دلایل و درمان یائسگی زودرس و بازگشت پریود

چرخه طبیعی بدن بانوان تغییرات زیادی را طی می‌کند که یکی از این تغییرات ایجاد یائسگی در بانوان است و به طور طبیعی یائسگی از سنین ۵۰ سال به بعد رخ می‌دهد، اما یکی از مشکلاتی که برخی از بانوان با آن روبه‌رو می‌شوند یائسگی زودرس است و معمولا یائسگی زودرس در سنین زیر ۴۰ یا ۴۵ سال رخ می‌دهد.

یائسگی زودرس عوارض زیادی برای بانوان دارد که در این مقاله از سایت تافته به بررسی یائسگی زودرس، عوامل بروز آن و مشکلاتی که پی آن رخ می‌دهد می‌پردازیم، چنانچه شما در سنین یائسگی قرار دارید یا تغییراتی را خلق‌ و خو و جسم خود احساس می‌کنید تا انتهای این مطالب با ما همراه باشید.

یائسگی چیست؟

یائسگی (enopause) یک مرحله طبیعی در زندگی بانوان است. یائسگی به معنای قطع دائمی قاعدگی و پایان سال‌هایی است که یک زن می‌تواند مادر شود. سن شروع یائسگی در کشور ایران بین سال‌های ۴۰ تا ۵۵ سال است. زمانی می‌توان با قطعیت کامل گفت یائسگی برای یک زن شروع شده است که به مدت ۱۲ ماه متوالی پریود نشده باشد. یائسگی باعث بروز تغییرات و علائم شدیدی در بانوان می‌شود.

یائسگی زودرس چیست؟

استروژن، هورمونی در بدن بانوان است که وظیفه کنترل چرخه تولیدمثل را به عهده دارد. دوران یائسگی با متوقف شدم ترشح هورمون استروژن در تخمدان بانوان آغاز می‌شود. بانوان به طور طبیعی با افزایش سن وارد دوره یائسگی می‌شوند. علائم یائسگی ممکن است سال‌ها قبل از آخرین دوره قاعدگی رخ دهد و در بعضی از زنان چند ماه تا چند سال بعد طول بکشد. به این دسته از نشانه‌ها علائم پسا قاعدگی گفته می‌شود. یائسگی زودرس به این معنی است که بانوان در سنین پایین‌تر از ۴۰ سال علائم پسا قاعدگی را تجربه کنند. به یائسگی زودرس در زبان انگلیسی  Premature Manopause گفته می‌شود.

شایع‌ترین علائم بروز یائسگی زودرس چیست؟

یائسگی زودرس تفاوت زیادی با یائسگی معمولی ندارد. زمانی که بدن خود را برای دوران یائسگی آماده می‌کند شایع‌ترین نشانه در بین بانوان بهم‌ریختن زمان عادت‌ماهانه است. البته تشخیص این مورد بر عهده پزشک متخصص است. به‌هم‌ریختن سیکل قاعدگی علاوه بر یائسگی می‌تواند نشانه‌ای از دیگر بیماری‌ها هم باشد.

از شایع‌ترین علائم بروز یائسگی زودرس می‌توان به:

