فیبروم رحم چیست؟ علائم، علت و روش‌های درمان

یکی از بیماری‌های بسیار رایج در بین بانوان فیبروم رحم (Uterine Fibroids) است. این بیماری هیچ تأثیری بر افزایش درصد ابتلای فرد به سرطان ندارد. با این ‌وجود با علائم آزاردهنده‌ای مانند درد لگن، خونریزی‌های شدید و ایجاد اختلال در ادرار همراه است.

برای افزایش کیفیت زندگی زنان و کنترل علائم این بیماری تشخیص و درمان آن از اهمیت زیادی برخوردار است، به همین منظور در ادامه این مقاله از سایت تافته علت، علائم، عوارض، روش‌های تشخیص و درمان فیبروم رحم زنان (شامل درمان دارویی، جراحی، طب سنتی و خانگی) را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

فیبروم رحم (Uterine Fibroids) چیست؟

به توده‌های خوش‌خیم (غیر سرطانی) که روی دیواره رحم یا داخل آن رشد می‌کنند فیبروم رحم گفته می‌شود. شاید برای شما جالب باشد که بدانید فیبروم رحم را با نام‌های فیبروئید (fibroids)، میوم (myomas)، لیومیوم (leiomyomas) نیز می‌شناسند. این توده‌ها که اغلب در سنین باروری، به‌ویژه بین 30 تا 40 سالگی ایجاد می‌شوند، از سلول‌های عضلانی صاف تشکیل شده‌اند، اما خطر ابتلا به سرطان را افزایش نمی‌دهند.

فیبروم یا فیبروز؛ تفاوت را بدانید

پیش از هرچیزی لازم به ذکر است بدانید،‌ فیبروم (توده عضلانی خوش‌خیم) با فیبروز رحم (اسکار یا بافت جوشگاهی، مانند چسبندگی داخل رحمی) تفاوت دارد، اگرچه هر دو واژه شبیه به هم به نظر می‌رسند، از نظر پزشکی دو وضعیت یکسان نیستند و از نظر علل و درمان‌های متفاوت هستند. در این مقاله به ‌طور اختصاصی درباره فیبروم (میوم) رحم صحبت می‌کنیم.

انواع مختلف فیبروم رحم

فیبروم‌های رحمی قابلیت رشد در هر جایی از رحم با اندازه‌های متفاوت را دارند. این فیبروم‌ها باتوجه‌به محل رشد آن‌ها در انواع مختلفی طبقه‌بندی می‌شوند. مهم‌ترین فیبروم‌های رحم شامل موارد زیر است:

• فیبروم داخل دیواره (intramural myoma): فیبروم داخل رحم با نام میوم اینترامورال نیز شهرت دارد. این فیبروم رحمی درون دیواره عضلانی رحم رشد می‌کند و با بزرگ‌شدن رحم را دچار کشیدگی می‌کند.
• فیبروم ساقه‌دار (Pedunculated fibroids): به شرایط خاصی که در آن فیبروم ساب سروزال با یک ساقه باریک به رحم وصل می‌شود، فیبروم ساقه‌دار می‌گویند. در واقع ساقه این فیبروم به‌عنوان یک‌پایه از تومور محافظت می‌کند.
• فیبروم خارج از رحم (Subserosal fibroids): فیبروم ساب سروزال قابلیت رشد از دیواره رحم به داخل لگن را دارد. این فیبروم با بزرگ‌شدن می‌تواند رحم را ازیک‌طرف حجیم‌تر کند.
• فیبروم زیر مخاطی (Submucosal fibroids): فیبروم زیر مخاطی یا همان فیبروم ساب موکوزال در لایه ماهیچه‌ای میانی رحم به سمت حفره داخلی آن ایجاد می‌شود. این نوع از فیبروم رحمی بسیار نادر است و در صورت وجود آن خونریزی‌های غیرطبیعی زیادی را به همراه دارد.
• فیبروم دهانه رحم (Cervical fibroids): این نوع از فیبروم رحم بسیار کمیاب است و معمولاً در دهانه رحم رشد می‌کند.

علت فیبروم رحم و عوامل خطر

همان‌طور که گفته شد متخصصین برای علت ایجاد فیبروم رحم دلیل مشخصی پیدا نکردند. با این ‌حال نوسانات هورمون‌های استروژن و پروژسترون تأثیر زیادی در ایجاد این بیماری دارد. در ادامه تعدادی از عوامل که ریسک ابتلا به فیبروم رحمی را افزایش می‌دهند بیان می‌کنیم.

