علل خونریزی در بارداری چیست؟

خونریزی واژینال در دوران بارداری می‌تواند یک تجربه ترسناک و نگران‌کننده باشد. در حالی‌ که برخی از موارد خونریزی‌ها خفیف و بی‌ضرر هستند، اما برخی دیگر می‌توانند نشان‌دهنده یک مشکل جدی پزشکی باشند. لکه بینی یا خونریزی واژینال در دوران بارداری، به‌خصوص در سه‌ماهه اول، شایع است و اغلب جای نگرانی ندارد. بااین‌حال، در برخی موارد می‌تواند نشان‌دهنده یک عارضه جدی باشد. به همین دلیل، در صورت مشاهده هر گونه لکه بینی یا خونریزی در دوران بارداری، باید به‌سرعت به پزشک یا ماما اطلاع دهید. در این مقاله از تافته، علل مختلف خونریزی در بارداری، علائم هشداردهنده و اقدامات لازم را بررسی می‌کنیم.

خونریزی در بارداری چیست؟

خونریزی واژینال در زمان بارداری (early bleeding pregnancy) به ‌خصوص در سه‌ ماهه اول، یک اتفاق شایع است و لزوماً نشان ‌دهنده مشکلی جدی نیست. عوامل مختلفی باعث شروع خونریزی می‌شود که شدت و مدت ‌زمان آن را تحت‌تأثیر خود قرار می‌دهد. خونریزی به دلایل مختلفی مانند سقط‌جنین، لانه‌گزینی، عفونت، پارگی رحم و… رخ می‌دهد. بانوان باید با شروع خونریزی به پزشک مراجعه کنند تا از سلامت خود و فرزندشان اطمینان داشته باشند.

آیا خونریزی در بارداری طبیعی است و چه مقدار آن نگران کننده نیست؟

در دوران حاملگی خونریزی جزئی، در اوایل بارداری ممکن است طبیعی باشد. تقریباً ۲۰ تا ۳۰ درصد از زنان در اوایل بارداری یعنی سه ماهه اول، دچار لکه بینی یا خونریزی جزئی می‌شوند که معمولاً مقدار آن کم است (تقریباً یک تا دو قاشق چای ‌خوری) و ممکن است به دلیل لانه گزینی جنین یا تغییرات هورمونی اتفاق افتد. این نوع خونریزی اغلب بی‌ضرر است و نیاز به نگرانی ندارد، مگر اینکه با درد شدید یا گرفتگی شکم همراه باشد. خونریزی شدید یا طولانی مدت در هر مرحله از بارداری باید توسط پزشک مورد بررسی قرار گیرد.

تفاوت لکه بینی و خونریزی در بارداری

تفاوت لکه بینی و خونریزی در حاملگی در شدت و رنگ آن (معمولاً به رنگ صورتی، قهوه‌ای یا قرمز روشن) می‌باشد و لکه بینی در بارداری به خونریزی خفیف گفته می‌شود که معمولاً به صورت چند قطره خون روی لباس زیر دیده شده و نیازی به استفاده از پد بهداشتی ندارد و این حالت ممکن است در اوایل بارداری طبیعی باشد، مثلاً در زمان لانه‌ گزینی جنین خونریزی (Bleeding) شدیدتر می‌باشد،

در حالی که خونریزی در بارداری جریان خون سنگین‌تری است که برای جلوگیری از نشت آن به لباس، نیاز به استفاده از پد بهداشتی خواهد بود و معمولاً رنگ قرمز روشن‌تری دارد، همچنین ممکن است با درد، گرفتگی شکم یا علائم دیگری همراه باشد.

بررسی رنگ و شدت خونریزی در بارداری

در ادامه با جدول مناسبی دلیل هر رنگ و شدت خون ریزی واژن در بارداری را بررسی می‌کنیم.

چه چیزهایی باعث خونریزی در بارداری میشود؟

علل مختلفی برای خونریزی در بارداری وجود دارد که برخی از آنها شایع و برخی دیگر نیازمند مراقبت فوری پزشکی هستند.

دلایل شایع خونریزی در بارداری

علت‌های رایج و شایع خونریزی در بارداری عبارت‌اند از:

• لانه گزینی
• سقط ‌جنین
• حاملگی خارج رحمی

دلایل نادر خونریزی واژینال در بارداری

علت‌های نادر و یا کمتر شایع عبارت‌اند از:

1. پولیپ رحم
2. جفت سرراهی
3. زایمان زودرس
4. عفونت‌های واژن
5. زخم دهانه رحم
6. جداشدگی زودرس جفت

خونریزی در حد پریودی در بارداری نشانه چیست؟

خونریزی واژینال بارداری می‌تواند موضوعی مضطرب کننده برای بانوان باشد، به ویژه اگر شدت و میزان آن شبیه خونریزی پریودی باشد. خونریزی در حد پریودی در بارداری به دلایل گوناگونی مانند خونریزی لانه گزینی، کمبود هورمون پروژسترون، جفت لولایینگ یا سر راهی یا کند شدن جفت از محل لانه گزینی یا تهدید به سقط یا سقط اجتناب ناپذیر می‌باشد.