• بی‌اختیاری و تکرر ادرار: احتمال ابتلا به عفونت‌های ادراری مانند عفونت مثانه برای زنان در دوران یائسگی بیشتر می‌شود. یائسگی بر چرخه ادراری بانوان اثرگذار است و نیاز آن‌ها را به دستشویی رفتن بیشتر می‌کند.
• ایجاد تغییرات در خلق‌وخو و احساسات: تغییرات هورمونی که در بدن بانوان رخ می‌دهد اغلب باعث بروز افسردگی و نوسانات اخلاقی می‌شود. تغییرات احساسی میل جنسی بانوان را نیز ممکن است کاهش دهد. مطابق تحقیقات انجام شده تغییرات عاطفی برای بانوان اغلب با اختلال خواب نیز همراه است.
• پریود نامنظم: به‌هم‌ریختن چرخه عادت ماهانه اولین نشانه بروز یائسگی است. پریود برای بعضی از زنان هر ۲ یا ۳ هفته یکبار تکرار می‌شود و در بدن برخی دیگر ممکن است حتی رخ ندهد.
• خشکی واژن: همان‌طور که گفته شد یائسگی با کاهش و درنهایت متوقف‌شدن هورمون استروژن شروع می‌شود. کاهش هورمون استروژن باعث خشکی واژن و آتروفی می‌شود. خشکی واژن و خارش از علائم شروع یائسگی است. خشکی واژن باعث ایجاد حس درد در هنگام نزدیکی برای بانوان است.
• تعریق شبانه: تعریق شبانه همان گرگرفتگی در زمان خواب است. گرگرفتگی احساس گرمای ناگهانی در بدن است. هنگام گرگرفتگی پوست بدن قرمز و لکه‌دار می‌شود. مطالعات نشان می‌دهند که تعریق شبانه متوسط تا شدید و گرگرفتگی، ممکن است تا حدود ۱۰.۲ سال نمود داشته باشند. همچنین زمان گرگرفتگی ضربان قلب به طور ناگهانی افزایش پیدا می‌کند.
• مشکلات در تمرکز: زمان شروع یائسگی زنان دچار مشکلاتی در حافظه کوتاه‌مدت، حافظه بلندمدت و اختلال در تمرکز باشند.

سایر نشانه‌های یائسگی زودرس

• دردهای مفصلی
• کوچک‌شدن سینه
• اضافه‌وزن و چاقی
• ریزش مو
• تپش قلب زیاد
• پوکی‌استخوان
• افزایش احتمال ابتلا به سرطان سینه

بانوان باید به این نکته توجه کنند که تمامی این علائم باهم اتفاق نمی‌افتد. با حس‌کردن تنها چند مورد از لیست گفته شده باید به پزشک متخصص مراجعه کرده و درمان خود را آغاز کنند.

پیشنهاد مطالعه: راهکارهای طبیعی برای کاهش علائم یائسگی

دلایل بروز یائسگی زودرس چیست؟

• علل ژنتیکی: سابقه خانوادگی یائسگی زودرس خطر ابتلا به آن را افزایش می‌دهد.
• مصرف مواد مخدر: سیگارکشیدن می‌تواند به تخمدان‌ها آسیب برساند و خطر ابتلا به یائسگی زودرس را افزایش دهد.
• اضافه‌وزن و چاقی: سبک زندگی سالم برای بانوان اهمیت زیادی دارد. بانوانی که در رژیم غذایی خودمصرف میوه و سبزی‌ها ندارند و مقدار زیادی کربوهیدرات مصرف می‌کنند باید منتظر یائسگی زودرس باشند. اضافه‌وزن افراد با شاخص توده بدنی (BMI)سنجیده می‌شود.
• بیماری‌های خودایمن: در بیماری‌های خودایمن بدن بافت‌های خودی را با عوامل بیگانه اشتباه می‌گیرد. در این شرایط با حمله به تخمدان تخریب بافت آن سطح هورمون استروژن کاهش پیدا می‌کند و یائسگی زودرس رخ می‌دهد.
• عدم تعادل هورمونی: برخی از شرایط پزشکی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) می‌تواند باعث عدم تعادل هورمونی شود که منجر به یائسگی زودرس شود.
• انجام عمل‌های جراحی: برخی از بانوان مبتلا به سرطان تخمدان هستند. عمل‌های جراحی که برای برداشتن تخمدان انجام می‌شود موجب بروز یائسگی می‌شود. بعد از عمل جراحی تخمدان مقدار استروژن به‌شدت کاهش می‌یابد و البته پزشکان با مصرف برخی از داروهای خاص سعی در کنترل این هورمون دارند.

میزان fsh در یائسگی زودرس

آزمایش هورمون FSH، یک آزمایش هورمونی خون برای تشخیص یائسگی زودرس است که به منظور اهداف مختلفی تجویز می‌شود. هورمون FSH توسط غده‌ای به نام هیپوفیز تولید شده و در افزایش قدرت باروری تخمک‌ها اثر می‌گذارد. زمانی که مقدار این هورمون در خون به میزان قابل توجهی برسد، احتمالاً شخص دچار یائسگی زودرس می‌شود.