1. کمبود ویتامین  D
2. قاعدگی‌های نامنظم
3. آغاز پریود در سن کم
4. زمینه ارثی و خانوادگی
5. مصرف زیاد گوشت قرمز
6. اضطراب و استرس زیاد
7. دیر رسیدن به سن منوپاز
8. عدم ورزش و تحرک کافی
9. سابقه ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت و فشارخون
10. زیاده‌روی در مصرف نوشیدنی‌های الکلی و کافئین‌دار

شایع‌ترین علائم فیبروم رحم

علائم فیبروم رحم بستگی به محل، اندازه تومور و تعداد آن‌ها دارد و شایع‌ترین علائم فیبروم رحم شامل موارد زیر است:

• یبوست
• اختلال در ادرار
• احساس نفخ شکم
• احساس افزایش درد قاعدگی
• احساس فشار در ناحیه مقعد
• مشاهده افزایش ترشحات واژن
• احساس درد زمان رابطه جنسی
• خونریزی و لکه بینی بین دوره‌های قاعدگی

ترشحات فیبروم رحم

فیبروم به‌ طور مستقیم باعث ترشح نمی‌شود، اما می‌تواند به ‌صورت غیرمستقیم بر ترشحات واژن تاثیر داشته باشد:

1. فیبروم‌های زیرمخاطی می‌توانند افزایش ترشحات واژن یا خونریزی نامنظم را در پی داشته باشند.
2. افزایش فشار فیبروم بر مثانه یا مجاری ادراری نیز می‌تواند زمینه بروز عفونت‌های ادراری و به‌ دنبال آن، تغییر در ترشحات را افزایش دهد.
3. در موارد نادر، اگر یک فیبروم دچار تغییرات نکروزه (مرگ بافتی) یا عفونت شود، ممکن است ترشحات بدبو یا غیرطبیعی ایجاد کند و باید برای بررسی فوری به پزشک مراجعه نمایید.

فیبروم رحم چه عوارضی دارد؟

فیبروم رحم چه عوارضی دارد پرسشی است که پاسخ آن به اندازه، تعداد و محل فیبروم بستگی دارد. در ادامه به بررسی عوارض فیبروم رحم می‌پردازیم:

• تنسموس‌
• احساس نفخ
• جدا شدن جفت
• مشکلات کلیوی
• اختلالات ناباروری
• مشکلات یبوست
• مشکلات کم خونی
• احساس سیری کاذب
• خونریزی های واژینال
• مشکلات سقط جنین
• اختلال در رشد جنین
• رابطه جنسی همراه با درد
• بهم خوردن تعادل هورمونی
• احساس خستگی و ضعف مداوم
• احساس دردهای گنگ در معده
• احساس فشار شدید در قسمت شکم
• احساس سنگینی، سفت شدن و فشار در ناحیه معده

آیا فیبروم رحم باعث ریزش مو می‌شود؟

چنانچه فردی به فیبروم مبتلا شود، ممکن است به خونریزی‌های شدید دچار شود که این خونریزی سبب کم خونی در فرد می‌شود و در اثر کم خونی ممکن است ریزش مو به وجود بیاید. به طور کلی توده‌های عضلانی رحم مستقیماً باعث ریزش مو نمی‌شوند اما می‌توانند بر روی آن اثرگذار باشند.

پیشنهاد مطالعه: علائم و درمان سریع کم خونی شدید در بانوان

آیا فیبروم باعث عفونت رحم می‌شود؟

فیبروم رحم به‌ خودی‌ خود یک بیماری عفونی نیست و معمولاً به‌طور مستقیم باعث عفونت رحم نمی‌شود و نشانه آن تغییر ترشحات واژن و بوی تند آن‌ها است. با این حال، دو حالت غیرمستقیم ممکن است این تصور را ایجاد کند:

1. فشار فیبروم‌های بزرگ بر مثانه می‌تواند منجر به تخلیه ناقص ادرار شود و در نتیجه، افزایش خطر عفونت‌های دستگاه ادراری (نه عفونت خود رحم) را به دنبال داشته باشد.
2. در موارد بسیار نادر، یک فیبروم (به‌خصوص نوع زیرمخاطی یا ساقه‌دار) ممکن است دچار نکروز (مرگ بافتی) شود که می‌تواند علائمی شبیه به عفونت (ترشحات بدبو، تب، درد) را در پی داشته باشد.

روش‌های تشخیص فیبروم رحم

در ادامه با برخی از روش‌های تشخیص فیبروم رحم آشنا می‌شویم.

• معاینات لگن: معمولاً پزشکان برای تشخیص این بیماری از معاینات ناحیه لگن شروع می‌کنند تا اندازه و شکل رحم را مورد بررسی قرار دهند.
• سونوگرافی: در روش سونوگرافی نیز پزشکان فیبروم‌های موجود و ساختار داخل رحم را مشاهده می‌کنند.
• هیستروسونوگرافی:این روش برای مشاهده فیبروم‌های زیر مخاطی و پوشش داخلی در بانوان باردار یا دارای خونریزی شدید استفاده می‌شود.
• ام‌آرآی لگن:این روش برای مشاهده تخمدان‌ها، رحم و سایر اندام‌های لگن استفاده می‌شود.
• هیستروسالپنگوگرافی:این روش برای مشاهده حفره رحم و لوله‌های فالوپ در صورت عدم بارداری کاربرد دارد.
• لاپاراسکوپی:در این روش قسمت بیرونی رحم و ساختار اطراف آن مشاهده می‌شود.

