کیست رحم چیست؟ علائم، انواع، خطرات، درمان و تفاوت آن با کیست تخمدان

کیست رحم به کیسه‌ای حاوی مایع یا مواد دیگر گفته می‌شود که ممکن است در بخش‌هایی از رحم یا اطراف آن ایجاد شود و بسته به محل و نوع کیست، علائم و روش درمان متفاوتی دارد. برخی از این کیست‌ها بی‌خطر هستند و بدون درمان خاصی برطرف می‌شوند اما بعضی موارد به بررسی و پیگیری پزشکی نیاز دارند.

شناخت علائم، انواع و خطرات احتمالی کیست رحم می‌تواند به تشخیص به‌ موقع کمک کند. در ادامه، تفاوت کیست رحم با کیست تخمدان و روش‌های تشخیص و درمان هرکدام را بررسی می‌کنیم.

کیست رحم چیست؟

کیست رحم اصطلاحی است که برای برخی ضایعات کیسه ‌مانند ایجاد شده در رحم یا نواحی مرتبط با آن به کار می‌رود. این ضایعات ممکن است کوچک باشند و هیچ نشانه‌ای ایجاد نکنند یا با توجه به محل قرارگیری، باعث درد لگنی، خونریزی غیرطبیعی یا تغییر در قاعدگی شوند. همچنین همه توده‌های رحمی ماهیت کیستی ندارند و مواردی مانند فیبروم و پولیپ در گروه دیگری قرار می‌گیرند. تشخیص نوع ضایعه معمولا با معاینه و روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی انجام می‌شود.

آیا کیست رحم واقعا وجود دارد؟

کیست رحم بیشتر یک اصطلاح رایج برای توصیف برخی ضایعات و مشکلات رحم و دهانه رحم است و یک تشخیص واحد پزشکی محسوب نمی‌شود. برای نمونه، کیست ناباتی واقعاً یک کیست است اما فیبروم توده‌ای از بافت عضلانی رحم است و پولیپ از رشد بیش از حد بافت داخلی رحم ایجاد می‌شود.

آدنومیوز نیز زمانی رخ می‌دهد که بافت شبیه آندومتر به داخل دیواره عضلانی رحم نفوذ کند. بنابراین ابتدا باید مشخص شود منظور از کیست رحم دقیقا کدام ضایعه است تا درباره علائم و درمان آن صحبت کرد.

انواع کیست رحم

مواردی که در صحبت‌های روزمره با عنوان کیست رحم شناخته می‌شوند، ماهیت یکسانی ندارند. بعضی در دهانه رحم ایجاد می‌شوند و بعضی دیگر مربوط به بافت عضلانی یا پوشش داخلی رحم هستند. در ادامه، هرکدام را جداگانه بررسی می‌کنیم تا تفاوت میان آن‌ها روشن باشد.

کیست ناباتی

کیست ناباتی در دهانه رحم ایجاد می‌شود و معمولا زمانی شکل می‌گیرد که ترشحات یکی از غدد مخاطی دهانه رحم درون آن محبوس شود. این کیست‌ها اغلب کوچک و خوش ‌خیم هستند و بسیاری از زنان هیچ نشانه‌ای از وجود آن‌ها ندارند. معمولا هنگام معاینه زنان یا بررسی‌های تصویربرداری به‌ طور اتفاقی دیده می‌شوند و در بیشتر موارد به درمان خاصی نیاز ندارند.

آدنومیوز

آدنومیوز را نباید یک کیست واقعی دانست؛ در این بیماری، بافت شبیه پوشش داخلی رحم درون دیواره عضلانی رحم رشد می‌کند و ممکن است باعث ضخیم و بزرگ شدن رحم شود. قاعدگی‌های شدید یا طولانی، درد زیاد هنگام پریود و درد لگنی از مشکلاتی هستند که ممکن است همراه آن دیده شوند.

اندومتریوز و کیست شکلاتی

اندومتریوز زمانی رخ می‌دهد که بافتی شبیه آندومتر خارج از رحم رشد کند. اگر این بافت در تخمدان تجمع پیدا کند، ممکن است کیستی به نام اندومتریوما یا کیست شکلاتی تشکیل شود. بنابراین کیست شکلاتی در اصل بیشتر به تخمدان مربوط است. درد شدید قاعدگی، درد لگنی و درد هنگام رابطه جنسی از علائم احتمالی اندومتریوز هستند.

