یائسگی چیست؟ سن شروع و اولین علامت یائسگی

یائسگی (Menopause) یک دوره طبیعی و رایج در خانم‌ها است که معمولاً در سنین میانسالی (بین ۴۵ تا ۵۵ سالگی) آغاز می‌شود و در آن به تدریج فعالیت تخمدان‌ها کاهش می‌یابد و سیکل قاعدگی آنها برای همیشه متوقف می‌شود. اگرچه یائسگی یک بیماری نیست، خانم‌ها در این دوره، از علائم شدید تا متوسط جسمی و روحی را تجربه می‌کنند که مربوط به تغییرات هورمونی در بدن آنها می‌شود.

کاهش ترشح هورمون‌های استروژن و پروژسترون در دوران یائسگی ممکن است منجر به گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب، خشکی واژن، تغییرات خلقی، کاهش تراکم استخوان شود و حتی خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش دهد. البته این علائم برای تمامی خانم‌ها یکسان نیست، برخی از آنها تغییرات خفیفی را تجربه می‌کنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است به مراقبت و درمان‌های ویژه نیاز داشته باشند.

در ادامه این مقاله از تافته به مهم‌ترین نکات درباره یائسگی، علائم، علت‌ها، روش‌های درمان و مراقبت‌های لازم در این دوران می‌پردازیم، چرا که شناخت مهمترین علائم یائسگی، سن شروع، مراحل و راهکارهای کاهش علائم یائسگی به شما کمک می‌کند تا این دوره را با آرامش بیشتری پشت سر بگذارید، پس تا انتها همراه ما باشید.

دوران یائسگی چیست؟

یائسگی، معمولا یک سال پس از آخرین پریود فرد آغاز می‌شود. البته، از سال‌های قبل نیز، پریودهای خانم نامنظم شده و فواصل زیادی بین آنها ایجاد می‌شود. نکته مهمی که باید درباره یائسگی بدانید، این است که یائسگی یک بخش طبیعی از زندگی هر خانمی است و هرگز یک نقص یا عیب به حساب نمی‌آید. هر چند که یائسگی یا مشکلاتی همراه است ولی این مشکلات را با مصرف دارو و تغییر در سبک زندگی، می‌توان از بین برد.

یائسگی از چه سنی شروع می‌شود؟

سن شروع یائسگی در همه زنان یکسان نیست، اما به صورت کلی، یائسگی از سنین ۴۵ تا ۵۵ سالگی رخ می‌دهد ولی میانگین آن در بسیاری از خانم‌ها، سن ۵۰ سالگی است. پزشکان زمانی یائسگی را به طور قطع تایید می‌کنند که فرد به مدت ۱۲ ماه متوالی پریود نشود و و علت‌ دیگری مانند بارداری یا بیماری‌های هورمونی نداشته باشد.

عوامل مختلف دیگری جز سن می‌توانند در شروع یائسگی موثر باشند و می‌توانند زمان آن را جلو یا عقب بیندازند. عوامل تأثیرگذار در شروع یائسگی شامل موارد زیر می‌باشند:

• مصرف سیگار
• سابقه خانوادگی
• اختلالات ژنتیکی
• اختلالات خود ایمنی
• زندگی در ارتفاعات بالا
• برداشتن رحم و تخمدان با جراحی
• شیمی درمانی یا پرتو درمانی
• اختلالات پزشکی مانند تیروئید، دیابت، اندومتریوز، PCOS

یائسگی زودرس چیست؟

اگر قاعدگی شما زودتر از ۴۰ سالگی قطع شود، به آن یائسگی زودرس گفته می‌شود که معمولا این وضیعت ممکن است به دلیل عوامل ژنتیکی، جراحی تخمدان، بیماری‌های خودایمنی یا درمان‌های سرطان رخ دهد و به بررسی و درمان توسط متخصص زنان نیاز دارد.