خونریزی در حد پریودی در بارداری اگر مکرر باشد و با درد شکمی همراه باشد، حتماً به مراقبت‌های فوری و مراجعه به پزشک نیاز دارد. مدیریت خونریزی در حد پریودی در بارداری شامل استراحت، مصرف مایعات، مراقبت‌های پزشکی می‌باشد.

علت خونریزی در سه ماهه اول بارداری

طبق مطالعات انجام شده حدود ۲۰ درصد از بانوان باردار در سه ماهه اول بارداری با خونریزی واژینال روبه‌رو می‌شوند. دلایل خونریزی در سه ماهه اول عبارت‌اند از:

• لانه‌ گزینی

با گذشت ۶ تا ۱۲ روز از لقاح بانوان شاهد خروج لکه‌هایی کم‌رنگ هستند. این وضعیت از چند روز تا چند ساعت متغیر است. برخی از بانوان متوجه بارداری خود نیستند و احتمال این که این لکه را با پریود اشتباه بگیرند وجود دارند. معمولا خونریزی لانه‌گزینی علامت دیگری ندارد.

• عفونت

عفونت‌های متفاوتی در دهانه رحم یا واژن وجود دارند. این عفونت‌ها مثل کلامیدیا، عفونت‌های آمیزشی، سوزاک، تب‌خال تناسلی و… است. وجود این عفونت‌ها باعث شروع خونریزی می‌شود و فرد مبتلا باید هرچه سریع‌تر برای درمان خود اقدام کند.

• سقط‌ جنین

بالاترین نگرانی برای خونریزی زمان بارداری مربوط به ۱۲ هفته اول حاملگی است. اما باید توجه کرد که سقط جنین با علائمی دیگری مانند احساس درد در قسمت پایین شکم یا انقباض همراه است. بنابراین حتما خونریزی به معنای سقط جنین نیست و باید از طریق انجام سونوگرافی اطمینان حاصل کرد.

• بارداری مولی

در حاملگی مولی که نوعی از بیماری‌های نادر محسوب می‌شود به‌جای جنین بافت غیرطبیعی درون رحم رشد می‌کند. این بافت سرطانی است و پتانسیل گسترش در دیگر قسمت‌های بدن را هم دارد. بزرگ‌شدن سریع زخم، تهوع و استفراغ زیاد از علائم این بیماری است.

• بارداری خارج از رحم

حاملگی خارج از رحم معمولاً در ۲ درصد از بانوان رخ می‌دهد و عارضه‌ای خطرناک است. در این نوع بارداری تخمک به جای رحم در لوله‌های رحم لانه‌گزینی می‌کند. در چنین وضعیتی اگر رشد جنین ادامه داشته باشد لوله فالوپ پاره می‌شود و زندگی مادر در خطر است. از علائم بارداری خارج از رحم می‌توان به سبکی سر و درد در ناحیه تحتانی شکم اشاره کرد.

• برقراری رابطه جنسی

زمان بارداری به دلیل مسدود شدن دهانه رحم با مویرگ‌های خونی میزان خون بیشتری در این مویرگ‌ها و رحم وجود دارد. با برقراری رابطه جنسی بین زوجین در نتیجه تحریک دهانه رحم به این ناحیه فشار وارد شده و لکه بینی ایجاد می‌شود. به‌ طور کلی میزان خونریزی در این حالت شدید نیست و معمولاً باگذشت چند ساعت متوقف می‌شود.

علت خونریزی در سه ماهه دوم بارداری

خونریزی در سه ماه دوم بارداری نسبت به سه ماه اول حائز اهمیت بیشتری است و باید توسط پزشک متخصص بررسی شود، اما همه موارد آن لزوما نشان دهنده مشکل جدی نیستند. برخی از دلایل خونریزی در اواسط بارداری عبارت‌اند از:

1. پارگی رحم

پارگی رحم یک عامل تهدید برای زندگی مادر است. معمولاً زمان پارگی رحم سزارین فوری پیشنهاد می‌شود. معمولاً در مادرانی که قبلاً سزارین انجام داده‌اند زخم به‌ جا مانده پاره می‌شود و خونریزی را ایجاد می‌کند. حس درد در شکم و حساسیت شکم از علائم پارگی رحم محسوب می‌شود.

