رفلاکس معده در پریودی؛ بررسی علائم، علت و درمان

بسیاری از زنان ممکن است به دلیل تغییرات هورمونی در روزهای منتهی به قاعدگی یا حین آن، دچار ناراحتی‌های گوارشی مانند سوزش سر دل، ترش‌کردن و درد معده در پریودی شوند که در بیشتر موارد خطرناک نیستند؛ اما شناخت علت و راه‌های مدیریت آن‌ها می‌تواند به شما در این روزها کمک بخصوصی کند.

در ادامه این مقاله از سایت تافته رفلاکس معده قبل پریود، علل مشکلات معده در پریودی، علائم هشداردهنده و راهکارهای تغذیه‌ای برای کاهش این ناراحتی‌ها را بررسی می‌کنیم. اگر شما هم در دوران پریودی این علائم را تجربه می‌کنید، مطالعه این مقاله می‌تواند به شما کمک کند تا بهتر با این مشکل کنار بیایید و راه ‌حل‌های مناسبی پیدا کنید.

رفلاکس معده در پریودی چیست؟

رفلاکس معده زمانی رخ می‌دهد که اسید معده به راحتی به سمت مری بازمی‌گردد و احساس سوزش در قفسه سینه یا گلو ایجاد می‌کند. این اتفاق معمولاً به دلیل ضعف موقت عضله‌ای به نام اسفنکتر تحتانی مری (LES) رخ می‌دهد که در حالت طبیعی مانع از بازگشت اسید معده به مری می‌شود.

بر اساس مطالعه‌ای که در BMC Gastroenterology منتشر شده است، این علائم گوارشی به خصوص در فاز لوتئال، یعنی روزهای منتهی به قاعدگی، بیشتر مشاهده می‌شود.

رفلاکس معده قبل پریود؛ چرا اتفاق می‌افتد؟

یکی از پرتکرارترین سوالاتی که زنان در دوران پریودی برایشان مطرح می‌شود، دلیل رفلاکس معده قبل پریود است و در پاسخ به آنها باید بگوییم که این علائم گوارشی بیشتر در فاز لوتئال یعنی روزهای منتهی به قاعدگی مشاهده می‌شود. پروژسترون به طور خاص روی عضلات صاف دستگاه گوارش اثر گذاشته و کاهش سرعت تخلیه معده باعث افزایش احتمال رفلاکس می‌شود. تجربه احساس استرس، اضطراب در این دوره باعث شده تا علائم رفلاکس تشدید شود چرا که استرس باعث افزایش یافتن ترشح اسید معده و و تضعیف بیشتر اسفنکتر تحتانی مری می‌شود.

انواع رفلاکس معده

دو نوع اصلی رفلاکس معده بیشتر شناخته‌شده هستند و هر نوع آن می‌تواند علائم متفاوتی ایجاد کند که در ادامه با آنها آشنا می‌شویم:

• رفلاکس معده کلاسیک (GERD): اسید معده به سمت مری بازگردد و علائمی مانند سوزش سر دل ایجاد می‌کند و معمولا بعد از خوردن غذاهای سنگین یا خوابیدن پس از غذا خوردن بیشتر می‌شود و می‌تواند در طولانی ‌مدت باعث مشکلات جدی مانند التهاب مری، تنگی مری و حتی بافت‌های پیش ‌سرطانی مانند مری بارِت شود.
• رفلاکس حلقی-حنجره‌ای (LPR): اسید معده به حنجره و حلق بازمی‌گردد و باعث علائمی مانند گرفتگی صدا، سرفه مزمن، التهاب حنجره و احساس گیر کردن چیزی در گلو می‌شود و معمولا سوزش سر دل ندارد و تشخیص آن دشوارتر است و اغلب با عوارض دیگری مانند آلرژی یا سینوزیت اشتباه گرفته می‌شود.

علت رفلاکس معده در پریودی

رفلاکس معده در پریودی ممکن است به علل مختلفی رخ دهد. در ادامه برخی از این علت‌ها را شرح خواهیم داد:

نوسانات هورمونی و نقش پروژسترون

در طول چرخه قاعدگی، تغییرات هورمونی به ‌ویژه در سطح پروژسترون، اصلی‌ترین دلیل رفلاکس معده است. پروژسترون در نیمه دوم چرخه قاعدگی به اوج خود می‌رسد و اثر آرامش‌بخش بر عضلات صاف بدن از جمله اسفنکتر تحتانی مری (LES) دارد. این اسفنکتر مسئول جلوگیری از بازگشت اسید معده به مری است.

رای آشنایی و کسب اطلاعات بیشتر با هورمون پروژسترون به شما توصیه می‌کنیم مقاله مربوط به علائم و درمان کمبود هورمون پروژسترون در بدن بانوان را مطالعه نمایید.