بازگشت پریود بعد از یائسگی زودرس

معمولاً در صورت یائسگی امکان بازگشت پریود وجود ندارد. اما به کمک روش‌های خاص می‌توان یائسگی را به تعویق انداخته و علائم آن را کنترل نمود. در سال ۲۰۱۶ تحقیقات جدیدی از محققین اراِئه شد که در آن امکان بازگشت سیکل قاعدگی در خانم‌های یائسه وجود دارد. نام این روش درمانی «معکوس کردن یائسگی» است که هنوز اطلاعات دقیقی از نحوه عملکرد آن وجود ندارد. در این روش پژوهشگران با تزریق پلاسمای غنی از پلاکت PRP در تخمدان‌های بیش از ۳۰ زن که در بازه سنی ۴۶ الی ۴۹ سال قرار داشتند، توانستند آن‌ها را درمان کنند. در واقع دانشمندان از این روش برای بهبود ترمیم بافت استفاده کرده و توانستند سیکل قاعدگی را برگردانند. با وجود اینکه این روش برای دو سوم از زنان کارساز بوده، اما به دلیل کوچک بودن جامعه آماری، هنوز تحقیقات در این زمینه ادامه دارد.

عوارض یائسگی زودرس

افرادی که زودتر یائسه می‌شوند، معمولاً علائم شدیدتری از یائسگی را تجربه می‌کنند؛ چرا که میزان استروژن بدن آنها به طور محدودی کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی شما بیشتر در معرض ابتلا به بعضی بیماری‌های سلامتی هستید. بیماری‌هایی که به دلیل کاهش استروژن در بلند مدت شما را تهدید می‌کند شامل این موارد است:

1. پوکی استخوان
2. بیماری قلبی
3. افسردگی
4. بیماری‌های عصبی گوناگون مانند زوال عقل و بیماری پارکینسون

یائسگی زودرس چه خطری دارد؟

به طور کلی باید در نظر داشت که زندگی بعد از آغاز یائسگی چندان تفاوتی با قبل از آن نداشته و تنها تفاوت آن در تجربه نکردن عادت ماهیانه وعدم باروری است. مدیریت علائم یائسگی و رعایت مراقبت‌های اهمیت زیادی داشته و پیش گرفتن راه درمان همواره به زنان توصیه می‌شود. مهم است بدانید که یائسگی علاوه بر تاثیر بر توانایی باروری، بر سلامت عمومی بدن نیز موثر است.

یکی از شایع‌ترین مشکلاتی که زنان در یائسگی زودرس تجربه می‌کنند، افزایش خطر بیماری‌های قلبی است. طبق مطالعات زنان در سنین پایین‌تر از یائسگی، بیشتر از بقیه در معرض خطر بیماری‌های قلبی کرونری و سکته مغزی هستند. علاوه بر این، کاهش استروژن نیز می‌تواند باعث پوکی استخوان، کاهش چگالی استخوان، خشکی واژن و کاهش میل جنسی شود.

همچنین از دیگر مشکلات شایع در یائسگی زودرس می‌توان به مشکلات روان شناختی اشاره کرد. زنانی که به این وضعیت مبتلا هستند، افسردگی، اضطراب، استرس و مشکلات روانی بیشتری را تجربه می‌کنند.

برای تشخیص یائسگی زودرس باید چه اقداماتی انجام داد؟

همان‌طور که گفته شد وجود علائمی مانند خشکی واژن، گرگرفتگی، به‌هم‌ریختن سیکل قاعدگی و… نشانه‌هایی از شروع یائسگی زودرس است. اما این نشانه‌ها به‌تنهایی برای اثبات این ادعا کافی نیست. بانوان باید به پزشک متخصص مراجعه کنند. در چنین حالتی پزشک یک‌سری از آزمایش‌های تکمیلی را برای تشخیص قطعی انجام می‌دهد. این آزمایش‌ها شامل:

• آزمایش ژنتیک: زمانی که علت بروز یائسگی زودرس برای پزشک مشخص نباشد انجام آزمایش‌های ژنتیکی را تجویز می‌کند.
• تعیین سطح میزان FSH: درصورتی‌که تغییر هورمون FSH با نشانه‌های بالینی همراه باشد و میزان ترشح این هورمون از حد نرمال Miu/mil ۳۰ کمتر باشد تشخیص پزشک یائسگی زودرس است. هورمون FSH وظیفه تحریک رشد فولیکول‌ها در تخمدان را بر عهده دارد.
• سنجش تراکم استخوان BMD: در آزمایش سنجش تراکم استخوان‌پزشک با استفاده از اشعه ایکس به دنبال دلیل یائسگی زودرس و علت قطع خونریزی است. آزمایش سنجش تراکم استخوان به روش دانسیومتری نیز شهرت دارد.

