هیسترکتومی (برداشتن رحم) چیست؟ عوارض، مراقبت و دوره نقاهت کامل

هیسترکتومی به عمل جراحی برداشتن رحم گفته می‌شود که ممکن است برای درمان بیماری‌ها و مشکلات مختلف زنان انجام شود. بسته به شرایط بیمار، جراح می‌تواند تنها رحم یا بخش‌هایی مانند دهانه رحم، لوله‌های رحمی و تخمدان‌ها را نیز خارج کند. آشنایی با انواع هیسترکتومی، دلایل انجام آن، عوارض احتمالی، مراقبت‌های بعد از عمل و مدت دوره نقاهت به بیمار کمک می‌کند با آگاهی بیشتری برای این جراحی آماده شود. در ادامه این مقاله از سایت تافته، انواع این عمل، عوارض احتمالی و نکات مهم مراقبتی در دوران بهبودی را بررسی می‌کنیم.

هیسترکتومی چیست؟

هیسترکتومی یا برداشتن رحم، یک جراحی‌ است که در آن رحم به‌ طور کامل یا بخشی از آن خارج می‌شود. این عمل ممکن است برای درمان مشکلاتی مانند خونریزی شدید، دردهای مزمن لگنی، بعضی بیماری‌های رحم یا برخی سرطان‌ها انجام شود. بسته به علت جراحی، پزشک ممکن است لوله‌های رحمی و تخمدان‌ها را نیز خارج کند یا آن‌ها را باقی بگذارد.

بعد از برداشتن رحم، قاعدگی متوقف می‌شود و امکان بارداری وجود نخواهد داشت؛ با این حال، اگر تخمدان‌ها برداشته نشوند، همچنان می‌توانند به تولید هورمون ادامه دهند. در موارد غیرسرطانی نیز معمولا ابتدا روش‌های درمانی دیگر بررسی می‌شوند و در صورت مناسب نبودن یا موثر نبودن آن‌ها، هیسترکتومی مطرح می‌شود.

عمل هیسترکتومی چگونه انجام می‌ شود؟

هیسترکتومی به روش‌های مختلفی انجام می‌شود و انتخاب روش مناسب به علت جراحی، وضعیت رحم و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد. از طرفی، جراحی می‌تواند از نظر میزان بافت برداشته‌ شده یا مسیر دسترسی به رحم متفاوت باشد. مهم‌ترین انواع آن عبارتند از:

هیسترکتومی کامل

در هیسترکتومی کامل، تمام رحم به همراه دهانه رحم برداشته می‌شود. این روش را نباید با برداشتن تخمدان‌ها یکی دانست؛ زیرا تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ ممکن است در صورت نیاز جداگانه برداشته شوند و این موضوع به شرایط بیمار و علت جراحی بستگی دارد.

هیسترکتومی جزئی یا ساب‌توتال

در این روش، بخش اصلی یا بدنه رحم برداشته می‌شود و دهانه رحم در جای خود باقی می‌ماند. باقی ماندن دهانه رحم باعث می‌شود فرد همچنان به انجام غربالگری‌های مربوط به آن، مطابق نظر پزشک، نیاز داشته باشد. لوله‌های فالوپ یا تخمدان‌ها نیز در صورت نیاز می‌توانند جداگانه برداشته شوند.

هیسترکتومی رادیکال

هیسترکتومی رادیکال یک جراحی گسترده‌تر است که بیشتر در درمان برخی سرطان‌های زنان کاربرد دارد. در این عمل، علاوه بر رحم و دهانه رحم، قسمت بالایی واژن و بافت‌های اطراف رحم نیز برداشته می‌شوند. در برخی موارد، غدد لنفاوی نزدیک محل بیماری نیز بررسی یا خارج می‌شوند.

هیسترکتومی شکمی

در هیسترکتومی شکمی، جراح برای دسترسی به رحم یک برش در ناحیه شکم ایجاد می‌کند و رحم از این مسیر خارج می‌شود. اندازه و محل برش می‌تواند با توجه به شرایط بیمار و نوع جراحی متفاوت باشد. این روش در شرایطی که دسترسی گسترده‌تر به اندام‌های لگنی لازم باشد، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

هیسترکتومی واژینال

در هیسترکتومی واژینال، رحم از طریق واژن خارج می‌شود و برای انجام جراحی، برش خارجی روی شکم ایجاد نمی‌شود. این روش در برخی بیماران، از جمله بعضی موارد افتادگی رحم، قابل انجام است و مناسب بودن آن به شرایط فرد و تشخیص جراح بستگی دارد.

