علائم تا درمان افتادگی مثانه (سیستوسل)

افتادگی مثانه یا سیستوسل به حالتی گفته می‌شود که در آن مثانه به دلیل ضعیف شدن عضلات کف لگن به سمت پایین جابجا شده و درون واژن به صورت برجسته در می‌آید. این وضعیت می‌تواند برای فرد علائم ناخوشایندی مانند احساس پری در لگن و مشکلات ادراری ایجاد کند. در این مقاله قصد داریم به طور گسترده‌تری شما را با علل، علائم و عوارض افتادگی مثانه آشنا کنیم. همچنین گزینه‌های درمانی مؤثر برای درمان سیستوسل را شرح می‌دهیم. لطفاً تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.

سیستوسل چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

افتادگی مثانه به انگلیسی Bladder Prolapse یا سیستوسل در خانم‌ها زمانی رخ می‌دهد که بافت بین مثانه و دیواره واژن آنها ضعیف یا دچار کشیدگی شود. در این حالت مثانه با دیواره رحم، از درون واژن بیرون می‌آید که به این نوع بیرون زدگی پرولاپس مثانه می‌گویند.
همچنین کشیدگی عضلات حمایت کننده اندام‌های داخلی لگن نیز ممکن افتادگی قدامی را به دنبال داشته باشد. معمولاً دلایل کشیدگی عضلات به عواملی نظیر زایمان طبیعی، یبوست مزمن، سرفه شدید یا بلند کردن اجسام سنگین مربوط می‌شود. یائسگی نیز یکی دیگر از دلایل مهم ایجاد سیستوسل در بانوان است.

علائم افتادگی مثانه

معمولاً پس از ایستادن طولانی مدت می‌توان علائم و نشانه‌های افتادگی مثانه را مشاهده کرد و ممکن است این علائم در زمان دراز کشیدن از بین بروند. توجه داشته باشید در مواردی که افتادگی مثانه خفیف است، ممکن است نشانه و علامت خاصی در فرد ظاهر نشود؛ اما این علائم در موارد شدیدتر می‌توانند به شرح زیر باشند:

• پر بودن لگن و واژن یا احساس سنگینی آنها
• احساس ناراحتی در زمان سرفه کردن یا بلند کردن اجسام سنگین
• احساس پر بودن مثانه پس از دفع ادرار
• افتادگی مثانه و عدم کنترل ادرار
• تجربه عفونت‌های مکرر مثانه
• احساس درد یا نشت ادرار در زمان برقراری رابطه جنسی
• در موارد شدیدتر ممکن است بافتی برآمده از قسمت دهانه واژن بیرون بزند که می‌تواند شبیه به نشستن بر روی تخم مرغ باشد.

علت‌های افتادگی مثانه

ساختار کف لگن شامل ماهیچه، ربات و بافت‌های همبند است که وظیفه حمایت از مثانه و سایر اندام‌های لگنی را بر عهده دارد.
اتصالات بین عضلات کف لگن و رباط‌ها ممکن است با گذشت زمان بنا به دلایلی نظیر زایمان طبیعی یا کشیدگی مزمن عضلات کف لگن در هنگام ورزش‌های سنگین، دچار ضعف شوند. در این صورت مثانه از حد طبیعی خود پایین‌تر قرار گرفته و در داخل واژن دچار برآمدگی (پرولاپس قدامی) می‌شود. از دلایل دیگر سیستوسل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. مشکلات ژنتیکی
2. افزایش تدریجی سن
3. زیاد در هنگام اجابت مزاج
4. سرفه کردن یا برونشیت مزمن
5. چاقی یا اضافه چاقی وزن احساس فشار
6. عمل جراحی هیستر کتومی یا برداشتن رحم

درجات افتادگی مثانه (خفیف تا شدید)

مشکل سیستوسل یا افتادگی مثانه با توجه به شدت این بیماری به درجه‌های مختلفی تقسیم بندی می‌شود:

• درجه یک (حالت خفیف): قسمتی از مثانه به سمت دیواره واژن برجسته می‌شود.
• درجه دو (حالت متوسط): با پیشرفت وضعیت، این برجستگی تا نزدیکی دهانه واژن ادامه می‌یابد.
• درجه سه (حالت شدید): در مراحل شدیدتر، بخشی از مثانه از قسمت دهانه واژن بیرون می‌زند.
• درجه چهار (حالت کامل): در نوع پیشرفته سیستوسل، تقریباً کل مثانه از واژن خارج می‌شود و معمولاً با افتادگی اندام‌های لگنی دیگر نیز همراه است.

