دستگاه آی یو دی (IUD) چیست؟ انواع، مزایا، عوارض و نحوه گذاشتن

دستگاه آی یو دی (IUD) یکی از روش‌های رایج و مؤثری است که برای پیشگیری از بارداری مورد استفاده قرار می‌گیرد. آی یو دی به دلیل ماندگاری بالا، عدم مصرف روزانه دارو و اثربخشی قابل توجه، به عنوان یکی از محبوب‌ترین روش‌های پیشگیری از بارداری در میان زنان شناخته می‌شود. محبوب‌ترین روش‌های پیشگیری از بارداری در میان زنان شناخته می‌شود. عملکرد این دستگاه به گونه‌ای است که با ایجاد تغییراتی در محیط رحم، می‌تواند از رسیدن اسپرم به تخمک یا لقاح جلوگیری کند. همچنین برخی از انواع آن می‌توانند با آزادسازی هورمون، به تنظیم چرخه قاعدگی کمک کرده و باعث کاهش خونریزی‌های شدید پریودی بشوند.

با توجه به مزایای متعدد آی یو دی، بسیاری از پزشکان آن را روشی ایمن و قابل اعتماد برای پیشگیری طولانی مدت از بارداری در نظر می‌گیرند و برای انتخاب آن نیز به مشورت پزشک و بررسی شرایط فردی نیاز است. هدف از ارائه این مقاله آشنایی بیشتر شما با IUD و انواع آن است. در ادامه نیز نکاتی درباره مزایا و عوارض آن مورد بررسی قرار خواهد گرفت. پس لطفاً تا انتهای این بخش همراه ما باشید.

دستگاه آی یو دی (IUD) چیست؟

آی ‌یو ‌دی (IUD) یا دستگاه داخل رحمی، یک وسیله کوچک و T شکل است که درون رحم قرار می‌گیرد و از آن برای جلوگیری از بارداری استفاده می‌کنند. این دستگاه از جنس پلاستیک و مقداری مس یا هورمون ساخته شده است و با قرارگیری داخل بدن، از رسیدن اسپرم به تخمک و تشکیل تخمک بارور شده جلوگیری می‌کند و در واقع هیچ تأثیری بر روی میزان تخمک‌گذاری فرد نمی‌گذارد. دستگاه آی‌یودی انواع مختلفی دارد و در برندهای مختلفی تولید شده که اثرگذاری هر کدام متفاوت است.

انواع آی یو دی

آی ‌یو ‌دی شامل دو نوع اصلی آی ‌یو ‌دی مسی و آی ‌یو‌دی هورمونی است. آی‌ یو‌دی مسی با آزاد کردن مس در محیط رحم، مانع لقاح تخمک و اسپرم می‌‌شود، در مقابل آی ‌یو ‌دی هورمونی با آزادسازی هورمون پروژسترون، باعث افزایش ضخامت مخاط دهانه رحم شده و از عبور اسپرم‌ها جلوگیری می‌کند.

دستگاه آی یو دی مسی

در ساختار این نوع IUD، از سیم‌پیچ مسی استفاده شده است و در آن با آزادسازی به تدریج یون‌های مس در محیط رحم، در تحرک و عملکرد اسپرم‌ها اختلال ایجاد شده و از بارور شدن تخمک جلوگیری می‌شود. همچنین IUD مسی معمولاً طول عمر بیشتری نسبت به نوع هورمونی آن دارد و می‌تواند به مدت طولانی‌تری از بارداری پیشگیری کند.

دستگاه آی یو دی هورمونی

دستگاه آیودی هورمونی یا Hormonal IUD، روشی است که برای پیشگیری از بارداری مورد استفاده قرار می‌گیرد. IUD دستگاه کوچک و T شکلی است که توسط پزشک در رحم جاگذاری می‌شود و می‌تواند با آزادسازی پروژسترون، چندین سال از بارداری جلوگیری کند.

