ماموگرافی چیست و چگونه انجام می‌شود؟

ماموگرافی یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص زودهنگام سرطان پستان شناخته می‌شود که هر ساله می‌تواند جان بسیاری از زنان را نجات ‌دهد، اما همچنان سؤالات زیادی درباره آن وجود دارد: ماموگرافی چیست، چگونه انجام می‌شود، چه کسانی باید آن را انجام دهند و چه زمانی برای انجام آن مناسب‌تر است؟

به همین منظور در ادامه این مقاله از سایت تافته قصد داریم به‌طور کامل و مرحله ‌به‌ مرحله همه این سؤالات، از جمله آمادگی قبل از آزمایش و نحوه خواندن جواب ماموگرافی، را بررسی کنیم، پس برای کسب اطلاعات بیشتر تا انتها همراه ما باشید.

ماموگرافی چیست؟

ماموگرافی نوعی عکس‌برداری با اشعه ایکس با دوز بسیار پایین محسوب می‌شود که به ‌طور اختصاصی برای تصویربرداری از بافت پستان طراحی شده است. هدف اصلی این روش، شناسایی زودهنگام تغییرات غیرطبیعی در بافت پستان (از جمله توده‌ها، کیست‌ها و رسوبات کلسیمی) پیش از آن به شمار می‌رود که با لمس دستی قابل تشخیص باشند. به همین دلیل ماموگرافی یکی از اصلی‌ترین ابزارهای غربالگری سرطان پستان در دنیا است؛ روشی که می‌تواند سرطان را حتی سال‌ها زودتر از بروز علائم بالینی تشخیص دهد.

ماموگرافی چگونه انجام می‌شود؟

روند انجام ماموگرافی معمولاً کمتر از ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد و مراحل زیر را شامل می‌شود:

ملاقات اولیه: تکنسین یا رادیولوژیست درباره سابقه پزشکی، سابقه خانوادگی سرطان پستان و علائم احتمالی سؤال می‌کند.
آماده‌سازی: از شما خواسته می‌شود لباس بالاتنه و هرگونه زیورآلات گردنی را درآورده و یک گان مخصوص به تن کنید.
قرارگیری پستان روی دستگاه: هر پستان به‌طور جداگانه بین دو صفحه دستگاه ماموگرافی قرار می‌گیرد.
فشرده‌سازی: صفحات دستگاه به‌آرامی پستان را فشرده می‌کنند تا بافت پهن‌تر و ضخامت آن یکنواخت شود؛ این کار وضوح تصویر را افزایش داده و دوز اشعه لازم را کمتر می‌کند.
عکس‌برداری: از هر پستان معمولاً از دو زاویه (بالا-پایین و مورب) عکس گرفته می‌شود؛ در مجموع چهار تصویر برای هر دو پستان ثبت می‌شود.
بررسی کیفیت تصاویر: تکنسین تصاویر را از نظر کیفیت بررسی می‌کند و در صورت نیاز، عکس‌برداری را تکرار می‌کند.

کل فرآیند فشرده‌سازی و عکس‌برداری برای هر پستان تنها چند ثانیه طول زمان می‌برد، هرچند حس فشار ممکن است چند ثانیه ادامه‌دار باشد.

انواع ماموگرافی

ماموگرافی انواع مختلفی دارد که در ادامه با هر یک از آنها به طور جداگانه آشنا می‌شویم.

ماموگرافی دیجیتال دوبعدی (2D): رایج‌ترین نوع، تصاویر دوبعدی از پستان ثبت می‌کند.
توموسنتز پستان یا ماموگرافی سه‌بعدی (3D): تصاویری از زوایای متعدد گرفته و در نهایت یک تصویر سه‌بعدی از بافت پستان می‌سازد؛ از دقت بیشتری در تشخیص توده‌ها، به‌خصوص در بافت‌های متراکم، برخوردار است.
ماموگرافی غربالگری در برابر تشخیصی: از نظر روش انجام تفاوتی ندارند، اما هدف و تعداد تصاویر گرفته‌شده متفاوت است (در بخش بعد توضیح داده می‌شود).

کاربرد ماموگرافی: غربالگری یا تشخیصی

در جدول زیر کاربرد ماموگرافی را بیشتر مورد بررسی قرار خواهیم داد.