روش‌های پیشگیری از فیبروم رحم

در این بخش راهکارهای متفاوتی را به شما آموزش می‌دهیم تا کنترل بیشتری بر این بیماری داشته باشید:

1. ورزش منظم
2. حفظ وزن سالم
3. مدیریت استرس
4. کنترل فشار خون
5. کاهش مصرف الکل و دخانیات
6. تغذیه متعادل با فیبر و سبزیجات کافی

قرص برای فیبروم رحم؛ درمان دارویی

ابتدا باید بدانید که هدف استفاده از قرص برای فیبروم رحم (کنترل علائم یا کوچک‌کردن موقت فیبروم) چیست، چرا که قرص مناسب به علت و هدف آن بستگی دارد.

• قرص ضدبارداری: استفاده از قرص‌های ضدبارداری علاوه بر کاهش دردهای پریود و خونریزی در بهبود علائم فیبروم رحم نقش مؤثری دارد. همچنین استفاده از سایر روش‌های جلوگیری از بارداری مانندIUD جهت کنترل فیبروم‌های رحمی بسیار رایج است.
• آگنوسیت‌‌‌های GnRH: معمولاً از داروهای تنظیم‌کننده سطح هورمون‌ها برای کوچک‌کردن فیبروم رحم استفاده می‌شود. با کاهش هورمون‌های استروژن و پروژسترون فیبروم رحم کوچک می‌شود و در نهایت سیکل عادت ماهیانه برای بانوان متوقف می‌شود. توجه داشته باشید که با مصرف این دارو با عوارضی مانند تعریق، گرفتگی و خشکی واژن روبه‌رو خواهید شد.
• آنتاگونیست‌‌‌های GnRH: این دارو از طریق توقف هورمون محرک فولیکول(FSH) و هورمون لوتئین کننده (LH) برای کمک به بهبود بیماری استفاده می‌شود. معمولاً از این روش در افرادی که دچار خونریزی شدید یا دارای فیبروم‌های بزرگ هستند استفاده می‌شود.

لازم به ذکر است که بدانید، هیچ کدام از این داروها به تنهایی درمان قطعی محسوب نمی‌شوند و اثر آن‌ها معمولاً موقتی و برای کنترل علائم یا آماده‌سازی پیش از جراحی است.

روش‌های درمان پزشکی و جراحی فیبروم رحم

پزشکان باتوجه‌به تعداد، محل، اندازه و علائم میوم راهکار درمانی مناسب با آن را تجویز می‌کند. برای درمان فیبروم رحم از روش‌های زیر استفاده می‌شود:

میومکتومی (Myomectomy)

میومکتومی به معنای خارج کردن فیبروم‌ها بدون برداشتن رحم است. این روش گزینه اصلی برای بانوانی به شمار می‌رود که علائم آزاردهنده دارند اما مایل‌اند رحم خود را برای بارداری‌های آینده حفظ کنند. میومکتومی می‌تواند به روش لاپاراسکوپی، هیستروسکوپی (برای فیبروم‌های زیرمخاطی) یا جراحی باز انجام شود.

ابلیشن آندومتر

در مواردی که فیبروم در پوشش داخلی رحم قرار دارد، این روش با تخریب کنترل‌شده پوشش رحم، به کاهش خونریزی کمک می‌کند. این روش برای افرادی که قصد بارداری در آینده دارند مناسب نیست.

آمبولیزاسیون فیبروم رحم (UFE)

آمبولیزاسیون فیبروم رحم‌‌‌ یکی از جدیدترین روش‌های درمانی برای معالجه فیبروم رحم است. در این روش پزشک با مسدودسازی رگ‌های تغذیه‌کننده فیبروم و توقف خونرسانی به آن باعث کوچک‌شدن آن می‌شود. این روش درمانی یکی از بهترین راهکارها برای بهبود فیبروم رحمی است و دوره نقاهت ندارد. معمولاً این روش برای بانوان باردار یا افرادی که قصد بارداری دارند توصیه نمی‌شود.

هیسترکتومی

در برخی از موارد نادر و زمانی که هیچ راه‌حل درمانی برای بهبود علائم جوابگو نباشد پزشک هیسترکتومی یا همان خارج‌سازی رحم را تجویز می‌کند. هیسترکتومی تنها روش درمان قطعی برای فیبروم رحم است.