یائسگی دیررس چیست؟

اگر پس از ۵۰ سالگی همچنان چرخه قاعدگی ادامه‌دار باشد، به آن یائسگی دیررس می‌گویند که علت ادامه فعالیت هورمونی باید توسط پزشک بررسی شود.

مراحل یائسگی

به طور کلی، دوره یائسگی در خانم‌ها به سه مرحله پیش یائسگی، یائسگی و پس یائسگی تقسیم می‌شود که هر یک از این مراحل، با علائمی همراه هستند. دقیقا همان‌طور که اولین پریود برای هر دختر نوجوانی متفاوت است و در سنین مختلفی رخ می‌دهد، یائسگی هر زنی نیز منحصر به فرد خودش است.

مرحله پیش یائسگی (Perimenopause)

در این مرحله که ۸ تا ۱۰ سال قبل از یائسگی اصلی اتفاق می‌افتد، قاعدگی همچنان رخ می‌دهد اما تخمدان‌ها به تدریج تولید استروژن را کاهش داده و امکان بارداری نیز کم می‌شود. کاهش استروژن در دو سال آخر پیش قاعدگی شدیدتر شده و ممکن است زنان اولین علامت‌های قاعدگی را تجربه کنند.

مرحله یائسگی (Menopause)

در این دوران با توقف کامل قاعدگی، تولید استروژن به کمترین میزان خود رسیده و دیگر تخمک‌گذاری رخ نمی‌دهد. برای تشخیص دقیق یائسگی، اید یک سال کامل بدون قاعدگی طی شود.

پس از یائسگی (Postmenopause)

این مرحله پس از گذشت یک سال از توقف کامل قاعدگی، آغاز شده و علائم یائسگی ممکن است کاهش یافته و ادامه پیدا کنند. در این مرحله با کاهش میزان استروژن احتمال خطر مبتلا شدن به مشکلاتی نظیر پوکی استخوان و بیماری‌های قلبی افزایش می‌یابد.

علائم یائسگی چیست؟

معمولا با کاهش سطح هورمون پروژسترون علائم یائسگی ایجاد می‌شوند که در ادامه به نشانه‌های یائسگی در هر دوره می‌پردازیم.

اولین علامت یائسگی

معمولاً اولین علامت یائسگی در بانوان متفاوت بوده و متغیر است. رایج‌ترین علامت یائسگی‌ گرگرفتگی است که از چهار زنی که یائسه می‌شوند، سه نفر آن را تجربه می‌کنند. علائم شایع دیگر عبارتند از:

1. سردرد
2. بد خلقی
3. تپش قلب
4. بی خوابی
5. تعریق شبانه
6. تحریک پوست
7. استرس و اضطراب
8. مشکلات فشار خون
9. خارش و خشکی واژن
10. مشکلات قلبی و عروقی
11. عفونت‌های دستگاه ادراری
12. کاهش علاقه به رابطه جنسی
13. عارضه بی اختیاری ادرارمکرر

علائم دوره پیش یائسگی

دوره پیش یائسگی چند سال قبل از آغاز دوره یائسگی شروع می‌شود و با علائم خاصی همراه است. در این دوره، تولید هورمون استروژن توسط تخمدان‌ها کاهش پیدا می‌کند و پریودهای نامنظمی رخ می‌دهد. معمولا خانم‌هایی که سبک زندگی ناسالمی (سرطان، هیسترکتومی و سیگار کشیدن) دارند، روی سلامت تخمدان‌ها تاثیر می‌گذارد و دوره پیش یائسگی کوتاه‌تر با علائم شدیدتری را تجربه می‌کنند. نشانه های اولیه یائسگی عبارت‌اند از:

• لکه بینی
• درد سینه
• تکرر ادرار
• گر گرفتگی
• خشکی واژن
• پریود نامنظم
• نوسانات خلقی
• مشکل در خواب و بی‌خوابی
• تعریق در شب و هنگام خواب
• خشکی چشم، پوست و دهان
• درد در هنگام برقراری رابطه جنسی

