سرطان رحم (آندومتر)؛ خونریزی غیرطبیعی و علائم هشدار

سرطان رحم (آندومتر) یکی از انواع سرطان‌های دستگاه تناسلی زنان است که از لایه داخلی رحم شروع می‌شود و معمولاً با علائمی مانند خونریزی غیرطبیعی واژینال، خونریزی پس از یائسگی و تغییر در الگوی قاعدگی همراه است. خونریزی غیر طبیعی به ویژه پس از یائسگی، از مهم‌ترین علائم هشداردهنده این بیماری محسوب می‌شود و نباید نادیده گرفته شود البته بروز این علامت همیشه به معنای ابتلا به سرطان نیست.

بنابراین، در صورت مشاهده خونریزی غیرطبیعی یا سایر علائم مشکوک، بهتر است برای بررسی علت به متخصص زنان مراجعه کنید. به همین منظور، در ادامه این مقاله به بررسی علائم هشدار سرطان آندومتر، دلایل خونریزی غیرطبیعی و روش‌های تشخیص این بیماری می‌پردازیم تا با شناخت نشانه‌ها، برای پیگیری به موقع آن آگاهی بیشتری داشته باشید.

آناتومی رحم؛ آنچه برای فهم سرطان آندومتر باید بدانید!

رحم اندامی عضلانی و توخالی در لگن زنان است که در چرخه قاعدگی و بارداری نقش دارد. برای درک سرطان آندومتر، ابتدا باید با بخش‌های مختلف رحم و لایه‌ای که این سرطان از آن آغاز می‌شود آشنا شوید.

اجزای رحم

رحم از چند بخش تشریحی و سه لایه اصلی تشکیل شده است. آندومتر، لایه داخلی رحم است و بیشتر سرطان‌های آندومتر از سلول‌های همین لایه منشأ می‌گیرند. بخش‌ها و لایه‌های اصلی رحم عبارتند از:

• فوندوس: قسمت گنبدی شکل و بالایی رحم که بالاتر از محل ورود لوله‌های رحمی قرار دارد.
• بدنه رحم: بخش اصلی و بزرگ‌تر رحم که فضای داخلی آن در دوران بارداری گسترش پیدا می‌کند.
• ایستموس: قسمت باریک بین بدنه رحم و دهانه رحم
• دهانه رحم: بخش پایینی رحم که به واژن متصل می‌شود.
• آندومتر: لایه داخلی رحم که در طول چرخه قاعدگی تحت تاثیر هورمون‌ها تغییر می‌کند و در صورت باردار نشدن، بخشی از آن ریزش می‌کند.
• میومتر: لایه عضلانی میانی رحم که در انقباضات قاعدگی و زایمان نقش دارد.
• پریمتر: لایه خارجی رحم که سطح بیرونی آن را می‌پوشاند.

آندومتر از دو بخش عملکردی و پایه تشکیل شده است. بخش عملکردی در طول چرخه قاعدگی ضخیم می‌شود و در صورت باردار نشدن ریزش می‌کند اما بخش پایه در بازسازی آن نقش دارد. برای آشنایی بیشتر با ساختار رحم و لایه‌های آن می‌توانید مطلب آناتومی و فیزیولوژی رحم در کتابخانه ملی پزشکی آمریکا را مطالعه کنید.

موقعیت طبیعی رحم در لگن

رحم معمولاً در قسمت مرکزی لگن، بین مثانه در جلو و راست روده در عقب قرار دارد. در بسیاری از زنان، رحم به سمت جلو متمایل است که به این وضعیت آنتی ورت گفته می‌شود. همچنین ممکن است بدنه رحم نسبت به دهانه آن به سمت جلو خم شده باشد که آنتی‌فلکس نام دارد. موقعیت رحم در همه افراد یکسان نیست و تفاوت‌های آناتومیک به تنهایی نشانه بیماری محسوب نمی‌شوند. جهت قرارگیری رحم ممکن است هنگام معاینه یا تصویربرداری مشخص شود.

