های ناحیه لگن مانند عصب سیاتیک می‌تواند باعث ایجاد درد شود که معمولا با تغییر وضعیت یا حرکت کاهش پیدا می‌کند. این نوع درد ممکن است همراه با سوزش، بی‌حسی یا احساس تیرکشیدن در ناحیه باسن، ران یا حتی پاها باشد و به دلیل فشردگی عصب‌ها در ناحیه کمر یا لگن ایجاد می‌شود.

از سوی دیگر، مشکلات اسکلتی ـ عضلانی مثل التهاب تاندون‌ها، کشیدگی عضلات، التهاب مفاصل لگنی یا آسیب به استخوان‌های لگن هم می‌توانند دلیل درد هنگام نشستن باشند. در این حالت، درد در ناحیه‌ای خاص متمرکز است و با فشار مستقیم روی آن ناحیه شدیدتر می‌شود. نشستن طولانی‌مدت روی سطوح سخت یا وضعیت نامناسب بدن هم می‌تواند این درد را تشدید کند. برای تشخیص دقیق علت درد لگن هنگام نشستن، بررسی پزشک و در صورت نیاز تصویربرداری توصیه می‌شود تا بهترین درمان متناسب با مشکل ارائه گردد.

علت درد لگن در شب

علت درد لگن در شب می‌تواند به دلایل مختلفی مانند ثابت‌ماندن بدن در یک وضعیت طولانی، کاهش حواس‌پرتی که باعث توجه بیشتر به درد مربوط شود، یا در بارداری به دلیل فشار وزن رحم در حالت خواب باشد.

درد لگن در بارداری و جنسیت جنین؛ آیا واقعا ارتباطی دارد؟

خیلی از مادران باردار کنجکاو هستند که بدانند آیا درد لگن در بارداری می‌تواند نشانه‌ای از جنسیت جنین باشد یا نه. واقعیت این است که تاکنون هیچ مدرک علمی معتبر ثابت نکرده که درد لگنی در دوران بارداری ارتباط مستقیمی با دختر یا پسر بودن جنین داشته باشد. در جدول زیر دلایل درد لگن در ماه‌های اول باداری را بررسی می‌کنیم.

علت	توضیح کوتاه
لانه‌گزینی جنین	درد خفیف و گذرا، شبیه قاعدگی
کیست جسم زرد	درد خفیف یک‌طرفه، معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود
کشش رباط‌های رحمی	درد تیرکشنده یا مبهم با بزرگ‌شدن رحم
بارداری خارج ‌رحمی (اورژانسی)	درد شدید یک‌طرفه با خونریزی یا سرگیجه؛ نیاز به مراجعه فوری

درد لگن در ماه‌های آخر بارداری

همچنین موارد زیر را می‌توان از جمله دلایل درد لگن در ماه‌های آخر بارداری نام برد.

• فشار سر جنین بر لگن
• تحریک عصب سیاتیک
• فشار وزن جنین و رحم بر اعصاب و عضلات لگن
• شل‌شدن مفاصل لگنی (سمفیز پوبیس) برای آماده‌شدن برای زایمان

درد لگن در بارداری دوقلویی

در بارداری چندقلویی، فشار بیشتری بر لگن و مفاصل اطراف آن به دلیل افزایش وزن و حجم رحم، وارد می‌شود و بنا به این دلایل درد لگن در این نوع بارداری معمولاً شایع‌تر و گاه زودتر از بارداری تک‌قلو ایجاد می‌شود.

علت درد لگن در بارداری موقع خواب

درد لگن در بارداری هنگام خواب به دلیل شل شدن مفاصل لگنی (به ‌ویژه مفصل سمفیز پوبیس)، کشیدگی رباط‌ها و فشار وزن رحم و جنین روی عضلات و اعصاب لگن ایجاد می‌شود. شب‌ها این درد شدت می‌گیرد چون بدن برای ساعت‌ها در یک وضعیت ثابت (معمولا خوابیده به پهلو) قرار گرفته و فشار یکنواختی به لگن وارد می‌شود. همچنین، خستگی عضلات و کاهش تحرک در شب باعث می‌شود درد بیشتر حس شود. استفاده از بالش بین زانوها یا زیر شکم و تغییر وضعیت مرتب در طول شب می‌تواند به کاهش این درد کمک کند.

درد لگن و کووید-۱۹

درد لگن جزو علائم شناخته‌شده و شایع کووید-۱۹ محسوب نمی‌شود. اگر در دوران یا پس از ابتلا به کووید دچار درد لگن شدید، بهتر است به‌ عنوان یک علامت مستقل تح نظر پزشک بررسی کنید، نه این‌که صرفاً به کووید نسبت دهید؛ سایر علل شایع‌تر باید توسط پزشک ر.د شوند.

برای کاهش درد لگن در بارداری چی بخوریم؟

برای کاهش درد لگن در بارداری، تغذیه مناسب می‌تواند نقش حمایتی خوبی داشته باشد، چون به تقویت استخوان‌ها، عضلات و کاهش التهاب کمک می‌کند.