آزمایش یائسگی زودرس

دانستن اینکه آیا نزدیک به دوران یائسگی هستید یا خیر، می‌تواند به شما در پیشگیری از دچار شدن به آن جلوگیری کند به همین منظور آزمایش‌های تشخیص یائسگی می‌توانند به شما برای تشخیص آن کمک بخصوصی کنند و این آزمایشات شامل موارد زیر می‌باشند.

1. هورمون محرک فولیکول(FSH)
2. هورمون لوتئینه‌کننده (LH)
3. استروژن (استرادیول)
4. سایر آزمایش‌های هورمونی

آیا راهی برای جلوگیری از یائسگی زودرس وجود دارد؟

معمولاً می‌توان یائسگی را بدون مداخله پزشک پیشگیری کرد. سبک زندگی و رژیم غذایی سالم مانند دیگر بیماری‌ها برای جلوگیری از یائسگی زودرس هم بسیار مؤثر است.

• رژیم غذایی سالم: رژیم غذایی سرشار از میوه‌ها، سبزی‌ها، غلات کامل و حبوبات می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به یائسگی زودرس کمک کند. همچنین سعی کنید مصرف چربی‌های اشباع شده و فراوری شده را محدود کنید.
• ورزش منظم: ورزش منظم، به‌ویژه ورزش هوازی می‌توانند به کاهش خطر ابتلا به یائسگی زودرس کمک کنند.
• پرهیز از مصرف سیگار: مصرف سیگار به تخمدان‌ها آسیب می‌رساند و خطر ابتلا به یائسگی زودرس را افزایش می‌دهد. ترک سیگار یکی از مهم‌ترین کارهایی است که می‌توانید برای کاهش خطر ابتلا به یائسگی زودرس انجام دهید.
• حفظ وزن متعادل: تحقیقات نشان داده است که زنانی که چاق یا کم‌وزن هستند، بیشتر در معرض یائسگی زودرس قرار دارند. حفظ وزن متعادل متناسب با قد می‌تواند به کاهش یائسگی زودرس کمک کند.
• مدیریت استرس: استرس می‌تواند سطح هورمون‌ها را در بدن مختل کند و ممکن است خطر ابتلا به یائسگی زودرس را افزایش دهد. یافتن راه‌هایی برای مدیریت استرس مانند مدیتیشن یا تنفس عمیق می‌تواند مفید باشد.
• مراجعه روتین به پزشک و انجام معاینه: بانوان باید برای معاینات منظم به پزشک خود مراجعه کنند تا هرگونه مشکل سلامتی که ممکن است خطر ابتلا به یائسگی زودرس را افزایش دهد، شناسایی و درمان شود.

بارداری زنان دچار یائسگی زود هنگام

برای اکثر زنان، سطح استروژن در سن ۴۰ سالگی به تدریج شروع به کاهش می‌کند که تخمک گذاری و قاعدگی همچنان اتفاق می‌افتد، اما ممکن است دوره‌های قاعدگی، نامنظم یا کمتر شود. در صورتی که تخمک گذاری متوقف شود امکان برگشت تخمک گذاری در یائسگی بسیار کم است. همچنین برای برخی بانوان، قاعدگی ممکن است برای چند ماه متوقف شود و بعد دوباره ظاهر شود. نکته مهم این است که تخمک گذاری می‌تواند ادامه یابد، حتی اگر پریود اتفاق نیفتد.