افزایش ترشح پروستاگلاندین‌ها

پروستاگلاندین‌ها، واسطه‌های شیمیایی هستند که در دوران قاعدگی به‌ طور طبیعی ترشح می‌شوند تا به جدا شدن دیواره رحم کمک کنند. اما این مواد شیمیایی علاوه بر تاثیرات بر رحم، بر دستگاه گوارش نیز اثر می‌گذارند. پروستاگلاندین‌ها باعث شل شدن عضلات صاف دستگاه گوارش می‌شوند، از جمله اسفنکتر تحتانی مری، که نتیجه آن افزایش احتمال رفلاکس معده است.

تغییرات رژیم غذایی و هوس‌های غذایی

هوس خوردن غذاهای تند، چرب یا شیرین در دوران قاعدگی می‌تواند معده را تحریک کرده و علائم رفلاکس و سوزش معده در پریودی را تشدید نماید. مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار مانند قهوه نیز می‌تواند علائم رفلاکس را بدتر کند.

نفخ و احتباس آب

افزایش فشار داخل شکم می‌تواند باعث فشار آوردن بر معده و در نتیجه بازگشت محتویات معده به مری شود. این مسئله باعث افزایش علائم رفلاکس معده و سوزش سر دل می‌شود.

استرس و اضطراب

استرس می‌تواند تاثیرات منفی بر دستگاه گوارش داشته باشد و تولید اسید معده را افزایش دهد. زمانی که سطح اسید معده بیشتر می‌شود و همزمان اسفنکتر تحتانی مری ضعیف‌تر عمل می‌کند، احتمال بازگشت اسید و بروز رفلاکس افزایش پیدا می‌کند؛ به همین دلیل بخشی از مشکلات معده در پریودی ریشه روانی نیز دارد.

چرا قبل از پریودی معده درد می‌گیریم؟

برای پاسخ به سوال چرا قبل از پریودی معده درد می‌گیریم؟، باید بگوییم که همیشه به معنای رفلاکس نیست و معده درد قبل پریودی می‌تواند از ترکیب چند عامل نشات بگیرد:

1. نفخ و کندشدن حرکت روده به دلیل افزایش پروژسترون
2. افزایش حساسیت گوارشی به غذاهای محرک در این دوره
3. در برخی افراد، همان رفلاکس معده که در بالا توضیح داده شد
4. درد ارجاعی ناشی از انقباضات رحمی که گاهی در ناحیه شکم بالا نیز احساس می‌شود

به ‌طور کلی، پاسخ به سوال آیا پریودی باعث معده درد می‌شود مثبت است؛ اما شدت و علت دقیق آن در هر فرد تفاوت دارد و آیا معده درد از علائم پریودی است یا ناشی از یک مشکل گوارشی جداگانه، گاهی فقط با بررسی پزشک می‌توان به جواب رسید.

علائم خطرناک رفلاکس معده در پریودی

در برخی موارد، این علائم ممکن است شدت پیدا کنند و به نشانه‌های جدی‌تری از یک مشکل بزرگ‌تر تبدیل شوند که در این صورت، مراجعه به پزشک ضروری است.

• تهوع یا استفراغ مداوم
• کاهش وزن بدون دلیل مشخص
• مشکل در بلع یا احساس گیر کردن غذا در گلو
• وجود خون در استفراغ یا مدفوع تیره و قیری‌رنگ
• تکرار علائم بیش از دو بار در هفته یا عدم بهبود با داروهای بدون نسخه
• درد شدید قفسه سینه که به دست یا فک سرایت می‌کند یا همراه با تنگی نفس (احتمال مشکل قلبی)

تکرار یا تشدید این علائم می‌تواند نشانه‌ای از ابتلا به بیماری رفلاکس معده‌ای-مروی (GERD) باشد که نیاز به مراقبت پزشکی دارد.

پیشگیری از رفلاکس معده در پریودی

برای پیشگیری از رفلاکس معده در دوران پریودی، رعایت تغییرات سبک زندگی و اصلاح رژیم غذایی از موثرترین راهکارها است.

1. اجتناب از خوردن غذاهای محرک مانند کافئین، نوشابه، غذاهای تند و چرب، مرکبات و شکلات
2. وعده‌های غذایی کوچک‌تر و مکررتر میل کنید و از خوردن غذای سنگین پیش از خواب خودداری کنید؛ فاصله‌گذاری چند ساعته بین شام و خواب می‌تواند به کاهش رفلاکس شبانه کمک کند.
3. وزن سالم خود را حفظ کنید، چون اضافه‌وزن فشار بیشتری به شکم و معده وارد می‌کند.
4. هنگام خواب از بالش بلندتر استفاده کنید تا سر بالاتر از سطح معده قرار گیرد.
5. فعالیت بدنی سبک و منظم مانند پیاده‌روی یا یوگا ، به کاهش استرس و بهبود گوارش کمک می‌کند.