موقعیت‌های غیرطبیعی رحم

یکی از تفاوت‌های رایج در موقعیت رحم، قرارگیری آن به سمت عقب است. این وضعیت معمولاً به دو شکل دیده می‌شود:

• رحم رتروورت: رحم به‌جای جلو، به سمت عقب لگن متمایل است.
• رحم رتروفِلکس: بدنه رحم نسبت به دهانه آن به سمت عقب خم شده است.

رحم رتروورت یا رتروفِلکس در بسیاری از افراد یک تفاوت طبیعی آناتومیک است و به‌تنهایی نشانه سرطان یا عامل ایجاد آن محسوب نمی‌شود. با این حال، موقعیت رحم ممکن است مشاهده آندومتر را در سونوگرافی ترانس‌واژینال دشوار کند بنابراین پزشک هنگام تفسیر تصویر، وضعیت رحم و امکان مشاهده کامل آندومتر را نیز در نظر می‌گیرد.

سرطان رحم (آندومتر) چیست؟

سرطان آندومتر زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های لایه داخلی رحم دچار تغییرات غیرطبیعی شوند و به شکل کنترل نشده رشد کنند. این بیماری با سرطان دهانه رحم تفاوت دارد؛ زیرا محل آغاز و نوع سلول‌های درگیر در آن‌ها یکسان نیست. سرطان آندومتر بیشتر در زنان پس از یائسگی تشخیص داده می‌شود؛ اما احتمال بروز آن در سنین پایین‌تر نیز وجود دارد. خونریزی غیرطبیعی واژن به ویژه پس از یائسگی، مهم‌ترین علامتی است که نیاز به بررسی دارد.

تفاوت سرطان رحم با سرطان دهانه رحم

سرطان آندومتر و سرطان دهانه رحم هر دو در ناحیه رحم ایجاد می‌شوند اما از بافت‌های متفاوتی منشا می‌گیرند. عوامل خطر، روش‌های تشخیص و راهبردهای غربالگری این دو بیماری نیز یکسان نیستند.

علائم ذکرشده در جدول اختصاصی نیستند و تشخیص هیچ یک از این سرطان‌ها فقط بر اساس نشانه‌ها امکان‌پذیر نیست. همچنین نتیجه طبیعی آزمایش پاپ‌اسمیر به معنای رد سرطان آندومتر نیست؛ زیرا این آزمایش برای بررسی تغییرات سلولی دهانه رحم کاربرد دارد.

سرطان پیشرفته رحم چیست؟

سرطان پیشرفته رحم به بیماری‌ای گفته می‌شود که از محل اولیه خود فراتر رفته و به بافت‌های مجاور، غدد لنفاوی یا بخش‌های دورتر بدن گسترش یافته باشد. این وضعیت ممکن است در مراحل سوم و چهارم بیماری دیده شود. در مرحله سوم، سرطان می‌تواند به بافت‌های اطراف رحم، تخمدان‌ها، لوله‌های رحمی، واژن، صفاق لگنی یا غدد لنفاوی منطقه‌ای گسترش پیدا کند.

در مرحله چهارم، احتمال درگیری مخاط مثانه یا روده، انتشار به صفاق خارج از لگن یا متاستاز به اندام‌های دوردست مطرح می‌شود. پیشرفته بودن سرطان لزوماً به معنای غیر قابل درمان بودن آن نیست. انتخاب روش درمان به مرحله بیماری، نوع بافت‌شناسی تومور، ویژگی‌های مولکولی، وضعیت عمومی بیمار و میزان گسترش سرطان بستگی دارد.

انواع سرطان رحم

سرطان‌های ناحیه رحم از نظر نوع سلول و رفتار تومور با یکدیگر تفاوت دارند. بیشتر سرطان‌های آندومتر از سلول‌های غددی لایه داخلی رحم آغاز می‌شوند اما بعضی انواع دیگر رفتار تهاجمی‌تری دارند و ممکن است سریع‌تر گسترش پیدا کنند.