مهمترین علائم یائسگی

یکی از مهم‌ترین علائم یائسگی در خانم‌ها، گر گرفتگی یا (Hot Flash) است. این حالت، بیشتر در دوره یائسگی رخ می‌دهد و خانم‌ها به طور ناگهانی دچار گر گرفتگی و داغی شدید بدن می‌شوند. معمولا گر گرفتگی تا سال‌ها پس از یائسگی نیز در افراد باقی می‌ماند و ادامه پیدا می‌کند.

گر گرفتگی در این دوره، بیشتر مربوط به تغییرات در تولید استروژن در بدن می‌شوند و این احساس، در بخش‌هایی بالایی بدن، دیده می‌شود. به این صورت که خانم‌ها در این دوره، خیلی ناگهانی احساس گرمای شدید در ناحیه سینه، گردن و صورت خود پیدا می‌کنند.

از شایع‌ترین تغییرات جسمی شروع یائسگی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نوسانات خلقی
• کاهش باروری
• اختلال در خواب
• احساس خشکی و خارش در واژن

علائم دوره پس یائسگی

دوره پس یائسگی، تقریبا چند سال پس از شروع یائسگی قطعی آغاز می‌شود. در این دوره، به مرور زمان علائم یائسگی و پیش یائسگی، کاهش پیدا کرده و کم‌رنگ می‌شوند. البته، این دوره، با علائم دیگری همراه است که بهتر است که پس از مشاهده آنها، این موارد را با پزشک خود درمیان بگذارید.

علائم دوره پس یائسگی یا علائم ثانویه یائسگی، عبارت‌اند از:

• سردرد
• ریزش مو
• افسردگی
• افزایش وزن
• خستگی شدید
• پوکی استخوان
• درد در عضلات و مفاصل
• ضربان قلب بالا و تپش قلب
• تغییر یا کاهش میل جنسی

با مصرف داروهای خاص و تقویتی، می‌توانید علائم این دوره را کاهش داده و شرایط بهتری برای بدن و سلامتی بدن خود فراهم کنید.

علت یائسگی چیست؟

کاهش طبیعی عملکرد تخمدان‌ها و افت تولید هورمون‌های زنانه، اصلی‌ترین علت یائسگی هستند، به طوری که با افزایش سن تعداد فولیکول‌های تخمدان کمتر می‌شود و در نهایت اتفاقات زیر رقم می‌خورد:

1. کاهش تولید استروژن
2. کاهش پروژسترون
3. توقف تخمک گذاری
4. قطع قاعدگی

همچنین برخی زنان ممکن است به دلیل جراحی برداشتن تخمدان‌ها، درمان سرطان، بیماری‌های خودایمنی یا اختلالات ژنتیکی دچار یائسگی شوند.

عوارض یائسگی چیست؟

در دوره پیش یائسگی و چند سال اول پس از قطع شدن قاعدگی، تعادل هورمون‌ها به هم می‌ریزد. این تغییرات می‌تواند بر روی جسم و روان فرد اثر گذاشته و حتی برای بسیاری از زنان آزاردهنده باشد. شدت بروز این علائم در افراد مختلف متفاوت است و به سبک زندگی، ژنتیک و وضعیت سلامت عمومی فرد بستگی دارد.

عوارض کوتاه‌ مدت یائسگی

برخی مشکلات به دلیل کاهش شدید استروژن افزایش می‌یابد که رایج‌ترین آنها شامل موارد می‌شوند.