هیسترکتومی لاپاراسکوپی

در روش لاپاراسکوپی، جراح به جای ایجاد یک برش بزرگ در شکم، چند برش کوچک ایجاد می‌کند. دوربین و ابزارهای مخصوص از این برش‌ها وارد شکم می‌شوند و جراح با مشاهده فضای داخلی، رحم را جدا می‌کند. بسته به نوع عمل، خارج کردن رحم می‌تواند از طریق واژن یا یکی از برش‌های ایجادشده انجام شود.

هیسترکتومی با کمک لاپاراسکوپی و واژینال

در روش ترکیبی یا LAVH، از لاپاراسکوپی برای بررسی و انجام بخشی از مراحل جراحی استفاده می‌شود و خارج کردن رحم از طریق واژن انجام می‌گیرد. این روش در واقع ترکیبی از دو مسیر جراحی است و انتخاب آن به شرایط رحم، وضعیت لگن و تشخیص جراح بستگی دارد.

هیسترکتومی رباتیک

در این روش، جراح با کمک یک سیستم رباتیک و از طریق چند برش کوچک، عمل را با دقت و دید سه‌بعدی بالاتر نسبت به لاپاراسکوپی معمولی پیش می‌برد. این تکنیک بیشتر در جراحی‌های پیچیده‌تر، از جمله برخی سرطان‌های زنان که نیاز به بررسی گسترده‌تر لگن دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. مناسب بودن این روش برای هر بیمار به شرایط بیماری، تجربه جراح و امکانات مرکز درمانی وابسته است.

چه زمانی نیاز به عمل برداشتن رحم است؟

عمل برداشتن رحم معمولا زمانی مطرح می‌شود که یک بیماری رحمی باعث علائم شدید شده باشد یا روش‌های درمانی دیگر نتوانند مشکل را به ‌خوبی کنترل کنند. البته در برخی بیماری‌ها، هیسترکتومی از همان ابتدا یکی از گزینه‌های درمانی محسوب می‌شود و تصمیم نهایی به تشخیص پزشک و شرایط هر فرد بستگی دارد. از مهم‌ترین شرایطی که ممکن است نیاز به هیسترکتومی ایجاد کنند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

فیبروم رحمی

فیبروم رحم توده‌هایی غیرسرطانی هستند که از بافت عضلانی رحم شکل می‌گیرند. بسیاری از فیبروم‌ها علامتی ایجاد نمی‌کنند، اما در بعضی افراد می‌توانند باعث خونریزی شدید قاعدگی، احساس فشار یا درد در ناحیه لگن شوند و زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار دهند. درمان فیبروم به اندازه و محل توده‌ها، شدت علائم، سن فرد و تمایل او به حفظ باروری بستگی دارد.

بسته به شرایط، ممکن است ابتدا دارو یا روش‌های درمانی دیگر پیشنهاد شود. در برخی موارد نیز میومکتومی انجام می‌شود که در آن فیبروم‌ها برداشته می‌شوند و رحم حفظ می‌شود. اگر فیبروم‌ها بزرگ یا متعدد باشند، علائم شدید ایجاد کنند یا درمان‌های دیگر نتیجه مطلوبی نداشته باشند، هیسترکتومی می‌تواند یکی از گزینه‌های درمانی باشد. در این جراحی رحم برداشته می‌شود و در نتیجه، امکان بارداری و قاعدگی پس از عمل از بین می‌رود.

خونریزی شدید و غیرطبیعی رحمی

خونریزی شدید یا طولانی‌ مدت رحم می‌تواند ناشی از مشکلات مختلفی مانند فیبروم، پولیپ، اختلالات هورمونی یا بعضی بیماری‌های رحم باشد. اگر این خونریزی با دارو یا روش‌های درمانی دیگر کنترل نشود و باعث کم‌ خونی یا اختلال جدی در زندگی روزمره شود، ممکن است هیسترکتومی به ‌عنوان یکی از گزینه‌های درمانی مطرح شود. البته پیش از تصمیم ‌گیری، علت خونریزی باید مشخص شود و سایر روش‌های مناسب با توجه به شرایط فرد بررسی شوند.

افتادگی رحم

افتادگی رحم زمانی اتفاق می‌افتد که عضلات و بافت‌های نگهدارنده لگن ضعیف شوند و رحم به سمت واژن پایین بیاید. شدت افتادگی می‌تواند از خفیف تا شدید متفاوت باشد و با احساس فشار در لگن، بیرون‌زدگی رحم یا مشکلات ادراری همراه شود. در موارد شدید، به‌ویژه زمانی که درمان‌های دیگر مناسب یا مؤثر نباشند، هیسترکتومی ممکن است به‌عنوان یکی از گزینه‌های درمانی مطرح شود.