آدنوکارسینوم آندومتریوئید؛ شایع‌ترین نوع

آدنوکارسینوم آندومتریوئید شایع‌ترین نوع سرطان آندومتر است و حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد موارد سرطان‌های آندومتر را تشکیل می‌دهد. این نوع از سلول‌های غددی آندومتر منشأ می‌گیرد و در بسیاری از موارد با مواجهه طولانی مدت با استروژن بدون تعادل کافی پروژسترون ارتباط دارد.

رفتار این تومورها یکسان نیست و برخی از آن‌ها رشد آهسته‌تری دارند و در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شوند اما انواع با درجه بالاتر ممکن است تهاجمی‌تر باشند. درجه تومور، میزان نفوذ آن به عضله رحم، مرحله بیماری و ویژگی‌های مولکولی در تعیین پیش‌آگهی اهمیت دارند. طبق توضیحات موسسه ملی سرطان آمریکا (NCI)، تومورهای آندومتریوئید حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد سرطان‌های رحم را تشکیل می‌دهند و معمولاً در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شوند.

کارسینوم سروزی و سلول شفاف؛ انواع تهاجمی‌تر

کارسینوم سروزی و کارسینوم سلول شفاف از انواع غیرآندومتریوئید سرطان آندومتر هستند. این تومورها در مقایسه با بسیاری از انواع کم درجه آندومتریوئید، رفتار تهاجمی‌تری دارند و ممکن است حتی در صورت محدود بودن به رحم، خطر انتشار بیشتری داشته باشند. این انواع معمولاً در زنان سنین بالاتر و پس از یائسگی دیده می‌شوند. تشخیص دقیق آن‌ها با بررسی نمونه بافتی و آزمایش‌های تکمیلی پاتولوژی انجام می‌شود؛ زیرا نوع تومور در تعیین برنامه درمانی اهمیت دارد.

کارسینوسارکوم؛ تومور مولر مختلط بدخیم

کارسینوسارکوم رحم نوعی تومور بدخیم است که در بررسی میکروسکوپی، دو الگوی سلولی شبیه بافت‌های اپی‌تلیالی و مزانشیمی دارد. با وجود ظاهر دوگانه، در طبقه‌بندی امروزی این تومور در گروه کارسینوم‌های پرخطر قرار می‌گیرد. کارسینوسارکوم معمولاً رفتار تهاجمی دارد و احتمال گسترش آن به خارج از رحم وجود دارد. به همین دلیل، تشخیص مرحله بیماری و ارزیابی میزان انتشار تومور در انتخاب درمان اهمیت زیادی دارد.

سارکوم رحم و لیومیوسارکوم

سارکوم‌های رحم گروهی از سرطان‌های نادر هستند که از بافت‌های غیرغده‌ای رحم، مانند عضله یا بافت همبند، منشا می‌گیرند. این تومورها از نظر منشا با سرطان آندومتر تفاوت دارند. لیومیوسارکوم یکی از انواع سارکوم رحم است که از سلول‌های عضله صاف میومتر ایجاد می‌شود. رشد توده در رحم، درد یا احساس فشار لگنی و خونریزی غیرطبیعی می‌توانند از نشانه‌های آن باشند با این حال، این علائم اختصاصی نیستند و در بیماری‌های خوش خیم نیز دیده می‌شوند.

سرطان رحم چند مرحله دارد؟

مرحله بندی سرطان آندومتر نشان می‌دهد بیماری تا چه اندازه در رحم باقی مانده یا به بافت‌ها و اندام‌های دیگر گسترش یافته است. پزشک با توجه به نتایج بررسی‌های بافت‌شناسی، تصویربرداری و ارزیابی جراحی، مرحله بیماری را تعیین می‌کند. نظام مرحله بندی FIGO در سال ۲۰۲۳ به‌روزرسانی شد. در این نسخه، علاوه بر محل گسترش تومور، نوع بافت‌شناسی و میزان درگیری فضاهای عروقی و لنفاوی نیز در تعیین زیرمرحله اهمیت دارند. بنابراین، تقسیم بندی زیر نمایی کلی از چهار مرحله اصلی بیماری است.