فیبروم رحمی

فیبروم یک توده خوش ‌خیم است که از بافت عضلانی رحم به وجود می‌آید و از نظر پزشکی کیست محسوب نمی‌شود. اندازه و محل فیبروم در بروز علائم نقش زیادی دارد؛ بعضی افراد هیچ علامتی ندارند اما در برخی دیگر خونریزی شدید قاعدگی، احساس فشار در لگن یا درد ایجاد می‌شود. نوع درمان نیز بر اساس همین ویژگی‌ها و شرایط فرد انتخاب می‌شود.

پولیپ رحم

پولیپ رحم در اثر رشد موضعی بافت پوشاننده داخل رحم ایجاد می‌شود و ممکن است اندازه آن از بسیار کوچک تا چند سانتی‌متر متفاوت باشد. لکه ‌بینی، خونریزی بین دو پریود یا تغییر در شدت خونریزی قاعدگی از علائم احتمالی آن هستند. بیشتر پولیپ‌ها خوش ‌خیم‌اند اما برخی موارد نیاز به بررسی بافت دارند تا تغییرات غیرطبیعی در آن‌ها وجود نداشته باشد.

کیست اسکار سزارین

چیزی که گاهی کیست اسکار سزارین نامیده می‌شود، بیشتر با عنوان نقص اسکار سزارین یا ایستموسل شناخته می‌شود. در این حالت، محل برش قبلی سزارین به شکل یک فرورفتگی یا فضای کیسه‌ مانند در دیواره رحم باقی می‌ماند و ممکن است مقداری خون قاعدگی در آن جمع شود. لکه‌ بینی بعد از پریود و در بعضی افراد مشکلات باروری از نشانه‌های احتمالی آن هستند.

علت ایجاد کیست رحم

چون کیست رحم به یک بیماری مشخص اشاره نمی‌کند، نمی‌توان یک علت واحد برای آن تعیین کرد. علت تشکیل کیست ناباتی با علت ایجاد فیبروم، پولیپ یا آدنومیوز متفاوت است. سابقه جراحی رحم، تغییرات هورمونی، رشد غیر طبیعی بعضی بافت‌ها و بیماری‌هایی مانند اندومتریوز می‌توانند در ایجاد برخی از این مشکلات نقش داشته باشند.

• ایجاد اندومتریوز در خارج از رحم
• رشد بیش از حد بافت داخلی رحم
• نفوذ بافت شبیه آندومتر به عضله رحم
• رشد بافت عضلانی رحم و تشکیل فیبروم
• بسته شدن مسیر خروج ترشحات غدد دهانه رحم
• تغییرات ایجادشده پس از جراحی رحم، از جمله سزارین
• عوامل هورمونی و وابستگی برخی بیماری‌ها به استروژن

در نتیجه، برای پیدا کردن علت اصلی نمی‌توان فقط بر اساس علائم تصمیم گرفت. محل ضایعه و ویژگی‌های آن در سونوگرافی یا سایر بررسی‌ها باید مشخص شود تا علت احتمالی و روش برخورد با آن روشن باشد.

علائم کیست رحم

نشانه‌های این مشکلات از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند و حتی ممکن است یک ضایعه هیچ علامتی ایجاد نکند. نوع بیماری، اندازه آن و محل قرارگیری در رحم یا دهانه رحم، روی علائم تاثیر دارد. به همین دلیل وجود یک نشانه به ‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.

خونریزی شدید یا نامنظم و درد قاعدگی

قاعدگی‌های سنگین، طولانی یا نامنظم ممکن است در بیماری‌هایی مانند فیبروم، پولیپ و آدنومیوز دیده شوند. در آدنومیوز، دردهای شدید قاعدگی نیز از شکایت‌های شایع است. اگر خونریزی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، احتمال کم‌خونی نیز مطرح می‌شود و بهتر است علت آن بررسی شود.

ترشحات غیرطبیعی و لکه‌ بینی

لکه‌ بینی میان دو قاعدگی یا بعد از پایان پریود می‌تواند در برخی مشکلات رحم و دهانه رحم دیده شود. پولیپ و نقص اسکار سزارین از مواردی هستند که ممکن است با خونریزی یا لکه‌بینی غیرطبیعی همراه باشند. اگر ترشحات تغییر واضحی در رنگ، بو یا مقدار داشته باشند و همزمان درد یا تب وجود داشته باشد، بررسی عفونت نیز اهمیت پیدا می‌کند.

فرق کیست تخمدان با کیست رحم

در جدول زیر با تفاوت کیست تخمدان و کیست رحم آشنا می‌شویم.