معروف‌ترین برند آی یو دی، برند میرنا است که تا حدود ۸ سال می‌تواند به پیشگیری از بارداری کمک کند. سایر برندها نیز حدوداً ۳ تا ۴ سال مانع بارداری می‌شوند. آی یو دی هورمونی مقدار کمی هورمون پروژسترون ترشح می‌کند و بدین ترتیب باعث می‌شود تا از لقاح اسپرم و تخمک جلوگیری شود. دستگاه آیودی تا چند سال دوام دارد؛ با این وجود در صورتی که تصمیم به بارداری بگیرید، پزشک می‌تواند آن را از رحم شما خارج کند.

انواع آی یو دی هورمونی کدامند؟

دستگاه ضد بارداری آی یو دی یا IUD هورمونی در بازار انواع مختلفی دارد و برندهای مختلف آن، در واقع همگی از یک نوع هورمون برخوردارند و عملکرد کلی آن‌ها در رحم به صورت یکسان است. تفاوت این دستگاه‌ها در طول عمر آن‌هاست و دوام یکسانی ندارند. مدل‌های مختلف IUD هورمونی شامل موارد زیر است:

1. آی یو دی کیلینا
2. آی یو دی هورمونی میرنا
3. دستگاه ضد بارداری لیلتا
4. دستگاه جلوگیری از بارداری اسکایلا

اندازه نخ آی یو دی چقدر است؟

هنگامی که آی یو دی وارد واژن می‌شود، دو رشته نخ از دهانه رحم بیرون باقی می‌ماند که طول آنها معمولاً بین ۲ تا ۵ سانتی‌متر است و این نخ‌ها توسط انگشت شما به راحتی حس می‌شوند.

علائم پایین آمدن آی یو دی چیست؟

گاهی ممکن است آی یو دی بدون ایجاد هیچ گونه علائم مشخصی، از جای خود جابه‌جا یا خارج شود و معمولاً بسیاری از زنان متوجه آن نمی‌شوند. به همین دلیل، لازم است نخ‌های آی یو دی به طور منظم بررسی شوند تا به تشخیص زودهنگام جابه‌جایی آن کمک کنند. مهم‌ترین علائم پایین آمدن یا جابه‌جایی آی یو دی شامل موارد زیر است:

• احساس نکردن نخ‌های آی یو دی: در صورتی که نخ‌ها را احساس نمی‌کنید و یا طول آن‌ها نسبت به قبل تغییر کرده است، احتمال جابه‌جا شدن آی یو دی وحود دارد.
• احساس کردن بدنه پلاستیکی آی یو دی: در حالت عادی فقط باید نخ‌های نرم دستگاه را احساس کنید. چنانچه بخش پلاستیکی و سفت آی یو دی حس شود، احتمالاً IUD از جای خود خارج شده است.
• احساس آی یو دی توسط همسر در زمان نزدیکی: اگر همسر شما در زمان رابطه جنسی آی یو دی را احساس کند، ممکن است دستگاه جابه‌جا شده باشد.
• احساس درد شدید و مداوم: احساس درد شدید در ناحیه لگن یا شکم که با مصرف مسکن‌هایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن نیز کاهش نیابد، می‌تواند نشان‌دهنده پایین آمدن آی یو دی باشد.
• خونریزی غیرطبیعی: به طور کلی مشاهده لکه بینی خفیف بعد از گذاشتن آی یو دی عادی است و جای نگرانی ندارد، اما خونریزی شدید، طولانی‌مدت یا غیرمعمول ممکن است نشانه قرارگیری نادرست دستگاه باشد.
• علائم عفونت: درد شدید، ترشحات غیرطبیعی واژن یا تب از علائمی هستند که می‌توان آنها را به عنوان نشانه عفونت و جابه‌جایی آی یو دی در نظر گرفت و به بررسی فوری پزشک نیاز دارد.