2. جفت سرراهی

بروز جفت سرراهی در اواسط بارداری بسیار نادر است. این عارضه زمانی رخ می‌دهد که جفت در قسمت پایین رحم شکل بگیرد و کانال زایمان را مسدود کند. به‌ طور کلی خونریزی جفت سرراهی در بسیاری از بانوان بدون درد است و فرد باید تحت مراقبت‌های پزشکی قرار بگیرد.

3. وضع ‌حمل زودرس

معمولاً چند هفته یا چند روز قبل از شروع موعد زایمان ترشحاتی که باعث مسدودشدن دهانه رحم شده‌اند همراه با مقداری خونریزی خارج می‌شوند. زمانی که خونریزی قبل از هفته ۳۷ام بارداری شروع شود باید فورا به پزشک متخصص مراجعه کنید. از نشانه‌های زایمان زودرس می‌توان به احساس درد در قسمت پایین کمر، فشار شکم و ترشحات داخل شکم اشاره کرد.

4. عروق سرراهی

معمولاً کم پیش می‌آید که رگ‌های خون‌رسان به جنین از کانال ورودی رحم عبور کنند (vasa previa). این رگ‌های خون‌رسان بدون محافظت بندناف در لایه پوشاننده رحم قرار می‌گیرد. هنگام پارگی عروق خون‌رسان اکسیژن به جنین کمتر می‌رسد و مادر خونریزی شدیدی را تجربه می‌کند. ضربان غیرطبیعی قلب جنین از نشانه‌های عارضه عروق سرراهی است.

علت خونریزی در سه ماه سوم بارداری

در سه ماه سوم بارداری به دلایل مختلفی مانند پولیپ‌ها، سرطان و یا آسیب به رحم ممکن است خونریزی وجود داشته باشد. البته با توجه‌ به نزدیک‌شدن موعد زایمان اگر خونریزی ناگهانی و با مخاط ترکیب شده باشد نشانه‌ای برای زایمان است. در صورتی‌ که ترشحات خونی و یا به رنگ صورتی باشد خونریزی طبیعی است. شما برای اطمینان باید با یک پزشک مشورت کنید.

چه خونریزی در بارداری خطرناک است؟

خون ریزی در دوران بارداری، به خصوص در ماه‌های آغازین یا حتی در سه ماهه دوم و سوم ممکن است زنگ خطری برای وجود یک مشکل جدی باشد. اگر این خونریزی‌ها با علائمی مانند تب، سرگیجه، کاهش سطح هوشیاری، دردهای زیر شکم، خروج لخته‌های بزرگ یا ترشحات غیر عادی همراه است، نیاز به بررسی‌های فوری توسط متخصص دارد، چرا که چنین شرایطی می‌تواند نشانه‌ای از سقط جنین، بارداری خارج رحمی یا مشکلات جفت باشد.

علائم هشداردهنده خونریزی بارداری

در حالی‌ که همه موارد خون ریزی در بارداری نیاز به مراقبت فوری پزشکی ندارند، اما برخی از علائم هشداردهنده وجود دارد که باید به آنها توجه کنید:

• خونریزی شدید
• سرگیجه یا غش
• تب بالای ۳۸ درجه
• انقباضات مداوم رحمی
• کاهش سطح هوشیاری
• درد شدید شکم یا لگن
• خروج لخته یا بافت از واژن
• ترشحات غیرطبیعی و بدبو واژ

هنگام خونریزی در بارداری چه باید کرد؟

اگر در دوران بارداری دچار خونریزی واژینال هستید، مهم است که در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید. پزشک می‌تواند علت خونریزی را با معاینه فیزیکی، سونوگرافی و آزمایش خون تشخیص دهد؛ بنابراین در صورت مشاهده خونریزی واژن در بارداری اقدامات زیر را انجام دهید.

1. در مرحله اول آرامش خود را حفظ کنید.
2. با استفاده از پد یا نوار بهداشتی حجم و میزان خونریزی خود را بررسی کنید.
3. خودسرانه هیچ قرص و دارویی مصرف نکنید.
4. اگر می‌توانید زمان شروع و شدت خونریزی یا یادداشت کنید.
5. هرگونه بافت یا لخته دفع شده را برای بررسی‌های بیشتر توسط پزشک نگه دارید.
6. در اسرع وقت با پزشک معالج خود تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید.

آیا لکه بینی در بارداری به جنسیت جنین ربط دارد؟

برخی باورهای غیرعلمی یا تجربیات فردی ممکن است ادعا کنند که لکه ‌بینی با جنسیت خاصی در ارتباط است، اما تاکنون هیچ‌گونه شواهد علمی معتبر این موضوع را تأیید نکرده‌اند و لکه ‌بینی در بارداری معمولاً به جنسیت جنین ارتباطی ندارد و به تغییرات فیزیولوژیکی بدن مادر، مانند لانه‌گزینی جنین، تغییرات هورمونی یا تحریک دهانه رحم بستگی دارد و تعیین جنسیت جنین فقط از طریق روش‌های پزشکی مانند سونوگرافی در حدود هفته 18-20 بارداری یا آزمایش‌های ژنتیکی قبل از تولد امکان پذیر است.