آیا کیست رحم خود به ‌خود از بین می‌رود؟

بعضی از ضایعاتی که به‌ عنوان کیست رحم شناخته می‌شوند، ممکن است بدون درمان خاصی کوچک شوند یا از بین بروند اما این موضوع به نوع و محل ضایعه بستگی دارد برای مثال، برخی کیست‌های دهانه رحم مانند کیست ناباتی معمولا خوش ‌خیم هستند و اغلب نیازی به درمان ندارند. در مقابل، مواردی مانند فیبروم، پولیپ یا آدنومیوز ماهیت کیستی ندارند و روند متفاوتی دارند. بنابراین نمی‌توان برای همه موارد یک زمان مشخص برای برطرف شدن خودبه‌خودی تعیین کرد.

کیست رحم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

بررسی علت و نوع ضایعه معمولا با شرح حال، معاینه زنان و بررسی دقیق علائم آغاز می‌شود. سونوگرافی به ‌ویژه سونوگرافی واژینال، یکی از روش‌های اصلی برای بررسی رحم و تخمدان‌ها و مشخص‌کردن محل و ویژگی‌های ضایعه است. در صورت نیاز، پزشک امکان دارد برای بررسی دقیق‌تر از روش‌هایی مانند ام‌آر‌آی، هیستروسکوپی یا نمونه‌برداری از بافت داخلی رحم استفاده کند. انتخاب روش تشخیصی به علائم، یافته‌های معاینه و نوع ضایعه‌ای که احتمال آن مطرح است بستگی دارد.

خطرات کیست رحم و چه زمانی خطرناک است؟

خطر احتمالی به بیماری زمینه‌ای مربوط است برای مثال، یک کیست ناباتی کوچک معمولا مشکل جدی ایجاد نمی‌کند اما خونریزی شدید ناشی از بعضی بیماری‌های رحم می‌تواند به کم‌ خونی منجر شود. برخی ضایعات نیز در صورت قرار گرفتن در محل نامناسب ممکن است روی باروری یا بارداری اثر بگذارند.

• اختلال در باروری
• درد شدید یا مداوم لگنی
• لکه‌بینی مکرر و غیرطبیعی
• خونریزی شدید یا طولانی‌ مدت
• کم ‌خونی ناشی از خونریزی مکرر
• ایجاد مشکل در بارداری در برخی بیماری‌های رحم
• وجود تغییرات بافتی مشکوک که نیاز به بررسی بیشتر دارند.

خونریزی بسیار شدید، درد ناگهانی و شدید، تب، ضعف یا سرگیجه قابل‌ توجه از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. خونریزی پس از یائسگی نیز حتی اگر مقدار کمی داشته باشد، نیازمند بررسی پزشکی است.

آیا کیست رحم سرطانی می‌شود؟

نمی‌توان درباره خطر سرطان بر اساس عبارت کلی کیست رحم قضاوت کرد زیرا ضایعاتی که با این نام شناخته می‌شوند ماهیت متفاوتی دارند. کیست‌های ناباتی معمولا خوش ‌خیم هستند و فیبروم نیز یک توده غیرسرطانی محسوب می‌شود. بیشتر پولیپ‌های رحم نیز خوش‌ خیم‌اند اما بعضی پولیپ‌ها می‌توانند تغییرات پیش‌ سرطانی یا سرطانی داشته باشند و در صورت وجود عوامل مشکوک باید بررسی بافت انجام شود.

کیست رحم و ناباروری

تاثیر این مشکلات بر باروری به نوع و محل ضایعه بستگی دارد. برای مثال، برخی پولیپ‌ها یا فیبروم‌هایی که فضای داخلی رحم را تغییر می‌دهند، ممکن است در باردار شدن اختلال ایجاد کنند. اندومتریوز نیز در برخی افراد با کاهش باروری همراه است. با این حال، وجود هر یک از این مشکلات به معنای ناباروری قطعی نیست و شرایط هر فرد باید به‌ صورت جداگانه بررسی شود.

آدنومیوز و نقص اسکار سزارین نیز ممکن است در برخی زنان با مشکلات باروری ارتباط داشته باشند. به ‌ویژه در نقص اسکار سزارین، وجود فرورفتگی در محل اسکار می‌تواند در بعضی افراد با ناباروری ثانویه همراه باشد.

کیست رحم و بارداری

وجود یک ضایعه در رحم لزوما مانع بارداری نمی‌شود و اندازه و محل فیبروم، وجود پولیپ، آدنومیوز یا نقص اسکار سزارین می‌تواند شرایط را تغییر دهد. برای نمونه، بعضی فیبروم‌ها ممکن است بر فضای داخلی رحم یا روند بارداری اثر بگذارند؛ در حالی ‌که فیبروم‌های دیگر هیچ مشکل قابل‌ توجهی ایجاد نمی‌کنند.