• گرگرفتگی و تعریق شبانه
• سردرد، تپش قلب و سرگیجه خفیف
• تجربه دردهای عضلانی، مفصلی و لگنی
• نوسانات خلقی، استرس، اضطراب و افسردگی
• خشک شدن و نازک شدن پوست و ریزش مو
• اختلال در خواب، بی‌خوابی و خستگی در طول روز
• تکرر ادرار، کاهش کنترل مثانه و بیشتر شدن عفونت ادراری
• خشکی واژن، درد در زمان برقراری رابطه و کاهش میل جنسی

عوارض بلند مدت یائسگی

برخی از این عوارض ممکن است برای چندین سال ادامه دار باشد و کیفیت زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار دهد.

1. مشکلات لثه و دندان
2. افزایش خشکی چشم
3. افزایش چربی‌های شکمی و تغییر توزیع چربی در بدن
4. افزایش ریسک بیماری‌های قلبی، عروقی و سندروم متابولیک
5. آتروفی واژینال، درد مزمن لگن و کاهش کیفیت رابطه جنسی

یائسگی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشکان با تجویز آزمایش خون و بررسی سطح هورمون‌های FSH و استرادیول یائسگی بانوان را تشخیص می‌دهند. اگر توقف دوره قاعدگی با میزان FSH 30 میلی‌متر بالاتر همراه باشد یائسگی فرد تأیید می‌شود. بانوان با شروع دوره یائسگی نوسانات هورمونی و سطح FSH متفاوتی را تجربه می‌کنند. برای کنترل علائم این دوره بانوان باید تحت‌ نظر یک پزشک متخصص قرار بگیرند. خوب است بدانید که آزمایش‌های خون اضافی برای تأیید یائسگی نیز وجود دارد. این آزمایش‌ها شامل موارد زیر است:

• آزمایش تیروئید
• آزمایش چربی خون
• آزمایش عملکرد کلیه
• آزمایش پروژسترون، پرولاکتین و استرادیول

خونریزی یائسگی چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمان خونریزی یائسگی متغیر است و بسته به علت آن می‌تواند بین چند روز تا چند هفته طول بکشد. اگر علت خونریزی آتروفی واژن یا نوسانات هورمونی باشد، مدت زمان آن کوتاه و سبک است؛ اما در مواردی که علت این خونریزی پولیپ، فیبروم یا سرطان آندومتر باشد، مدت زمان آن طولانی بوده و شدت آن زیاد است.

لازم است بدانید که در هر صورت خونریزی بعد از یائسگی یک امر غیر طبیعی لحاظ شده و باید به پزشک معالج جهت اقدامات درمانی مراجعه کرد.

دردهای یائسگی چگونه است؟

کاهش سطح هورمون‌ها می‌تواند بروز دردهای عضلانی و مفصلی را به دنبال داشته باشد؛ دردهایی که گاهی اوقات به درد آرتروز شباهت دارند. بعضی از زنان در دوران یائسگی خود احساس می‌کنند که بدنشان خشک‌تر شده و انعطاف‌پذیری آن نیز کاهش یافته است.

در این دوران ممکن است به دلیل تغییرات هورمونی، دردهای لگنی یا شکمی هم ایجاد شوند و معمولاً این علائم با افزایش سن و کاهش هورمون استروژن، شدیدتر می‌شوند. داشتن فعالیت بدنی منظم و تغذیه سالم تا حدودی می‌تواند در کاهش این دردها مؤثر باشد، اما اگر دردهای یائسگی به صورت شدید یا مداوم باشند، مراجعه به پزشک لازم و ضروری است.

علائم یائسگی و راه درمان (روش کنترل علائم یائسگی)

منظور از درمان یائسگی، کاهش علائم و پیشگیری از عوارض آن است که در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم.

هورمون درمانی یائسگی

HRT یا همان هورمون درمانی یکی از رایج‌ترین مصرف دارویی در دوران یائسگی است که ترکیبی از هورمون استروژن و پروژسترون بوده و به کاهش میزان علائم اولیه یائسگی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه و پوکی استخوان کمک می‌کند. مصرف این داروها حتماً باید تحت نظر پزشک و با انجام آزمایشات دوره‌ای انجام شود، زیرا در برخی از موارد، عوارض درمان هورمونی یائسگی وجود داشته و می‌تواند خطر ابتلا به تومورهای سرطانی را افزایش بدهد.

برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه به شما پیشنهاد می‌کنیم مقاله مربوط به هورمون درمانی (HRT) و یائسگی  را مطالعه نمایید.

درمان‌های غیرهورمونی یائسگی

سایر راهکارهایی که در مدیریت علائم یائسگی مؤثر است:

• ورزش
• کنترل وزن
• اصلاح شیوه زندگی
• داشتن رژیم غذایی مناسب و رعایت اصول تغذیه
• انجام چکاپ و آزمایشات دوره‌ای (سونوگرافی، ماموگرافی و…) تحت نظر پزشک معالج

تغذیه در دوران یائسگی چه اهمیتی دارد؟

تغذیه صحیح و سالم نقش بسیار مهمی در مدیریت نشانه های یائسگی و در کنترل وزن، حفظ سلامت استخوان‌ها و کاهش خطر بیماری‌های قلبی در دوران یائسگی دارد و می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی و کاهش علائم مرتبط با این دوره کمک کند. برای کاهش عوارض این دوران می‌توانید مصرف مواد غذایی غنی از کلسیم، ویتامین D، پروتئین، فیبر و چربی‌های مفید را در رژیم غذایی خود قرار دهید.

برای آشنایی کامل با رژیم غذایی مناسب، به شما پیشنهاد می‌کنیم مقاله مربوط به تغذیه و سبک زندگی سالم در دوران یائسگی را مطالعه نمایید.

چگونه علائم یائسگی را کاهش دهیم؟

شما با توجه به شدت و ضعف علائم یائسگی خود، باید از راهکارهایی از جمله ورزش منظم، خواب کافی، مدیریت استرس، ترک سیگار و حفظ وزن مناسب برای کاهش این علائم استفاده کنید. البته، قبل از هر چیزی، باید به پزشک مراجعه کنید، چرا که در برخی موارد ممکن است پزشک درمان دارویی یا هورمونی نیز تجویز کند.

به شما پیشنهاد می‌کنیم برای آشنایی با راهکارهای کاربردی، مقاله راهکارهای کاهش علائم یائسگی را بررسی نمایید.

چه زمانی باید برای یائسگی به پزشک مراجعه کنیم؟

بسیاری از خانم‌ها تصور می‌کنند که یائسگی همیشه به صورت طبیعی رخ می‌دهد و هیچ نیازی به پیگیری پزشک ندارد. همه خانم‌ها، پس از رسیدن به دوران یائسگی باید مداوم مورد چکاپ قرار بگیرند، چرا که برخی از علائم مانند پوکی استخوان، نیازمند مصرف دارو و مکمل‌های غذایی است.

در صورت مشاهده موارد زیر به شما پیشنهاد می‌کنیم به دکتر زنان مراجعه نمایید:

1. علائم افسردگی شدید
2. گرگرفتگی بسیار شدید
3. خونریزی بعد از یائسگی
4. خونریزی‌های غیرطبیعی
5. یائسگی قبل از ۴۰ سالگی
6. بی‌اختیاری ادرار آزاردهنده
7. درد شدید هنگام رابطه جنسی

سخن پایانی

همانطور که در این مقاله دانستید، یائسگی مرحله‌ای طبیعی از زندگی زنان به شمار می‌رود که با پایان فعالیت تخمدان‌ها و کاهش هورمون‌های زنانه همراه است.

آگاهی از علائم، عوارض و روش‌های کنترل یائسگی، در مدیریت و کنترل آن تاثیر بسزایی دارد. همچنین رعایت سبک زندگی سالم، انجام معاینات منظم و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم غیرطبیعی، به زنان در حفظ سلامت و کیفیت زندگی پس از یائسگی کمک بخصوصی می‌کند.