نوع ماموگرافی	کاربرد
غربالگری (Screening)	برای زنان بدون علامت، به‌صورت دوره‌ای، برای تشخیص زودهنگام سرطان پیش از بروز علائم
تشخیصی (Diagnostic)	برای زنانی که توده، درد، ترشح از نوک پستان یا تغییر شکل پستان را تجربه کرده‌اند؛ شامل تصاویر بیشتر و دقیق‌تر از ناحیه مشکوک

چه کسانی باید ماموگرافی کنند؟

ماموگرافی برای همه افراد توصیه نمی‌شود و فقط بخشی از زنان انجام دهند که در ادامه با این گروه‌های خاص بیشتر آشنا می‌شویم.

زنان دارای جهش‌های ژنتیکی شناخته‌شده مانند BRCA1 و BRCA2
زنان بالای ۴۰ سال، به‌عنوان بخشی از غربالگری دوره‌ای سالانه یا هر دو سال یک‌بار (بسته به توصیه پزشک و عوامل خطر)
زنانی که سابقه خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان دارند؛ این افراد ممکن است لازم باشد غربالگری را زودتر (حتی از ۳۰ سالگی) شروع کنند.
هر خانمی که توده، درد غیرعادی، تغییر شکل پستان یا ترشح از نوک پستان را تجربه می‌کند (صرف‌نظر از سن)، برای ماموگرافی تشخیصی

چه زمانی برای ماموگرافی مناسب است؟

بهترین زمان برای انجام ماموگرافی، هفته اول تا دوم بعد از پایان دوره قاعدگی به شمار می‌رود؛ در این بازه، بافت پستان کمترین حساسیت و تورم را دارد و همین موضوع باعث می‌شود عکس‌برداری راحت‌تر و کم‌دردتر صورت گیرد و تصاویر واضح‌تری ثبت شوند. برای انجام ماموگرافی پیشنهاد می‌کنیم در هفته قبل از قاعدگی یا در طول آن، به دلیل تورم و حساسیت بیشتر پستان‌ها، انجام ندهید، مگر در موارد اورژانسی یا تشخیصی که نباید تأخیر کنید.

قبل از ماموگرافی چی بخوریم؟ آمادگی کامل قبل از انجام آن

برخلاف بسیاری از آزمایش‌های تصویربرداری، برای انجام ماموگرافی به ناشتا بودن نیازی نیست و می‌توانید طبق روال عادی غذا بخورید. با این حال، رعایت چند نکته می‌تواند در بهبود کیفیت آزمایش و راحتی شما تاثیر داشته باشد:

قبل از انجام ماموگرافی خوردن یک وعده غذایی سبک و معمولی کفایت می‌کند؛ محدودیت خاصی در نوع غذا وجود ندارد، اما کاهش مصرف کافئین (قهوه، چای پررنگ، نوشابه) در ۲۴ ساعت قبل از آزمایش می‌تواند در کاهش حساسیت و درد احتمالی پستان موثر باشد
در روز آزمایش از مصرف پودر، دئودورانت، عطر، لوسیون یا کرم روی پستان و زیر بغل خودداری نمایید، چرا که ذرات این محصولات می‌توانند در تصاویر اشتباهاً شبیه رسوبات کلسیمی به نظر بیایند.
لباس دوتکه (مثل تی‌شرت و شلوار) بپوشید تا به درآوردن کامل لباس نیازی نداشته باشید.
زیورآلات گردنی را در خانه بگذارید یا قبل از عکس‌برداری از گردن خود خارج کنید.
اگر در دوران بارداری، شیردهی هستید یا پروتز پستان دارید، حتماً پیش از انجام آزمایش با تکنسین یا پزشک خود مشورت نمایید.
در صورت امکان، ماموگرافی‌های قبلی خود را برای مقایسه همراه خود داشته باشید.
اگر مسکن (مانند ایبوپروفن، حدود یک ساعت قبل) مصرف می‌کنید، می‌تواند در کاهش ناراحتی حین آزمایش موثر باشد؛ این مورد را با پزشک خود در میان بگذارید.

آیا ماموگرافی درد دارد؟

بسیاری از افراد نگران درد ماموگرافی هستند و این نگرانی کاملاً طبیعی به حساب می‌آید. واقعیت این است که ماموگرافی معمولاً «ناراحت‌کننده» به شمار می‌رود تا «دردناک»؛ فشار وارد‌شده توسط دستگاه برای صاف کردن بافت پستان می‌تواند چند ثانیه احساس فشار یا کمی درد ایجاد کند، اما این احساس معمولاً بلافاصله بعد از عکس‌برداری از بین می‌رود.

میزان درد به عواملی متعددی از جمله حساسیت پستان (که در نزدیکی دوره قاعدگی بیشتر است)، آستانه درد فردی و مهارت تکنسین وابسته است. انتخاب زمان مناسب (هفته بعد از قاعدگی) و اطلاع‌رسانی به تکنسین درباره حساسیت‌های خود می‌تواند در کاهش قابل توجه این ناراحتی بسیار موثر باشد.