در افرادی که سابقه سزارین دارند، نقص اسکار رحم نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا در برخی موارد می‌تواند با مشکلات مربوط به بارداری بعدی همراه باشد. اگر قصد بارداری وجود دارد، بهتر است ضایعه پیش از بارداری از نظر محل، اندازه و تاثیر احتمالی بر رحم بررسی شود.

درمان کیست رحم

درمان به اسم بیماری بستگی دارد و نمی‌توان برای تمام موارد یک نسخه یکسان در نظر گرفت. اگر ضایعه کوچک باشد و علامتی ایجاد نکند، ممکن است فقط تحت نظر قرار بگیرد. در شرایط دیگر، کنترل خونریزی و درد با دارو یا استفاده از روش‌های هورمونی مطرح می‌شود و بعضی ضایعات نیز به درمان جراحی نیاز پیدا می‌کنند.

پیگیری و مراقبت منتظرانه

اگر ضایعه کوچک باشد، علائم ایجاد نکند و ویژگی نگران‌کننده‌ای نداشته باشد، پزشک ممکن است درمان فوری را لازم نداند. در این شرایط، معاینه یا سونوگرافی در زمان تعیین ‌شده انجام می‌شود تا وضعیت ضایعه بررسی شود. این روش بخصوص برای بعضی فیبروم‌ها و پولیپ‌های کوچک بدون علامت کاربرد دارد و تصمیم درباره آن باید بر اساس شرایط فرد گرفته شود.

درمان دارویی و هورمون ‌درمانی

داروها بیشتر برای کنترل علائمی مانند درد و خونریزی استفاده می‌شوند و نوع دارو به علت مشکل بستگی دارد. درمان‌های هورمونی در بعضی بیماری‌ها می‌توانند شدت خونریزی یا درد را کاهش دهند اما لزوما باعث از بین رفتن خود ضایعه نمی‌شوند. انتخاب دارو باید با توجه به سن، وضعیت بارداری، سابقه پزشکی و هدف درمان انجام شود.

عمل کیست رحم

وقتی ضایعه باعث علائم قابل ‌توجه شود، اندازه یا محل آن مشکل ‌ساز باشد یا احتمال ایجاد عارضه وجود داشته باشد، ممکن است جراحی مطرح شود. نوع عمل مستقیما به نوع ضایعه وابسته است؛ برای مثال روش برداشتن پولیپ با جراحی فیبروم یکسان نیست. حفظ رحم و برنامه بارداری آینده نیز هنگام انتخاب روش اهمیت دارد.

روش‌های جراحی

هیستروسکوپی برای مشاهده داخل رحم و برداشتن برخی پولیپ‌ها و فیبروم‌های داخل حفره رحم کاربرد دارد. در موارد مناسب می‌توان از لاپاراسکوپی برای جراحی‌های کم‌ تهاجمی لگنی استفاده کرد. میومکتومی برای خارج کردن فیبروم و باقی گذاشتن رحم انجام می‌شود؛ در حالی‌ که هیسترکتومی به معنای برداشتن رحم است و در شرایط خاص مطرح می‌شود.

مدت زمان عمل و دوره نقاهت

مدت عمل عدد ثابتی ندارد و به روش جراحی، اندازه و محل ضایعه و شرایط فرد بستگی دارد. روش‌های کم‌ تهاجمی معمولا برش‌های کوچک‌تری دارند و بازگشت به فعالیت روزمره در آن‌ها می‌تواند سریع‌تر باشد اما زمان دقیق بهبودی را باید جراح مشخص کند. نوع بیهوشی و وجود عوارض احتمالی نیز می‌تواند بر روند نقاهت اثر بگذارد.

عوارض عمل

هر جراحی می‌تواند با عوارضی مانند خونریزی، عفونت، درد یا واکنش به داروهای بیهوشی همراه شود و در جراحی رحم، احتمال ایجاد چسبندگی یا آسیب به بافت‌های اطراف نیز بسته به نوع عمل مطرح است. در جراحی‌هایی که با حفظ رحم انجام می‌شوند، روش انتخابی و محل برش می‌تواند در شرایط بارداری آینده اهمیت داشته باشد.