با بالا رفتن سن یک خانم، کاهش هورمون‌های جنسی و همینطور کاهش تعداد و کیفیت تخمک‌ها، احتمال باردار شدن شخص کاهش می‌یابد. بر اساس گفته انجمن پزشکی باروری آمریکا، توانایی باروری معمولاً ۵ تا ۱۰ سال قبل از یائسگی به پایان می‌رسد، اما همیشه هم به این صورت نیست. برای بعضی از افراد بارداری در حین یائسگی امکان‌پذیر است در نتیجه می‌توان گفت که قدرت باروری یک خانم با خانم دیگر با سن یکسان می‌تواند متفاوت باشد و بارداری در سنین بالا غیر ممکن نیست.

اثرات عاطفی یائسگی زودرس

یائسگی زود هنگام ممکن است از نظر عاطفی مخرب باشد. بعضی مشکلات رایج که زنان ممکن است با آن مواجه باشند، عبارتند از:

1. غصه خوردن برای بچه‌دار نشدن
2. ترس از پیری زود هنگام
3. نگرانی از اینکه شریک جنسی آنها دیگر آنها را از نظر جنسی جذاب نمی‌داند.
4. مشکلات عزت نفس

مشاوره‌های روانی و گروه‌های حمایتی به زنان کمک می‌کند تا درباره تجربه‌های یائسگی زود هنگام خود صحبت کنند.

راه‌های پیشگیری از یائسگی زودرس

بیشتر علل یائسگی زود هنگام خارج از کنترل افراد هستند و روش مشخصی برای پیشگیری از آن وجود ندارد. با این حال، ایجاد برخی تغییرات در سبک زندگی مانند ترک سیگار، می‌تواند خطر بروز یائسگی را کاهش دهد. سایر علل یائسگی زودرس مانند ابتلا به برخی بیماری‌ها، جراحی یا ابتلا به سرطان، در بیشتر موارد غیر قابل پیشگیری هستند.

با این حال، پیشگیری از آن با رژیم غذایی متناسب که حاوی مواد ضروری باشد، در کنار اصلاح سبک زندگی در مورد فعالیت‌ها می‌تواند میسر باشد:

• مصرف میوه و سبزیجات
• مصرف مکمل‌های غذایی
• مصرف پروتئین‌ها
• پرهیز از کافئین

آیا یائسگی زودرس درمان دارد؟

یائسگی زودرس به طور قطعی درمانی نداشته و هنوز راهکاری برای آن ارائه نشده است. شاید نتوان که تخمدان‌ها را به حالت طبیعی و اولیه بازگرداند تا دوباره فعالیت کنند اما می‌توان با روش‌های درمانی مختلف، علائم و عوارض آن را کاهش داد تا کیفیت زندگی بهبود یابد.

درمان یائسگی زودرس

درمان قطعی برای یائسگی زودرس وجود ندارد، زیرا این یک فرایند طبیعی بیولوژیکی است که تا حد زیادی توسط ژنتیک تعیین می‌شود. بااین‌حال به کمک برخی از روش‌های درمانی می‌توان یائسگی را به تعویق انداخت و علائم آن را کنترل کرد. برخی از راه‌هایی که تا حدودی به درمان یائسگی زودرس کمک می‌کند شامل:

استفاده از طب سنتی

در طب سنتی بدون استفاده از داروهای شیمیایی و با استفاده از داروها و دم‌نوش‌های گیاهی مانند تخم کرفس، پونه، رازیانه و… علائم ناشی از یائسگی را کاهش می‌دهند. از جمله محبوب‌ترین داروی گیاهی که استفاده از آن بسیار توصیه می‌شود جنسینگ است. جنسینگ دارای ویتامین‌های گروه B و کلسیم است. همچنین به ترشح هورمون استروژن در بدن نیز کمک می‌کند. معمولاً در طب سنتی روش‌هایی مانند حجامت و خون دادن را به‌عنوان یکی از راه‌های دفع سموم از بدن پیشنهاد می‌کنند.

هورمون‌درمانی

استفاده از هورمون‌درمانی تنها زمانی توصیه می‌شود که علائم یائسگی بسیار شدید باشد. در روش هورمون‌درمانی از داروهایی که حاوی هورمون زنانه هستند به‌جای هورمون‌هایی که در بدن بانوان ترشح نمی‌شود استفاده می‌کنند. هورمون‌درمانی علاوه بر این مزیت خطر ابتلا به حمله‌های قلبی و سرطان سینه را افزایش می‌دهد. به همین دلیل توصیه می‌شود تا جای ممکن از این روش استفاده نشود.