آی یو دی هورمونی چگونه از بارداری جلوگیری می‌کند؟

آی یو دی هورمونی (IUD) با دور نگه داشتن سلول‌های اسپرم از تخمک، باعث پیشگیری از بارداری می‌شود و زمانی که اسپرم به تخمک نرسد، بارداری رخ نمی‌دهد. به طور کلی هورمون پروژسترون این دستگاه، به دو روش از از بارداری جلوگیری می‌کند که در ادامه آنها را شرح می‌دهیم:

• آی ‌یو دی با غلیظ کردن ترشحات دهانه رحم (مخاط سرویکس) باعث می‌شود تا اسپرم توانایی رسیدن به تخمک را نداشته باشد؛ به این ترتیب باروری رخ نمی‌دهد.
• این هورمون می‌تواند لایه داخلی رحم (آندومتر) را نازک کرده و تا حدودی مانع از آزادسازی تخمک (تخمک‌گذاری) می‌شود.

نحوه‌ جای‌ گذاری دستگاه IUD چیست؟

برای گذاشتن آی یو دی می‌توانید از یک پزشک و یا ماما کمک بگیرید. برای جای‌گذاری آی یو دی بهتر است فرد بر روی تخت ژنیکولوژی و به پشت بخوابد تا در حالت معاینه قرار بگیرد. پزشک یا ماما پس از تنظیم وضعیت رحم، با استفاده از یک ابزار مخصوص رحم را به وسیله هیسترومتر اندازه‌گیری کرده و آن را بر روی لوله آی یو دی ثبت می‌کنند. سپس آی یو دی به همان میزان وارد رحم می‌شود.

پیش از ورود آی یو دی، بازوهای آن به سمت داخل خم شده و بعد از قرار گرفتن در داخل رحم، آزاد می‌شوند. پزشک ممکن است برای کاهش درد و سوزش اطراف دهانه رحم، یک بی‌حس‌کننده تزریق کند. در نهایت میزان دردی که ممکن است تجربه کنید به عواملی نظیر میزان تحمل درد، طول دهانه رحم و داشتن تجربه زایمان طبیعی بستگی دارد.

در آوردن آی یو دی|نحوه برداشتن دستگاه IUD

خارج کردن آی یو دی معمولاً یک فرایند سریع و ساده است و برای آن پزشک از فورسپس کمک می‌گیرد تا به آرامی رشته‌های IUD را بیرون بکشد و آی ‌یو‌ دی خارج شود. در موارد نادری نیز که نتوان با کمک ابزار آی‌یودی را برداشت، پزشک از جراحی برای این کار استفاده می‌کند.

مراقبت های بعد از گذاشتن آی یو دی

احساس درد خفیف و انقباض پس از گذاشتن آی‌یودی معمولاً طبیعی است و برای کاهش آنها می‌توانید از مسکن‌های عادی و کمپرس گرم کمک بگیرید. به طور کلی بعد از گذاشتن IUD، می‌توان کارهای روزمره را انجام داد، اما بهتر است حداقل یک روز کامل را استراحت کنید. همچنین توجه داشته باسید در ۲۴ ساعت اول، نباید هیچ جسم خارجی مثل تامپون یا کاپ قاعدگی وارد واژن شود و در این مدت نیز از برقراری رابطه جنسی، شنا و نشستن در وان حمام خودداری کنید.

مراقبت های بعد از برداشتن آی یو دی هورمونی

پس از برداشتن آی یو دی، زندگی بسیاری از زنان دوباره به حالت عادی بازمی‌گردد. البته ممکن است چند دوره طول بکشد تا قاعدگی آنها مجدداً تنظیم شود، اما معمولاً باروری در عرض یک ماه رخ می‌دهد. برای بارداری بهتر است صبور باشید تا بدن دوباره به وضعیت عادی خود بازگردد؛ چرا که بعضی زنان ممکن است به زمان بیشتری برای بارداری نیاز داشته باشند و این مسئله کاملاً طبیعی است.

بعد از برداشتن آیودی، ممکن است علائمی نظیر گرفتگی‌، خونریزی، تغییرات هورمونی و بازگشت قاعدگی را تجربه کنید که بیشتر آنها موقت هستند و پس از گذشت چند هفته برطرف می‌شوند. در نهایت باروری به سرعت امکان پذیر است و بسیاری از زنان بعد از برداشتن IUD به راحتی باردار می‌شوند و بارداری‌های سالمی را تجربه می‌کنند.