مراقبت‌های بعد از عمل

مراقبت بعد از جراحی به نوع عمل بستگی دارد و باید طبق دستور جراح انجام شود. مصرف منظم داروهای تجویز شده، رعایت محدودیت فعالیت و حضور در جلسه پیگیری از بخش‌های مهم مراقبت هستند. تب، خونریزی شدید، ترشحات بدبو، درد رو به افزایش یا ضعف شدید بعد از عمل نیاز به تماس با پزشک دارد.

برای کیست رحم چی خوبه؟

اگر منظور از این سوال راهی برای از بین بردن ضایعه باشد، پاسخ به نوع بیماری بستگی دارد و یک خوراکی یا درمان خانگی نمی‌تواند همه این مشکلات را برطرف کند. تغذیه مناسب و بعضی روش‌های ساده ممکن است به سلامت عمومی یا کاهش درد کمک کنند اما جای درمان اصلی را نمی‌گیرند.

تغذیه مناسب

رژیم غذایی متعادل برای سلامت عمومی بدن مفید است اما شواهد کافی برای اینکه یک ماده غذایی خاص بتواند فیبروم، پولیپ یا سایر ضایعات رحمی را از بین ببرد وجود ندارد. بهتر است در برنامه غذایی از سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات و منابع مناسب پروتئین استفاده شود. اگر خونریزی شدید باعث کم‌ خونی شده باشد، میزان آهن بدن باید بررسی و در صورت نیاز مکمل مناسب مصرف شود.

درمان‌های خانگی و تسکین درد

برای دردهای قاعدگی و برخی دردهای لگنی، گذاشتن کمپرس گرم روی پایین شکم ممکن است احساس ناراحتی را کمتر کند و استراحت کافی و فعالیت سبک نیز برای بعضی افراد موثر است. این روش‌ها فقط برای کنترل علامت هستند و اگر درد شدید، مداوم یا همراه با خونریزی غیرعادی باشد، بررسی علت ضروری است.

مکمل‌ها و گیاهان دارویی

برای درمان انواع مشکلاتی که تحت عنوان کیست رحم شناخته می‌شوند، مکمل یا گیاه دارویی مشخصی به‌ عنوان درمان قطعی شناخته نشده است. مصرف خود سرانه فرآورده‌های گیاهی نیز همیشه بی‌خطر نیست و بعضی از آن‌ها می‌توانند با داروها تداخل داشته باشند. در صورت کمبود آهن یا سایر مواد مغذی، بهتر است مصرف مکمل بر اساس آزمایش و نظر پزشک انجام شود.

راه‌های پیشگیری از کیست رحم

از آنجا که این عنوان چند بیماری متفاوت را دربرمی‌گیرد، راهی که بتواند از ایجاد همه آن‌ها جلوگیری کند وجود ندارد. با این حال، توجه به علائم و پیگیری مشکلات زنان می‌تواند باعث شود بعضی بیماری‌ها زودتر شناسایی شوند. این موضوع بخصوص درباره خونریزی‌های غیرطبیعی، درد مداوم و تغییرات ایجاد شده پس از جراحی رحم اهمیت دارد.

• پیگیری خونریزی‌های شدید یا غیرطبیعی
• مراجعه برای بررسی درد لگنی مداوم
• انجام معاینات و بررسی‌های توصیه‌ شده پزشک
• پیگیری منظم بیماری‌های رحمی شناخته ‌شده
• توجه به علائم جدید پس از سزارین یا سایر جراحی‌های رحم
• حفظ وزن و سبک زندگی متعادل
• خودداری از مصرف خودسرانه داروهای هورمونی و مکمل‌ها

همه ضایعات رحم قابل پیشگیری نیستند اما تشخیص به ‌موقع می‌تواند از ادامه‌دار شدن بعضی مشکلات و بروز عوارض جلوگیری کند. اگر خونریزی، درد یا مشکل باروری ایجاد شده باشد، مهم‌تر از پیدا کردن یک درمان خانگی، مشخص کردن علت اصلی است.

سخن پایانی

کیست رحم به کیسه‌ای گفته می‌شود که ممکن است در رحم یا بافت‌های اطراف آن ایجاد شود و همیشه به معنای وجود یک بیماری خطرناک نیست. نوع، اندازه، محل قرارگیری و علائم کیست در تعیین نیاز به درمان اهمیت دارد. در صورت مشاهده علائمی مانند خونریزی غیرطبیعی، درد مداوم لگن یا تغییرات قابل ‌توجه در چرخه قاعدگی، بررسی پزشکی می‌تواند علت مشکل را مشخص کند. تشخیص دقیق نیز به پزشک کمک می‌کند مناسب‌ترین روش پیگیری یا درمان را با توجه به شرایط فرد انتخاب کند.