مرحله ۱؛ محدود به رحم

در مرحله اول، سرطان عمدتاً به جسم رحم محدود است. در مرحله بندی جدید، بعضی موارد درگیری همزمان رحم و تخمدان نیز در صورت داشتن شرایط مشخص، در این مرحله قرار می‌گیرند. زیرمرحله بندی مرحله اول به نوع بافت شناسی و میزان نفوذ تومور بستگی دارد:

• IA1: تومور با نوع بافت‌شناسی غیرتهاجمی که به پولیپ آندومتر محدود است یا فقط در آندومتر قرار دارد.
• IA2: تومور غیرتهاجمی با نفوذ کمتر از نیمی از ضخامت میومتر و بدون تهاجم عروقیـ لنفاوی یا با درگیری محدود
• IA3: درگیری همزمان رحم و یک تخمدان با سرطان آندومتریوئید کم درجه، در صورت وجود شرایط مشخص از جمله نفوذ کمتر از نیمی از میومتر، نبود تهاجم قابل‌توجه عروقیـ لنفاوی و محدود بودن تومور تخمدان به یک طرف
• IB: تومور غیرتهاجمی با نفوذ به نیمی یا بیشتر از ضخامت میومتر، بدون تهاجم قابل توجه عروقیـ لنفاوی
• IC: انواع بافت‌شناسی تهاجمی که به پولیپ آندومتر یا خود آندومتر محدود هستند و هنوز به میومتر نفوذ نکرده‌اند.

مرحله دوم؛ درگیری استرومای دهانه رحم یا ویژگی‌های پرخطر

در مرحله دوم، سرطان ممکن است به استرومای دهانه رحم گسترش یافته باشد اما از رحم خارج نشده باشد. با این حال، در مرحله بندی به روز شده FIGO 2023، درگیری استرومای دهانه رحم تنها معیار مرحله دوم نیست. این مرحله سه زیرگروه اصلی دارد:

• IIA: درگیری استرومای دهانه رحم در تومورهای با نوع بافت شناسی غیرتهاجمی
• IIB: تهاجم قابل توجه به فضاهای عروقی و لنفاوی در تومورهای غیرتهاجمی
• IIC: انواع بافت‌شناسی تهاجمی که به میومتر نفوذ کرده‌اند.

بنابراین، برخی تومورها حتی بدون درگیری دهانه رحم، بر اساس نوع بافت‌شناسی و ویژگی‌های پاتولوژی در مرحله دوم قرار می‌گیرند.

مرحله سوم؛ گسترش به تخمدان، لوله‌ها، واژن یا غدد لنفاوی

در مرحله سوم، سرطان از جسم رحم فراتر رفته و به بافت‌های مجاور، صفاق لگنی یا غدد لنفاوی منطقه‌ای گسترش یافته است. محل و میزان انتشار تومور، زیرمرحله بیماری را مشخص می‌کند. در این مرحله ممکن است یک یا چند مورد زیر دیده شود:

• درگیری لایه خارجی رحم یا سروزا
• انتشار به تخمدان‌ها یا لوله‌های رحمی، به‌جز موارد محدودی که شرایط مرحله IA3 را دارند.
• گسترش به واژن یا بافت‌های اطراف دهانه رحم
• انتشار به صفاق لگنی
• درگیری غدد لنفاوی لگنی یا اطراف آئورت

نوع گسترش سرطان و بافت‌های درگیر در این مرحله، در تعیین زیرمرحله بیماری و انتخاب روش درمان اهمیت دارد. با این حال، میزان انتشار در همه بیماران یکسان نیست و به محل گسترش تومور بستگی دارد.