مزیت iud هورمونی چیست؟

از فواید مختلف iud هورمونی می‌توان موارد زیر را نام برد:

1. استفاده از این روش می‌تواند در حدود ۹۹٪ از بارداری جلوگیری کند.
2. با استفاده از آی یو دی می‌توان ۵ تا ۷ سال از بارداری جلوگیری کرد.
3. پس از گذشت ۳ ماه، شدت و مقدار خونریزی کاهش می‌یابد.
4. این وسیله به کاهش دردهای شدید قاعدگی و درد آندومتریوز کمک می‌کند.
5. برای پیشگیری از بارداری به قطع رابطه جنسی یا استفاده از کاندوم نیازی نیست.
6. مانند روش‌های کنترل بارداری حاوی استروژن با خطر و عوارض جانبی همراه نیست.
7. هر زمان که نیاز باشد می‌توان آی یو دی را از رحم خارج کرد و بدون هیچ مشکلی باردار شد.
8. در طول دوران شیردهی نیز می‌توان از این وسیله استفاده کرد. البته بهتر است ۶ تا ۸ هفته پس از زایمان آن را در رحم قرار داد.

عوارض IUD چیست؟

در اغلب موارد عوارض اولیه آی یو دی، بین چند ساعت تا چند رو پس از جای‌گذاری، کاهش پیدا می‌کند. یکی از شایع‌ترین عوارض IUD، مشاهده لکه بینی است که بعد از گذشت ۳ تا ۶ ماه متوقف می‌شود. در ادامه عوارض آی یو دی مسی و پروژسترونی را به طور جداگانه مورد بررسی قرار می‌دهیم:

عوارض IUD مسی

در ادامه شما را با برخی از رایج‌ترین عوارض آی یو دی مسی آشنا می‌کنیم.

1. کم ‌خونی
2. ابتلا به عفونت
3. تغییر در ترشحات واژن
4. خونریزی‌های شدید پریودی
5. احساس درد زیر دل و کمردرد
6. احساس دردهای شدید در دوران قاعدگی
7. مشاهده خو‌نریزی بین دوره‌‌‌های پریود یا لکه ‌بینی

عوارض IUD پروژسترونی

عوارض آی یو دی پروژسترونی موارد زیر را شامل می‌شود.

• بروز آکنه
• افزایش وزن
• احساس سردرد
• احساس افسردگی
• خونریزی‌های شدید در زمان پریود

خطرات IUD چیست؟

به طور کلی، آی یو دی یک روش بی‌خطر و مؤثر برای پیشگیری از بارداری است، اما در برخی مواقع نیز ممکن است برای فرد با خطراتی همچون موارد زیر همراه باشد:

• سوراخ شدن دیواره رحم: در زمان جای‌گذاری انواع IUD، احتمال سوراخ شدن دیواره رحم نیز وجود دارد.
• خارج ‌شدن IUD: احتمال خارج شدن آی یو دی به ویژه در ماه‌‌های اول پس از جای‌گذاری (اغلب در زمان قاعدگی) وجود دارد.
• عفونت: در زمان جای‌گیری آی ‌یو دی، احتمال ورود باکتری به بدن وجود دارد و در برخی موارد نیز ممکن است باعث بروز عفونت شود. خطر ایجاد عفونت، معمولاً تا ۲۰ روز پس از قرارگیری دستگاه IUD وجود دارد.

ارتباط آی یو دی و عفونت واژن چیست؟

بروز عفونت‌های مکرر رحم یا مثانه پس از قرارگیری IUD، می‌تواند دلایل به مختلفی نظیر تغییر در فلور میکروبی واژن، واکنش‌های التهابی موضعی یا ورود باکتری‌ها هنگام فرایند جایگذاری مربوط شود و علائمی مثل سوزش، لرز و ترشحات غیرطبیعی، حتی اگر خفیف باشند نیز از نشانه‌های عفونت هستند. با این حال، برای تشخیص دقیق نوع عفونت و انتخاب درمان مناسب، به معاینه و بررسی‌های دقیق پزشک نیاز است.