برای درمان رفلاکس معده چی بخوریم؟

انتخاب غذای مناسب نقش موثری در کاهش ترشح اسید معده و تسکین رفلاکس ایفا می‌کند.

مواد غذایی مناسب برای رفلاکس معده

غذاهایی که حاوی فیبر بالایی هستند، با ایجاد احساس سیری طولانی مانع از پرخوری و ریزه خواری می‌شوند چرا که پرخوری و ریزه خواری دو عامل بسیار مهم در تشدید رفلاکس معده هستند.

• غذاهای قلیایی:سیب، موز، ملون، خربزه، رازیانه، گلابی و انواع کلم
• غذاهای فیبردار: سبزیجات برگ‌دار (اسفناج، بروکلی)، نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای، سیب‌زمینی، هویج و چغندر
• سایر گزینه‌های مفید: سفیده تخم‌مرغ، گوشت کم‌چرب، زنجبیل، چربی‌های سالم (روغن زیتون، آووکادو، گردو) و لبنیات کم‌چرب

مواد غذایی محرک که بهتر است محدود شوند

افرادی که به رفلاکس معده دچار هستند بهتر از مواد غذایی زیر اجتناب کرده و یا مقدار مصرف آن را کاهش دهند:

1. نعناع
2. سیر و پیاز
3. گوجه فرنگی
4. ادویه‌های تند
5. لبنیات پر چرب
6. شکلات کاکائویی
7. غذاهای فست فود
8. غذاهای پرچرب و سرخ شده
9. میوه‌های اسیدی (پرتقال، لیمو ترش گریپ فوت و آناناس)
10. نوشیدنی‌های حاوی کافئین (قهوه، چای و نوشیدنی‌های انرژی زا)

میوه‌هایی مانند هندوانه به دلیل قلیایی بودن، معمولاً در مقایسه با میوه‌های اسیدی، انتخاب مناسب‌تری برای افراد مبتلا به رفلاکس به شمار می روند.

صبحانه مناسب برای رفلاکس معده

صبحانه مناسب برای رفلاکس معده طیف گسترده‌ای دارد و محدود به چند ماده غذایی خاص نمی‌شود:

• میوه‌های کم اسید (خربزه، هندوانه، گلابی، سیب قرمز و موز)
• غلات سبوس دار (برنج قهوه‌ای، بلغور جو دو سر، نان سبوس دار)
• چربی‌های سالم (مغزیجات، دانه چیا، تخم کتان)، بلغور و جو دو سر
• لبنیات کم چرب و پروتئین‌های کم چرب مانند سفیدة تخم مرغ، سزیجات
• نوشیدنی‌ها و دمنوش های سالم (دمنوش بابونه، شیرین بیان، نارون لغزنده، زنجبیل و ریشه گل ختمی)
• اسموتی با میوه‌هایی مانند موز، توت فرنگی، هلو و میوه‌های کم اسید و ترکیب آن با شیر بادام یا شیر جو دو سر

چه زمانی باید برای رفلاکس معده به پزشک مراجعه کرد؟

اگر رفلاکس یا درد معده در دوران پریودی به ‌طور مکرر تکرار شود، با تغییر سبک زندگی بهتر نشود یا با هر یک از علائم هشداردهنده ذکرشده همراه شود، حتما باید در اسرع وقت برای بررسی‌های بیشتر به پزشک مراجعه نمایید؛ چرا که تشخیص دقیق علت (رفلاکس، مشکل گوارشی مستقل یا درد ارجاعی قاعدگی) تنها با معاینه قابل تشخیص است و در صورت لزوم پزشک آزمایش‌های تکمیلی درخواست می‌کند.

سخن پایانی

رفلاکس معده در دوران پریودی عمدتا به دلیل تغییرات هورمونی مانند افزایش پروژسترون و کاهش تونوس اسفنکتر تحتانی مری رخ می‌دهد. این نوسانات هورمونی می‌تواند منجر به بازگشت اسید معده به مری یا حتی حلق و حنجره شود، که علائمی مانند سوزش سر دل، سرفه مزمن و گرفتگی صدا را ایجاد می‌کند.

برای پیشگیری از این مشکل، مصرف غذاهای کوچک‌تر، اجتناب از خوردن غذاهای تند، چرب و کافئین‌دار و همچنین عدم مصرف غذا قبل از خواب توصیه می‌شود. همچنین، حفظ وزن سالم و اجتناب از پوشیدن لباس‌های تنگ می‌تواند به کاهش علائم رفلاکس کمک کند. در صورت تشدید علائم یا عدم پاسخ به درمان‌های خانگی، مشاوره با پزشک ضروری است.