مرحله چهارم؛ درگیری مثانه، روده یا متاستاز دوردست

مرحله چهارم زمانی مطرح می‌شود که سرطان به مخاط مثانه یا روده، صفاق خارج از لگن یا اندام‌های دوردست گسترش یافته باشد. این مرحله در نظام FIGO 2023 به سه زیرگروه تقسیم می‌شود:

• IVA: درگیری مخاط مثانه یا مخاط روده
• IVB: انتشار به صفاق شکمی خارج از لگن
• IVC: متاستاز دوردست مانند انتشار به ریه، کبد، استخوان یا مغز

در این مرحله، محل انتشار سرطان و وضعیت عمومی بیمار در انتخاب درمان اهمیت زیادی دارند. درمان ممکن است شامل جراحی، شیمی درمانی، پرتودرمانی، هورمون درمانی یا درمان‌های هدفمند و ایمنی‌درمانی باشد.

علائم سرطان رحم

علائم سرطان آندومتر ممکن است در مراحل اولیه نیز ظاهر شوند؛ به همین دلیل، توجه به تغییرات غیرمعمول قاعدگی و خونریزی واژینال اهمیت دارد. شایع‌ترین علامت این بیماری، خونریزی غیرطبیعی است؛ به‌خصوص در زنانی که یائسه شده‌اند.

خونریزی غیرطبیعی رحمی

خونریزی غیرطبیعی واژن مهم‌ترین نشانه هشداردهنده سرطان آندومتر است. این خونریزی ممکن است در سنین باروری یا پس از یائسگی رخ دهد و شکل‌های متفاوتی داشته باشد از جمله:

• خونریزی پس از یائسگی: هرگونه لکه بینی یا خونریزی واژینال پس از یائسگی باید بررسی شود حتی اگر مقدار آن کم باشد.
• خونریزی بین دوره‌های قاعدگی: لکه بینی یا خونریزی خارج از زمان معمول قاعدگی می‌تواند به دلایل مختلفی رخ دهد و در صورت تکرار یا غیرمعمول بودن نیازمند بررسی است.
• قاعدگی سنگین یا طولانی: افزایش غیرمعمول حجم خونریزی یا طولانی‌تر شدن دوره قاعدگی ممکن است از نشانه‌های اختلالات رحمی، از جمله تغییرات آندومتر باشد.

خونریزی غیرطبیعی همیشه به معنای سرطان نیست و ممکن است در اثر پولیپ، فیبروم، اختلالات هورمونی یا مشکلات دیگر ایجاد شود. بااین‌حال، بررسی علت آن ضروری است.

ترشح غیرعادی یا بدبو واژن

ترشح واژینال غیرمعمول، آبکی، صورتی یا خونی ممکن است در برخی زنان مبتلا به سرطان آندومتر دیده شود. گاهی این ترشحات بدون خونریزی واضح بروز می‌کنند و ممکن است با تغییرات دهانه رحم، عفونت یا سایر بیماری‌های زنان اشتباه گرفته شوند. ترشح بدبو به تنهایی علامت اختصاصی سرطان رحم نیست اما اگر جدید، مداوم یا همراه با خونریزی و درد باشد، باید علت آن بررسی شود.

درد و فشار لگنی

درد یا احساس فشار در قسمت پایین شکم و لگن ممکن است در برخی بیماران، به‌ویژه با پیشرفت بیماری، ایجاد شود. این درد می‌تواند مداوم یا متناوب باشد و گاهی با احساس سنگینی در ناحیه لگن همراه است. درد لگنی علل متعددی دارد و به‌تنهایی نمی‌تواند سرطان آندومتر را تایید کند. در صورت تداوم درد یا همراهی آن با خونریزی غیرطبیعی، مراجعه به پزشک اهمیت دارد.