اندومتریوز

آندومتریوز زمانی رخ می‌دهد که بافتی شبیه پوشش داخلی رحم در خارج از رحم رشد کند و باعث درد لگنی، قاعدگی‌های دردناک و گاهی مشکلات باروری شود. در برخی افراد، این بیماری به ایجاد چسبندگی میان اندام‌های لگنی منجر می‌شود. اگر علائم شدید باشند و درمان‌های دیگر موثر نباشند، هیسترکتومی ممکن است یکی از گزینه‌ها باشد؛ با این حال، لزوما آندومتریوز یا چسبندگی‌ها را به‌ طور کامل برطرف نمی‌کند.

سرطان رحم، دهانه رحم یا تخمدان

در برخی سرطان‌های رحم یا دهانه رحم، برداشتن رحم می‌تواند بخشی از روند درمان باشد و میزان جراحی به نوع و مرحله سرطان بستگی دارد. در سرطان تخمدان نیز ممکن است رحم همراه با تخمدان‌ها و بافت‌های دیگر، بسته به گسترش بیماری، برداشته شود. بنابراین نوع جراحی برای همه بیماران یکسان نیست و بر اساس شرایط بیماری توسط تیم درمان تعیین می‌شود.

آمادگی قبل از عمل هیسترکتومی

پیش از انجام هیسترکتومی، پزشک معمولا چند بررسی و توصیه اولیه برای آماده‌سازی بیمار انجام می‌دهد. این آمادگی می‌تواند شامل انجام آزمایش‌های خون، معاینات تکمیلی و بررسی وضعیت عمومی سلامت شود تا جراح از مناسب بودن شرایط بیمار برای عمل مطمئن باشد. همچنین ممکن است لازم باشد خانم‌ها مصرف برخی داروها (مانند رقیق‌کننده‌های خون) طبق نظر پزشک، چند روز پیش از عمل قطع یا تنظیم کرده و از چند ساعت قبل از جراحی ناشتا بودن رعایت کنند.

پزشک همچنین معمولا درباره نوع بیهوشی، مدت بستری مورد انتظار و نکاتی که باید پس از ترخیص رعایت شوند، پیش از عمل با بیمار مورد بررسی قرار می‌دهد. مطرح کردن هرگونه نگرانی، بیماری زمینه‌ای یا داروی مصرفی با پزشک معالج پیش از جراحی بسیار حائز اهمیت است.

مدت زمان عمل برداشتن رحم چقدر است؟

مدت انجام هیسترکتومی برای همه افراد یکسان نیست و به روش جراحی و شرایط فرد بستگی دارد. این جراحی در بسیاری از موارد حدود یک تا سه ساعت طول می‌کشد، اما اگر عمل پیچیده‌تر باشد، ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشد. روش واژینال و برخی جراحی‌های لاپاراسکوپی معمولاً زمان کمتری نسبت به جراحی باز شکمی می‌برند. البته زمان آماده‌سازی پیش از عمل، بیهوشی و انتقال بیمار به بخش ریکاوری جدا از مدت خود جراحی است.

عوارض برداشتن رحم چیست؟

برداشتن رحم ممکن است مانند هر جراحی دیگری با عوارض کوتاه‌مدت یا بلندمدت همراه شود. برخی از این عوارض به روند بهبود محل جراحی مربوط هستند و بعضی دیگر در صورت تغییر عملکرد تخمدان‌ها ایجاد می‌شوند.

عوارض شایع‌تر دوران بهبودی

عوارض شایع برداشتن رحم در دوران بهبودی شامل موارد زیر است:

• درد، خونریزی و ناراحتی در روزهای پس از جراحی
• عفونت در محل برش یا ناحیه جراحی
• باز شدن بخشی از زخم و آسیب‌دیدگی بافت لبه‌های آن
• دشواری در تخلیه ادرار یا بروز عفونت ادراری
• یبوست و اختلالات موقت در عملکرد دستگاه گوارش
• باز شدن محل بخیه انتهای واژن و احتمال بیرون‌زدگی اندام‌های داخلی

عوارض جدی‌تر و کم‌شایع‌تر مرتبط با خود عمل جراحی

همچنین برخی از افراد ممکن است با عوارض جدی‌تری مواجه شوند که در ادامه هر یک از آنها را نام می‌بریم:

1. عوارض مربوط به بیهوشی عمومی
2. آسیب عصبی در ناحیه لگن، که بسیار نادر است
3. آسیب به اندام‌های مجاور مانند مثانه، حالب یا روده حین جراحی
4. لخته شدن خون در وریدهای پا یا لگن (ترومبوز وریدی)، که در موارد نادر می‌تواند به سمت ریه حرکت کند.