1. منابع کلسیم (شیر، ماست، بادام) برای سلامت استخوان و مفاصل
2. ویتامین D (نور آفتاب، ماهی چرب، تخم‌مرغ) برای سلامت استخوان
3. اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی سالمون، گردو و بذر کتان) برای اثر ضدالتهابی
4. منابع منیزیم (سبزیجات برگ‌سبز، آجیل، موز) برای کاهش گرفتگی عضلانی
5. نوشیدن آب کافی و پرهیز از غذاهای بسیار چرب، سرخ‌شده یا پرقند که التهاب را افزایش می‌دهند.

البته همیشه قبل از مصرف هر نوع مکمل یا تغییر جدی در رژیم غذایی با پزشک یا مامای خود مشورت کنید و قبل از مصرف بذر کتان پیشنهاد میکنیم مقاله خواص و عوارض بذر کتان برای زنان را مطالعه نمایید.

ورزش مناسب برای درد لگن؛ حرکات کششی و تقویتی

از جمله ورزش‌های توصیه‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تمرینات تقویت کف لگن (کگل): عضلات عمقی لگن را فعال می‌کند.
• حرکات کششی لگن و ران‌ها: مانند کشش پروانه یا نشستن و باز کردن زانوها به طرفین.
• تمرینات پل: در حالی که به پشت دراز کشیده‌اید و باسن را از زمین بلند می‌کنید تا عضلات سرینی تقویت شوند.

لازم به تاکید است که انجام این حرکات باید به‌ صورت آهسته و کنترل‌شده، بدون ایجاد درد شدید و زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود، به‌ ویژه اگر فرد باردار باشد یا مشکل خاصی در مفاصل و استخوان‌ها داشته باشد.

درمان خانگی درد لگن

به عنوان درمان خانگی درد لگن راهکارهای زیر را توصیه می‌کنیم.

1. کمپرس گرم روی ناحیه دردناک
2. استراحت کافی و پرهیز از فعالیت تشدیدکننده درد
3. تغییر وضعیت بدن به‌صورت مکرر، به‌خصوص در نشستن طولانی
4. مسکن‌های بدون‌نسخه (طبق دستورالعمل و در صورت نبود منع مصرف)

درمان سنتی و گیاهی درد لگن

کی از رایج‌ترین توصیه‌ها استفاده از دمنوش‌های گیاهی مانند دمنوش بابونه، زنجبیل یا گل گاوزبان است که به‌دلیل خواص ضدالتهابی و آرام‌بخش می‌توانند به کاهش درد و تنش عضلانی کمک کنند. مصرف دمنوش‌ها باید با احتیاط و ترجیحا با مشورت پزشک به ‌ویژه در دوران بارداری انجام شود.

علاوه بر این، ماساژهای خانگی با روغن‌های گیاهی مثل روغن زیتون، روغن بابونه یا روغن اسطوخودوس روی ناحیه لگن می‌تواند باعث گرم شدن عضلات، کاهش گرفتگی و افزایش آرامش شود. استفاده از کمپرس گرم روی ناحیه دردناک و استراحت کافی نیز از دیگر روش‌های سنتی توصیه‌شده است.

برای درد لگن به کدام دکتر مراجعه کنیم؟

انتخاب متخصص به نوع درد و شدت آن وابسته است.

• اورولوژیست: برای مشکلات ادراری
• متخصص گوارش: برای علل روده‌ای
• ارتوپد یا روماتولوژیست: برای درد مفصل ران، آرتروز یا مشکلات استخوانی
• متخصص زنان و زایمان: برای علل احتمالی مرتبط با رحم، تخمدان یا بارداری
• متخصص مغز و اعصاب یا فیزیوتراپیست: برای سیاتیک یا مشکلات دیسک کمر

چه زمانی درد لگن اورژانسی است؟

مراجعه فوری به اورژانس یا پزشک در موارد زیر ضروری است:

1. درد شدید و ناگهانی مفصل پس از جراحی تعویض مفصل
2. تب بالا همراه با درد لگن و ترشحات غیرطبیعی (احتمال عفونت لگنی)
3. درد شدید سمت راست پایین شکم همراه با تب و تهوع (احتمال آپاندیسیت)
4. درد شدید و ناگهانی همراه با خونریزی یا سرگیجه (احتمال بارداری خارج‌رحمی یا پیچ‌خوردگی تخمدان)

سخن پایانی

درد لگن در زنان موضوعی پیچیده و چندوجهی است که می‌تواند از عوامل مختلفی ناشی شود؛ از مشکلات عضلانی و اسکلتی گرفته تا بیماری‌های داخلی مانند عفونت‌ها، کیست‌های تخمدان و مشکلات گوارشی. تشخیص دقیق علت درد و توجه به علائم همراه، نقش کلیدی در انتخاب روش درمان مناسب دارد.

تغییرات سبک زندگی، رعایت تغذیه سالم و انجام تمرینات ورزشی متناسب می‌تواند به کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. در نهایت، در صورت بروز درد شدید، مداوم یا همراه با علائم هشداردهنده، مراجعه به پزشک و دریافت درمان تخصصی ضروری است تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود و سلامت لگن حفظ گردد.