علائم سرطان رحم در مراحل پیشرفته

با گسترش سرطان به بافت‌های اطراف یا اندام‌های دیگر، ممکن است علائم عمومی‌تر یا شدیدتری ظاهر شوند. برخی از این نشانه‌ها عبارتند از:

• کاهش وزن ناخواسته
• درد مداوم لگن یا شکم
• درد هنگام رابطه جنسی
• تورم یا افزایش حجم شکم
• تغییر در عادت دفع ادرار یا مدفوع
• خستگی و ضعف مداوم

این علائم اختصاصی سرطان آندومتر نیستند؛ اما در صورت تداوم یا همراهی با خونریزی غیرطبیعی باید بررسی شوند.

علت و عوامل خطر سرطان رحم

سرطان آندومتر معمولاً در اثر مجموعه‌ای از تغییرات سلولی و عوامل هورمونی، ژنتیکی و متابولیک ایجاد می‌شود. وجود یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست اما می‌تواند احتمال بروز بیماری را افزایش دهد.

عدم تعادل هورمون استروژن و پروژسترون

استروژن و پروژسترون در تنظیم رشد و ریزش آندومتر نقش دارند. استروژن باعث تحریک رشد لایه داخلی رحم می‌شود و پروژسترون اثر آن را تعدیل می‌کند. اگر آندومتر برای مدت طولانی در معرض استروژن بدون اثر متعادل کننده کافی پروژسترون قرار بگیرد احتمال ضخیم شدن بیش از حد آن و ایجاد تغییرات پیش سرطانی افزایش پیدا می‌کند. این وضعیت ممکن است در زنانی که تخمک گذاری منظم ندارند، دچار چاقی هستند یا استروژن را بدون پروژسترون دریافت می‌کنند، بیشتر دیده شود.

چاقی و دیابت

چاقی یکی از عوامل خطر مهم سرطان آندومتر است. بافت چربی می‌تواند هورمون‌هایی از جمله استروژن تولید کند و در نتیجه، میزان مواجهه آندومتر با این هورمون را افزایش دهد.

دیابت نوع ۲ نیز با افزایش احتمال سرطان آندومتر ارتباط دارد. این ارتباط ممکن است با مقاومت به انسولین، اضافه‌وزن و تغییرات متابولیک همراه باشد. البته ابتلا به دیابت به‌تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست. طبق توضیحات موسسه ملی سرطان آمریکا چاقی، افزایش وزن در بزرگسالی، سندرم متابولیک و دیابت نوع ۲ از عوامل مرتبط با افزایش خطر سرطان آندومتر هستند.

مصرف طولانی مدت تاموکسیفن

تاموکسیفن دارویی است که برای درمان یا کاهش خطر عود برخی انواع سرطان پستان استفاده می‌شود. این دارو در بافت پستان اثر ضداستروژنی دارد اما می‌تواند در آندومتر اثر شبه‌استروژنی ایجاد کند. مصرف تاموکسیفن ممکن است احتمال ضخیم‌شدن آندومتر، ایجاد پولیپ و در برخی موارد سرطان آندومتر را افزایش دهد. افرادی که این دارو را مصرف می‌کنند باید هرگونه خونریزی غیرطبیعی، به ویژه پس از یائسگی، را به پزشک اطلاع دهند. قطع دارو بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود.

درمان هورمونی استروژن بدون پروژسترون

مصرف استروژن به تنهایی در زنانی که رحم دارند، می‌تواند باعث تحریک بیش‌ازحد آندومتر شود و خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد. به همین دلیل، در بسیاری از درمان‌های هورمونی دوران یائسگی برای افرادی که رحم دارند، همراهی پروژسترون با استروژن ضروری است. نوع دارو، مقدار مصرف و مدت درمان باید با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک تعیین شود.