بروز این عوارض در همه افراد یکسان نیست و عواملی مانند روش انجام جراحی و برداشتن یا حفظ تخمدان‌ها می‌تواند در آن نقش داشته باشد. در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی یا شدید پس از عمل، ارزیابی توسط پزشک ضروری است.

چه زمانی باید بعد از هیسترکتومی به پزشک مراجعه کرد؟

برخی علائم بعد از عمل نیازمند بررسی سریع پزشکی هستند و نباید آنها را نادیده بگیرید. در صورت مشاهده موارد زیر توصیه می‌کنیم به پزشک یا بیمارستان فورا مراجعه نمایید:

• تب یا لرز
• ترشحات بدبو از محل زخم یا واژن
• مشکل در تنفس یا درد قفسه سینه
• خونریزی شدید یا رو به افزایش از واژن
• قرمزی، تورم یا گرم شدن غیرعادی محل برش
• مشکل در دفع ادرار یا سوزش شدید هنگام ادرار
• درد شدید یا روبه‌افزایش که با مسکن‌های تجویزشده کنترل نمی‌شود
• تورم، درد یا قرمزی یک‌طرفه در پا (که می‌تواند نشانه لخته خون باشد)

آیا بعد از برداشتن رحم واژن گشاد می‌شود؟

خیر، برداشتن رحم باعث گشاد شدن واژن نمی‌شود. در این عمل، رحم خارج می‌شود و خود واژن همچنان در بدن باقی می‌ماند؛ بنابراین معمولا تغییر قابل ‌توجهی در اندازه یا قطر آن ایجاد نخواهد شد. اگر بعد از جراحی احساس شل شدن یا تغییر در واژن ایجاد شود، لزوما به خود عمل مربوط نیست.

عواملی مانند زایمان، ضعیف شدن عضلات کف لگن، افزایش سن و پایین آمدن سطح استروژن می‌توانند چنین حسی ایجاد کنند. تمرین‌های کگل نیز با تقویت عضلات کف لگن به حفظ قدرت و کنترل بهتر این ناحیه کمک می‌کنند.

آیا برداشتن رحم در رابطه زناشویی تاثیر دارد؟

بله، برداشتن رحم ممکن است در مدتی از روند بهبودی روی رابطه زناشویی تاثیر بگذارد اما این تغییر در همه افراد یکسان نیست. پس از کامل شدن دوره نقاهت، بسیاری از زنان می‌توانند رابطه جنسی طبیعی داشته باشند. اگر تخمدان‌ها نیز برداشته شوند، کاهش هورمون‌های جنسی ممکن است باعث خشکی واژن و کاهش میل جنسی شود. در مقابل، اگر تخمدان‌ها حفظ شوند، معمولا تغییر هورمونی کمتری ایجاد می‌شود.

چه زمانی می‌توان بعد از هیسترکتومی رابطه جنسی داشت؟

بعد از هیسترکتومی بهتر است برای برقراری رابطه جنسی واژینال عجله نکنید. معمولا پزشکان فاصله‌ای حدود ۴ تا ۶ هفته را برای ترمیم بافت‌های داخلی و محل جراحی در نظر می‌گیرند. زمان دقیق شروع رابطه به نوع عمل و وضعیت بهبودی فرد بستگی دارد.

ممکن است حتی پس از گذشت این مدت، بدن هنوز برای رابطه آمادگی کامل نداشته باشد. احساس درد، خشکی یا ناراحتی می‌تواند باعث شود شروع رابطه به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. در صورت ادامه داشتن خونریزی یا درد، بهتر است پیش از برقراری رابطه، وضعیت خود را با پزشک بررسی کنید.

بعد از عمل برداشتن رحم چند روز باید استراحت کرد؟|دوره نقاهت بعد از عمل هیسترکتومی

مدت زمان استراحت بعد از هیسترکتومی به نوع عمل و شرایط بدن بستگی دارد. اگر جراحی از طریق شکم انجام شده باشد، معمولاً حدود ۶ تا ۸ هفته طول می‌کشد تا فرد بتواند به بیشتر کارهای روزمره خود برگردد. در جراحی واژینال یا لاپاراسکوپی، این زمان معمولاً کمتر است.