درمان فیبروم رحم زنان؛ یک نگاه کلی

درمان فیبروم رحم زنان بر اساس اندازه، تعداد، محل فیبروم، شدت علائم و برنامه فرد برای بارداری‌های آینده تعیین می‌شود.

1. بدون علامت یا علائم خفیف: پیگیری دوره‌ای بدون درمان تهاجمی
2. علائم متوسط: داروهای هورمونی برای کنترل خونریزی و درد
3. تمایل به حفظ باروری با علائم شدید: میومکتومی یا UFE (با مشورت درباره تأثیر بر باروری)
4. علائم شدید بدون تمایل به بارداری آینده: ابلیشن آندومتر یا هیسترکتومی

درمان فیبروم رحم با طب سنتی و گیاهان دارویی

بسیاری از بانوان به دنبال گزینه‌های طبیعی از جمله درمان فیبروم رحم با رازیانه یا استفاده از گیاهانی مانند عناب، کندر و زعفران هستند که در ادامه هر یک از آنها را به طور صادقانه و علمی مورد بررسی قرار می‌دهیم.

خواص عناب برای فیبروم رحم

عناب میوه‌ای مغذی است که از خاصیت آنتی کسیدانی برخوردار می‌باشد، اما هیچ شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهنده تاثیر عناب بر کوچک کردن یا درمان کردن فیبروم رحم باشد. شما می‌توانید به عنوان مواد غذایی مفید از آن در رژیم غذایی خود استفاده نمایید، اما نباید جایگزین روش‌های درمانی در نظر بگیرید.

خواص کندر برای فیبروم رحم

کندر (Boswellia) در طب سنتی از خاصیت ضدالتهابی برخوردار است و برخی مطالعات مقدماتی اثرات ضدالتهابی آن را در شرایط دیگر مورد بررسی قرار داده‌اند. با این حال، مطالعه علمی مبنی بر تایید تاثیر کندر بر درمان و کوچک کردن فیبروم رحم وجود ندارد.

خواص زعفران برای فیبروم رحم

زعفران از خواص آنتی‌اکسیدانی و آرام‌بخش برخوردار است و در برخی مطالعات مقدماتی برای تسکین علائم PMS نیز به شمار می‌رود، اما مدارک و شواهد علمی معتبری برای موثر دانستن زعفران در درمان یا کوچک‌کردن فیبروم رحم وجود ندارد.

درمان فیبروم رحم با رازیانه

رازیانه در طب سنتی به عنوان کاهنده نفخ و برخی ناراحتی‌های گوارشی یا قاعدگی شناخته می‌شود، هیچ شواهد علمی که نشان دهد رازیانه اندازه فیبروم رحم را کاهش می‌دهد یا آن را درمان می‌کند، در دسترس نیست.

درمان فیبروم رحم خانگی

اصلاح سبک زندگی و تغذیه سالم تأثیر زیادی در کنترل و مدیریت فیبروم رحم دارد. برای درمان فیبروم رحم خانگی استفاده از روش‌های زیر توصیه می‌شود:

• ورزش منظم و پیاده‌روی
• کنترل وزن و فشار خون
• کنترل اضطراب و استرس
• اجتناب از مصرف الکل و دخانیات
• رژیم غذایی سالم و سرشار از میوه و سبزیجات، و کاهش مصرف گوشت قرمز
• تأمین ویتامین D کافی (از نور آفتاب یا منابع غذایی مانند ماهی، زرده تخم‌مرغ و لبنیات)

فیبروم رحم در دختران مجرد

فیبروم رحم می‌تواند در هر زنی، صرف ‌نظر از وضعیت تأهل، در سنین باروری رخ دهد و به مجرد یا متأهل بودن مربوط نمی‌شود. نگرانی رایج در این گروه معمولاً درباره تأثیر احتمالی فیبروم بر باروری آینده است که در این موارد، روش‌هایی مانند میومکتومی می‌تواند کمک کننده باشد. بنابراین اولین و بهترین اقدام برای ارزیابی دقیق شرایط فردی مراجعه به پزشک است.

چه زمانی باید برای فیبروم رحم به پزشک مراجعه کرد؟

بانوان باید با مشاهده علائم زیر به یک پزشک مراجعه کنند:

1. اختلال در ادرار
2. مشاهده علائم کم‌خونی
3. تداوم درد در ناحیه لگن
4. پریودهای سنگین و طولانی
5. درد در زمان برقراری رابطه جنسی

سخن پایانی

توجه داشته باشید که فیبروم رحم یک تومور خوش‌خیم است و احتمال بدخیم شدن آن بسیار کم است. بااین‌وجود اصلاح سبک زندگی و تغذیه سالم تأثیر زیادی در پیشگیری از ابتلا به این بیماری دارد. در این مقاله ضمن آشنایی شما با فیبروم رحم به کلیه سؤالات شما در مورد علائم و روش‌های درمان این بیماری پاسخ داده شد.