سندرم لینچ و سابقه خانوادگی

سندرم لینچ یک بیماری ارثی است که در اثر تغییر در برخی ژن‌های ترمیم کننده DNA ایجاد می‌شود. افراد مبتلا به این سندرم در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بعضی سرطان‌ها، از جمله سرطان آندومتر و سرطان روده بزرگ، قرار دارند. داشتن سابقه سرطان آندومتر یا سرطان روده بزرگ در بستگان نزدیک به ویژه در سنین پایین، می‌تواند احتمال وجود زمینه ارثی را مطرح کند. در چنین شرایطی، مشاوره ژنتیک و بررسی سابقه خانوادگی اهمیت دارد.

یائسگی دیررس، قاعدگی زودرس و نازایی

شروع قاعدگی در سن پایین و یائسگی در سن بالاتر می‌تواند مدت مواجهه بدن با استروژن را افزایش دهد. این مواجهه طولانی‌تر در برخی افراد با افزایش خطر سرطان آندومتر ارتباط دارد. نازایی، نداشتن سابقه بارداری و بعضی اختلالات تخمک‌گذاری نیز ممکن است با افزایش خطر همراه باشند به ویژه اگر با مواجهه طولانی‌مدت آندومتر با استروژن و نبود تخمک‌گذاری منظم ارتباط داشته باشند.

سرطان رحم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص سرطان آندومتر با بررسی علائم، معاینه و آزمایش‌های تکمیلی انجام می‌شود. پزشک با توجه به سن، وضعیت یائسگی، سابقه پزشکی و نوع خونریزی، روش‌های مناسب را انتخاب می‌کند. تشخیص قطعی بیماری معمولاً به نمونه برداری از بافت آندومتر و بررسی آن در آزمایشگاه پاتولوژی نیاز دارد.

معاینه لگنی

در معاینه لگنی، پزشک وضعیت واژن، دهانه رحم، رحم و بافت‌های اطراف را بررسی می‌کند. این معاینه ممکن است به شناسایی توده‌های قابل لمس، حساسیت یا برخی تغییرات غیرطبیعی کمک کند. با این حال، معاینه لگنی به تنهایی برای تشخیص یا رد سرطان آندومتر کافی نیست و در صورت وجود علائم مشکوک، بررسی‌های تکمیلی لازم است.

سونوگرافی ترانس‌واژینال (TVU) و ضخامت آندومتر

در سونوگرافی ترانس‌واژینال، یک پروب مخصوص وارد واژن می‌شود تا تصویر دقیق‌تری از رحم و آندومتر به دست آید. این روش برای بررسی ضخامت آندومتر، شکل حفره رحم و وجود برخی توده‌ها یا ضایعات کاربرد دارد. ضخامت آندومتر در زنان پیش از یائسگی با توجه به مرحله چرخه قاعدگی تغییر می‌کند بنابراین نمی‌توان یک عدد ثابت را برای همه افراد به‌عنوان حد طبیعی در نظر گرفت.

بیوپسی آندومتر (نمونه برداری)

بیوپسی آندومتر یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص سرطان آندومتر است. در این روش، پزشک با استفاده از وسیله‌ای باریک، نمونه کوچکی از بافت داخلی رحم را جمع‌آوری می‌کند تا در آزمایشگاه بررسی شود. نمونه بافتی از نظر وجود سلول‌های سرطانی، تغییرات پیش‌سرطانی و نوع ضایعه بررسی می‌شود. نتیجه پاتولوژی می‌تواند نوع تومور و برخی ویژگی‌های آن را مشخص کند.

هیستروسکوپی و کورتاژ D&C

در هیستروسکوپی، پزشک با استفاده از وسیله‌ای باریک و مجهز به دوربین، فضای داخلی رحم را مشاهده می‌کند. این روش امکان بررسی مستقیم حفره رحم و شناسایی ضایعاتی مانند پولیپ یا توده‌های مشکوک را فراهم می‌کند. کورتاژ یا D&C نیز روشی برای جمع‌آوری بافت از داخل رحم است. در برخی موارد، این روش همراه با هیستروسکوپی انجام می‌شود تا نمونه مناسب‌تری از ناحیه مشکوک به دست آید.