عکس ماموگرافی نرمال چگونه است؟

در عکس ماموگرافی نرمال، بافت پستان به شکل ترکیبی از نواحی روشن (بافت غده‌ای و فیبری متراکم‌تر) و نواحی تیره‌تر (بافت چربی)، بدون وجود توده مشخص، رسوبات کلسیمی مشکوک یا ناحیه نامتقارن غیرطبیعی بین دو پستان قابل مشاهده هستند. تراکم بافت پستان در افراد مختلف تفاوت دارد؛ زنان جوان‌تر معمولاً بافت متراکم‌تری دارند (نواحی روشن‌تر بیشتر)، در حالی که با افزایش سن، بافت پستان چربی‌تر و در نتیجه در تصویر تیره‌تر می‌شود. تراکم بالای بافت پستان می‌تواند تشخیص توده‌های کوچک را کمی دشوارتر کند و گاهی به تصویربرداری تکمیلی (مثل سونوگرافی) نیاز است.

جواب ماموگرافی نرمال و طبقه‌بندی BI-RADS

جواب ماموگرافی بر اساس یک سیستم استاندارد بین‌المللی به نام BI-RADS (سیستم گزارش‌دهی و داده‌های تصویربرداری پستان) که توسط کالج رادیولوژی آمریکا (ACR) تدوین شده، مورد بررسی قرار می‌گیرد. این سیستم امتیازی از ۰ تا ۶ به نتیجه می‌دهد:

کد BI-RADS	معنی
۰	نیاز به تصویربرداری تکمیلی (سونوگرافی یا عکس اضافی)
۱	نرمال، هیچ یافته غیرطبیعی وجود ندارد
۲	خوش‌خیم (مثل کیست یا فیبروآدنوم)
۳	احتمالاً خوش‌خیم (کمتر از ۲٪ احتمال بدخیمی)
۴	یافته مشکوک
۵	به‌شدت مشکوک به بدخیمی
۶	بدخیمی اثبات‌شده با بیوپسی قبلی

اگر جواب ماموگرافی نرمال با کد BI-RADS 1 یا 2 گزارش شود، به این معناست که معمولاً هیچ یافته نگران‌کننده‌ای وجود ندارد و می‌توانید به برنامه غربالگری معمول خود (سالانه یا هر دو سال) ادامه دهید.

دریافت کدهای ۳ تا ۶ به معنای به بررسی یا پیگیری بیشتر نیاز دارد و باید حتماً با پزشک متخصص مشورت نمایید؛ نکته دلگرم‌کننده این است که حتی بسیاری از موارد BI-RADS 3 و 4 نهایتاً خوش‌خیم تشخیص داده می‌شوند.

عوارض و ایمنی ماموگرافی

در ماموگرافی از دوز بسیار پایینی از اشعه ایکس استفاده می‌شود که خطر آن برای سلامت بسیار کمتر از فایده تشخیص زودهنگام سرطان است. عوارض احتمالی آن معمولاً شامل موارد زیر می‌شود:

نگرانی روانی ناشی از انتظار برای جواب آزمایش
قرمزی خفیف پوست در برخی افراد حساس (نادر)
ناراحتی یا درد خفیف و موقت ناشی از فشرده‌سازی پستان

انجام ماموگرافی را برای زنان باردار به دلیل قرارگیری جنین در معرض اشعه معمولاً توصیه نمی‌کنیم، مگر در موارد ضروری و با محافظت مناسب انجام شود؛ به همین دلیل باید پیش از آزمایش وضعیت بارداری خود را اطلاع دهید.

سخن پایانی

همانطور که در این مقاله از سایت تافته گفته شد، ماموگرافی یک روش سریع، نسبتاً کم‌خطر و بسیار مؤثر برای تشخیص زودهنگام سرطان پستان به شمار می‌رود. آگاهی از نحوه انجام آن، انتخاب زمان مناسب (هفته بعد از قاعدگی) و رعایت چند نکته ساده پیش از آزمایش (مثل پرهیز از دئودورانت و کاهش کافئین) می‌تواند به شما در تجربه راحت‌تر و نتیجه دقیق‌تری کمک بخصوصی کند. اگر جواب ماموگرافی شما کدی غیر از ۱ یا ۲ دریافت کرد، نگران نشوید، اما حتماً پیگیری‌های توصیه‌شده توسط پزشک را جدی بگیرید.

ثبت ديدگاه