تغییرات سبک زندگی

بانوان باید در سبک زندگی خود تغییرات مثبت و سالمی را ایجاد کنند. مانند ورزش منظم، رژیم غذایی سالم و مدیریت استرس می‌توانند به بهبود علائم یائسگی کمک کنند.

درمان یائسگی زودرس در خانه

داشتن یک رژیم غذایی صحیح اولین راهکار برای درمان و جلوگیری از یائسگی زودرس است. در این رژیم ضمن تأمین منابع و املاح مورد نیاز بدن باید مقدار قابل توجهی کلسیم و ویتامین D نیز لحاظ شود. این دو ماده مغذی مانع از یائسگی زودرس و پوکی استخوان ناشی از یائسگی می‌شوند. ورزش منظم، مدیریت استرس، داروهای گیاهی تجویز شده توسط پزشک معالج از سایر اقدامات برای درمان خانگی به شمار می‌آید.

زنجبیل و یائسگی زودرس

زنجبیل یک گیاه معطر با طعم تند و تیز است و علاوه بر اینکه به غذا عطر و طعم دلنشینی می‌دهد، خاصیت دارویی فراوانی نیز دارد. طبق مطالعات انجام شده، زنجبیل خواص ضد التهابی، ضد اکسیدان و ضد تهوع داشته و برای تسکین و یا کاهش علائم یائسگی زودرس مورد استفاده قرار می‌گیرد. برخی از خواص مؤثر زنجبیل در کاهش علائم یائسگی عبارتند از:

• کاهش گرگرفتگی
• تسکین درد های عضلانی
• تنظیم خواب
• بهبود خلق و خو
• تقویت سلامت قلب

سیاه دانه و یائسگی زودرس

یکی از گیاهان مهم دارویی که طبعی گرم و خشک دارد، سیاه‌دانه است. این گیاه سرشار از ترکیباتی مانند پتاسیم، فسفر، انواع ویتامین‌های گروه B مانند ویتامین B، ۱B، ۲B و ۳B است. سیاه دانه خاصیت روان کننده‌ی قاعدگی دارد و به این دلیل مصرف آن به خانم‌هایی که سیکل قاعدگی نامنظم داشته و یا قاعدگی آن‌ها با درد فراوان همراه است، توصیه می‌شود. خانم‌های باردار باید از مصرف سیاهدانه خودداری کرده زیرا مصرف این گیاه باعث شروع شدن قاعدگی شده، خونریزی افزایش یافته و به جنین سقط می‌شود. از خواص دیگر این گیاه می‌توان به خاصیت ضد التهابی و توانایی در تنظیم هورمون اشاره کرد که ممکن است در پیشگیری و یا کاهش اثرات یائسگی زودرس مفید باشد.

گیاهان مفید برای کاهش علائم یائسگی

معرفی ۱۰ گیاه دارویی به شما در کاهش علائم یائسگی کمک شایانی خواهد کرد:

1. دونگ کوآی یا جینسنگ زنان
2. شبدر قرمز
3. کوهوش سیاه
4. روغن گل مغربی
5. سویا
6. دانه کتان
7. جینسینگ
8. داروی گیاهی به اسم ماکا
9. گیاه پنج انگشت
10. سنبل طیب

این ده گیاه به شدت در روند کاهش علائم یائسگی به شما کمک خواهد کرد.

سخن پایانی

در این مقاله از تافته ما به بررسی یائسگی، یائسگی زودرس، عوامل بروز و… دیگر نشانه‌ها پرداختیم. توجه کنید که علائم یائسگی به‌ مرور در بدن فرد رخ می‌دهد. اگر شما کمتر از ۴۰ سال سن دارید باید با مشاهده کوچکترین تغییرات در بدن خود و عوامل مختلفی که ذکر شد و نشان‌ دهنده شروع یائسگی است به پزشک متخصص مراجعه کنید.