تغذیه در زمان خونریزی بارداری (کمک کننده نه درمان)

لازم به ذکر است که بدانید، هیچ غذایی نمی‌تواند خونریزی را به طور کامل قطع کند و در صورتی که خونریزی در بارداری رخ دهد، تغذیه مناسب می‌تواند به تقویت بدن و جلوگیری از کم‌خونی کمک کند. در ادامه با برخی از ویتامین‌ها و غذاهای مناسب برای کمتر شدن خونریزی بارداری آشنا می‌شویم.

• مصرف ویتامین c که شامل پرتقال، لیمو ترش و سایر مرکبات می‌باشد برای جذب بهتر آهن مفید هستند.
• خوراکی‌های حاوی آهن مانند گوشت قرمز، سبزی‌های برگ تیره، آلو خشک، تخم شربتی، جعفری می‌توانند مؤثر باشند.
• مصرف غذاهای غنی از ویتامین K مانند سبزیجات برگ سبز تیره، اسفناج، کلم، کاهو به لخته شدن خون کمک می‌کند.

چه غذاهایی برای خونریزی در بارداری ضرر دارد؟

برخی غذاها ممکن است خونریزی در بارداری را بدتر کنند و باید با احتیاط مصرف شوند، حتی در برخی از موارد توصیه می‌شود، خانم‌های باردار از این خوراکی‌ها استفاده نکنند.

از مصرف غذاهایی با طبع گرم و محرک مانند زنجبیل، دارچین، زعفران، فلفل، و غذاهای پرادویه یا خیلی چرب بدون مشورت پزشک خودداری کنید. همچنین مصرف بیش ‌از حد ویتامین E، مکمل‌های گیاهی نامطمئن یا برخی دمنوش‌ها مانند گل گاوزبان و رازیانه بدون نظر پزشک می‌تواند خطر خونریزی در حاملگی را افزایش دهد.

روش های پیشگیری از خونریزی در بارداری

در حالی‌ که هیچ راه مطمئنی برای پیشگیری از خونریزی در بارداری وجود ندارد، اما می‌توانید کارهایی را برای کاهش خطر انجام دهید.

1. استرس خود را کنترل کنید: استرس می‌تواند خطر خونریزی در بارداری را افزایش دهد.
2. از مصرف سیگار و مواد مخدر خودداری کنید: سیگارکشیدن و مصرف مواد مخدر می‌تواند خطر خونریزی در بارداری را افزایش دهد.
3. یک رژیم غذایی سالم داشته باشید و وزن خود را در حد سالم نگه دارید: رژیم غذایی سالم و وزن سالم می‌تواند به کاهش خطر خونریزی در بارداری کمک کند.
4. قبل از بارداری معاینه پیش از بارداری انجام دهید: این معاینه می‌تواند به شناسایی و درمان هر گونه مشکلی که ممکن است خطر خونریزی در بارداری را افزایش دهد، کمک کند.

خونریزی مقعدی در بارداری (متمایز از خونریزی واژینال)

خونریزی مقعد در دوران بارداری اغلب به دلیل بواسیر است که در نتیجه رگ‌های متورم اطراف مقعد ایجاد می‌شود. بواسیر یک هموروئید عارضه‌ای رایج در بارداری، به خصوص در سه ماهه آخر بارداری و یک هفته بعد از زایمان است.

شقاق مقعد، دیگر دلیل خونریزی مقعدی در بارداری است. ممکن است اطراف مقعد شکاف‌هایی به وجود آید و هنگامی که یبوست (یکی از عوارض دوران بارداری) گرفتید وسعی در اجابت مزاج دارید، درد شدیدی را در این شکاف‌ها احساس خواهید کرد.

نتیجه‌گیری

خونریزی واژینال در دوران بارداری می‌تواند یک تجربه ناخوشایند و حتی ترسناک باشد. با این‌ حال، مهم است که به یاد داشته باشید که همه موارد خونریزی جدی نیستند. اگر در دوران بارداری دچار خونریزی واژینال هستید، مهم است که در اسرع‌ وقت به پزشک مراجعه کنید تا علت خونریزی را تشخیص داده و درمان مناسب را دریافت کنید.

اگرچه بسیاری از موارد لکه‌بینی در اوایل بارداری بی‌خطر محسوب می‌شوند، اما تشخیص علت خونریزی تنها از طریق معاینه و بررسی پزشکی باید انجام شود و برای حفظ سلامت مادر و جنین باید هرگونه خونریزی شدید، مداوم یا همراه با درد را جدی بگیرید.