در دوران نقاهت لازم نیست تمام روز در رختخواب بمانید. استراحت کافی در کنار راه رفتن آرام و انجام کارهای سبک، به بدن کمک می‌کند روند بهبودی را بهتر طی کند. فعالیت‌های سنگین نیز باید تا زمان اجازه پزشک کنار گذاشته شوند.

مراقبت‌های بعد از عمل برداشتن رحم

پس از هیسترکتومی، رعایت چند نکته در دوران نقاهت اهمیت زیادی دارد. استراحت کافی، تغذیه مناسب، مراقبت از زخم و پرهیز از فعالیت‌های سنگین به بدن کمک می‌کند روند بهبودی را بهتر طی کند.

مراقبت	توصیه	دلیل
استراحت	استراحت کافی و خواب مناسب داشته باشید.	کمک به ترمیم بدن
راه رفتن	روزانه کمی راه بروید و فعالیت را به ‌تدریج بیشتر کنید.	کاهش بی‌تحرکی و کمک به گردش خون
تغذیه	پروتئین، میوه، سبزیجات و مایعات کافی مصرف کنید.	تامین مواد مورد نیاز بدن
پیشگیری از یبوست	آب و فیبر کافی دریافت کنید و هنگام دفع زور نزنید.	جلوگیری از فشار به ناحیه جراحی
مراقبت از زخم	محل برش را تمیز و خشک نگه دارید.	کاهش احتمال عفونت

مدت نقاهت بعد از برداشتن رحم به نوع جراحی و وضعیت بدن بستگی دارد و ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد. اگر بعد از عمل با خونریزی شدید، تب، درد شدید، ترشحات بدبو یا علائم غیرعادی روبه‌رو شدید، لازم است با پزشک تماس بگیرید.

تغذیه بعد از عمل برداشتن رحم

بعد از عمل برداشتن رحم، انتخاب غذاهای سبک و مغذی به بهتر شدن شرایط بدن کمک می‌کند. مصرف پروتئین، میوه و سبزیجات، غلات کامل و مایعات کافی می‌تواند در روند ترمیم مؤثر باشد. برای جلوگیری از یبوست نیز بهتر است فیبر غذایی به ‌تدریج افزایش پیدا کند. غذاهای بسیار چرب، سنگین و نفاخ بهتر است در روزهای ابتدایی کمتر مصرف شوند.

لکه ‌بینی بعد از عمل برداشتن رحم؛ طبیعی است یا نگران ‌کننده؟

لکه ‌بینی خفیف بعد از عمل برداشتن رحم در روزها یا هفته‌های نخست می‌تواند بخشی از روند ترمیم باشد و معمولا به‌ تدریج کمتر می‌شود. با این حال، خونریزی زیاد یا رو به افزایش طبیعی محسوب نمی‌شود. اگر لکه‌بینی با درد شدید، تب، سرگیجه یا ترشحات بدبو همراه باشد، باید سریع‌تر توسط پزشک بررسی شود.

آیا بعد از هیسترکتومی نیاز به هورمون‌درمانی هست؟

نیاز به هورمون ‌درمانی پس از برداشتن رحم به وضعیت تخمدان‌ها بستگی دارد. اگر تخمدان‌ها حفظ شوند، معمولا تولید هورمون ادامه پیدا می‌کند و هورمون ‌درمانی ضرورت ندارد. اما در صورتی که هر دو تخمدان نیز برداشته شوند، کاهش هورمون‌ها می‌تواند باعث شروع یائسگی شود و پزشک ممکن است درمان جایگزینی هورمون را پیشنهاد کند.

آیا برداشتن رحم روی باروری تاثیر دارد؟

برداشتن رحم باعث از بین رفتن امکان بارداری می‌شود، زیرا جنین برای رشد به رحم نیاز دارد. حتی اگر تخمدان‌ها در حین جراحی حفظ شوند، پس از برداشتن رحم امکان بارداری و زایمان وجود نخواهد داشت. البته تخمدان‌ها می‌توانند همچنان تخمک تولید کنند و هورمون‌های زنانه را ترشح کنند.

سخن پایانی

هیسترکتومی (برداشتن رحم) بسته به دلیل انجام جراحی و شرایط جسمی فرد، می‌تواند روند متفاوتی داشته باشد. آگاهی از عوارض احتمالی و مراقبت‌های لازم بعد از عمل، به فرد کمک می‌کند دوران نقاهت را با آگاهی بیشتری پشت سر بگذارد. اگر انجام این جراحی برای شما مطرح شده است، بهتر است درباره روش مناسب، مراقبت‌های بعد از عمل و روند بهبودی با پزشک خود صحبت کنید.