دستگاه آی یو دی هورمونی برای چه کسانی مناسب نیست؟

مانند سایر روش پیشگیری از بارداری ممکن است Hormonal IUD نیز برای بسیاری از افراد مناسب نباشد. به عنوان مثال این روش به جلوگیری از ایجاد فیبروم کمک می‌کند؛ اما در صورتی که فیبروم داشته باشید، با یکدیگر تداخل پیدا می‌کنند. به طور کلی، چنانچه هر یک از شرایط زیر در مورد شما صدق می‌کند، لازم است از این روش جلوگیری، خودداری کنید.

• افراد مبتلا به میگرن
• خونریزی بی دلیل واژینال
• ابتلا به بیماری‌های کبدی
• سابقه بیماری قلبی یا حمله قلبی
• مشکلات دیابتی یا فشارخون بالا
• سابقه عفونت‌های مقاربتی (STI) یا عفونت لگنی
• ابتلا به عفونت لگن یا هر نوع بیماری التهابی لگن
• مشکلات مرتبط با لخته شدن خون یا سکته مغزی
• سابقه ابتلا به سرطان سینه، سرطان رحم یا دهانه رحم

کیا با آی یو دی باردار شدن؟

با وجود اینکه آی‌یودی یکی از مؤثرترین روش‌های پیشگیری از بارداری محسوب می‌شود، با این حال در موارد نادر نیز ممکن است بارداری رخ بدهد که علت آن معمولاً با جابه‌جایی یا خارج شدن آی‌یودی مرتبط است. درصورتی که با وجود آی‌یودی علائمی نظیر عقب افتادن پریود یا تست بارداری مثبت را مشاهده کردید، بهتر است جهت بررسی‌های بیشتر به پزشک مراجعه شود.

هزینه گذاشتن آی یو دی چقدر است؟

آی ‌یو دی هزینه ثابتی ندارد و با توجه به عوامل مختلف، متفاوت است. به عنوان مثال نوع آی یو دی (مسی یا هورمونی)، دستمزد پزشک یا ماما، مرکز درمانی و خدماتی مثل معاینه یا سونوگرافی می‌توانند در تعیین هزینه نهایی دخیل باشد. همچنین این هزینه در شهرها و مراکز درمانی مختلف نیز متفاوت است.

در چه صورت برای دستگاه آی یو دی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

همان‌طور که در مطالب فوق نیز به آن اشاره شد، آی یو دی معمولاً عارضه جدی برای فرد به همراه ندارد. با این وجود، در صورت تجربه هر یک از علائم زیر لازم است به پزشک مراجعه شود:

• بارداری
• خونریزی شدید واژینال
• جابه‌جا یا خارج شدن IUD
• مشاهده تغییر در ترشحات واژن
• احساس درد در زمان رابطه جنسی
• احساس تب، لرز و مشکلات تنفسی
• خونریزی در زمان رابطه جنسی یا پس از آن
• احساس درد و گرفتگی شدید در ناحیه شکم یا زیر شکم
• احساس کوتاه‌تر یا بلندتر شدن نخ آی ‌یو‌ دی نسبت به حالت معمول و همیشگی

سخن نهایی

آی یو دی به عنوان یکی از روش‌های مؤثر برای پیشگیری از بارداری شناخته می‌شود که به دلیل ماندگاری بالا، ایمنی مناسب و عدم مصرف روزانه دارو، مورد توجه و استقبال بسیاری از زنان قرار گرفته است. این وسیله کوچک می‌تواند برای چندین سال مانع از بارداری شده و در برخی موارد نیز به کاهش خونریزی قاعدگی کمک کند.

با این حال انتخاب نوع مناسب آی یو دی و زمان قرار دادن آن لازم است با نظر پزشک و بر اساس شرایط جسمانی هر فرد صورت بگیرد. همچنین انجام معاینات دوره‌ای و رعایت توصیه‌های پزشکی نیز در استفاده ایمن و مؤثر این روش پیشگیری، نقش مهمی دارد. از اینکه تا انتهای این مطلب همراه ما بودید، از شما تشکر می‌کنیم.