آزمایش خون (CBC و در صورت نیاز CA-125)

آزمایش شمارش کامل سلول‌های خون (CBC) ممکن است برای بررسی کم خونی ناشی از خونریزی یا ارزیابی وضعیت عمومی بیمار درخواست شود. این آزمایش به‌تنهایی سرطان آندومتر را تشخیص نمی‌دهد. آزمایش CA-125 نیز در برخی بیماران و با توجه به شرایط بالینی ممکن است برای ارزیابی یا پیگیری بیماری استفاده شود.

افزایش این نشانگر به تنهایی به معنای وجود سرطان نیست و طبیعی بودن آن نیز بیماری را رد نمی‌کند. بنابراین، تشخیص قطعی سرطان آندومتر بر اساس بررسی بافت نمونه برداری شده و نتیجه پاتولوژی انجام می‌شود.

چه زمانی برای سرطان رحم به پزشک مراجعه کنیم؟

هر گونه خونریزی غیر معمول واژینال به ویژه پس از یائسگی، باید توسط پزشک بررسی شود. اگرچه بسیاری از موارد خونریزی به دلایل غیرسرطانی ایجاد می‌شوند، تشخیص علت آن‌ها بدون ارزیابی پزشکی امکان‌پذیر نیست.

علائم هشدار که نباید نادیده گرفت

برخی تغییرات در الگوی قاعدگی یا وضعیت واژن و لگن ممکن است نشانه بیماری‌های زنان، از جمله سرطان آندومتر باشند. مهم‌ترین علائم هشدار عبارتند از:

• درد هنگام رابطه جنسی
• خونریزی بین دوره‌های قاعدگی
• درد یا فشار مداوم در ناحیه لگن
• قاعدگی‌های غیرمعمول سنگین یا طولانی
• هر گونه خونریزی یا لکه بینی پس از یائسگی
• کاهش وزن ناخواسته یا تورم شکم بدون علت مشخص
• ترشح آبکی، صورتی یا خونی واژن به ویژه اگر مداوم باشد.

در صورت مشاهده این علائم، بهتر است برای بررسی علت به متخصص زنان مراجعه شود. خونریزی پس از یائسگی حتی اگر فقط یک بار و به مقدار کم اتفاق بیفتد، نباید نادیده گرفته شود.

افراد پرخطر که باید غربالگری و پیگیری داشته باشند

افرادی که سابقه خانوادگی قوی سرطان آندومتر یا سرطان روده بزرگ دارند به سندرم لینچ مبتلا هستند یا سابقه مصرف طولانی مدت تاموکسیفن دارند، ممکن است به ارزیابی و پیگیری دقیق‌تری نیاز داشته باشند. با این حال، برای زنان بدون علامت و با خطر معمول، غربالگری روتین سرطان آندومتر توصیه نمی‌شود.

حتی در افراد دارای عوامل خطر نیز برنامه پیگیری باید بر اساس شرایط فردی و نظر پزشک تعیین شود. در افراد مبتلا به سندرم لینچ، مشاوره ژنتیک و گفت‌وگو درباره راهبردهای پایش و کاهش خطر اهمیت ویژه‌ای دارد.

سخن پایانی

سرطان رحم (آندومتر) در صورت تشخیص زود هنگام، معمولاً شانس درمان بهتری دارد. به همین دلیل، توجه به علائمی مانند خونریزی غیرطبیعی واژینال، لکه بینی پس از یائسگی و تغییرات غیر معمول قاعدگی اهمیت زیادی دارد. اگر با هر یک از این نشانه‌ها مواجه شدید برای بررسی علت و انجام آزمایش‌های لازم به متخصص زنان مراجعه کنید. تشخیص به‌موقع می‌تواند به انتخاب روش درمان مناسب و پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک کند.