چه کسانی بیشتر در معرض سیستوسل هستند؟

افتادگی مثانه یا سیستوسل زمانی اتفاق می‌افتد که عضلات و بافت‌های نگهدارنده لگن ضعیف شوند و دیگر توانایی نگهداری مثانه در جای طبیعی خود را نداشته باشند. زنانی که تجربه زایمان‌های متعدد یا سختی را داشته‌اند، بیشتر از سایر افراد در معرض این عارضه قرار می‌گیرند. همچنین در دوران یائسگی نیز با کاهش میزان هورمون استروژن، استحکام بافت‌های کف لگن دچار افت می‌شوند.

از دیگر عوامل تشدیدکننده سیستوسل می‌توان به مواردی نظیر چاقی، سرفه‌های مزمن، یبوست طولانی مدت و بلند کردن اجسام سنگین اشاره کرد. در برخی موارد نیز زمینه ژنتیکی یا سابقه جراحی‌های لگنی نظیر هیسترکتومی باعث بروز افتادگی مثانه می‌شوند.

روش‌های پیشگیری از افتادگی مثانه

به منظور کاهش خطر افتادگی مثانه توصیه می‌شود ورزش کگل را به صورت منظم انجام بدهید. این تمرین به ویژه در دوران بارداری و بعد از زایمان، باعث تقویت عضلات کف لگن می‌شود. همچنین لازم است از بلند کردن اجسام سنگین اجتناب کنید و در زمان بلند کردن این اجسام به جای کمر، از قدرت پاهایتان کمک بگیرید. علاوه بر موارد فوق، مصرف غذاهای پر فیبر برای پیشگیری از یبوست، عدم استعمال دخانیات و تثبیت وزن سالم در حفظ سلامت عضلات حمایت‌کننده از مثانه و اندام‌های داخلی لگن مؤثر است.

عوارض افتادگی مثانه

عدم درمان افتادگی مثانه می‌تواند عوارض جانبی شدیدی مانند بی‌اختیاری ادرار، عفونت دستگاه ادراری و در موارد جدی‌تری انسداد جریان ادرار و آسیب‌های کلیوی را به دنبال داشته باشد. از دیگر عوارض مهم سیستوسل می‌توان به ناراحتی‌های مزمن لگن اشاره کرد که باعث تحت تأثیر قرار دادن کیفیت زندگی فرد می‌شود.

همان‌طور که می‌دانید افتادگی شدید مثانه مشکلی آزار دهنده است و با جلوگیری از تخلیه کامل مثانه، خطر ابتلا به عفونت را افزایش می‌دهد. بنابراین در صورت مشاهده هرگونه علائم آزاردهنده، بهتر است مسئله را با پزشک زنان یا متخصص اورولوژیست در میان بگذارید و راهنمایی‌های لازم را از آنها دریافت نمایید.

عکس واقعی افتادگی مثانه

افتادگی مثانه و بارداری مجدد

به طور کلی بیماری سیستوسل بر روند باروری زنان تأثیری ندارد و معمولاً مانع بارداری آنها نمی‌شود. با این وجود در موارد شدید اگر این بیماری درمان نشود، ممکن است در روند بارداری و زایمان فرد مشکلاتی را برای او ایجاد کند. به گونه‌ای که بارداری رخ می‌دهد اما احتمال خطر سقط جنین یا زایمان زودرس افزایش می‌یابد. از این رو در این شرایط معمولا زایمان سزارین گزینه ایمن‌تری برای مادر محسوب می‌شود.

افتادگی مثانه در یائسگی

در دوران یائسگی با کاهش سطح هورمون استروژن، عضلات و بافت‌های نگهدارنده لگن تضعیف می‌شوند و در نتیجه احتمال افتادگی مثانه افزایش پیدا می‌کند. این وضعیت ممکن است با علائمی نظیر احساس پر بودن مثانه، تکرر ادرار یا عدم کنترل ادرار همراه باشد. انجام تمرینات تقویتی کف لگن (کگل)، تثبیت وزن سالم و در مواردی استفاده از درمان های هورمونی موضعی می‌تواند در پیشگیری یا کنترل علائم این دوره مؤثر باشد.

ورزش کگل برای افتادگی مثانه

ورزش کگل به عنوان یکی از مؤثرترین روش‌های پیشگیری و بهبود افتادگی مثانه شناخته می‌شود. این ورزش با هدف تقویت عضلات کف لگن انجام می‌شود و به حمایت بهتر مثانه، رحم و سایر اندام‌های لگنی کمک می‌کند. همچنین می‌تواند شدت علائمی نظیر بی اختیاری یا احساس فشار در لگن را به میزان چشمگیری کاهش بدهد. تداوم منظم این تمرینات در چندین هفته به ویژه در مراحل خفیف و ابتدایی سیستوسل، باعث بهبود قابل توجه عملکرد عضلات لگنی و کاهش علائم آن می‌شود. برای انجام صحیح ورزش کگل کافیست مراحل زیر را طی کنید:

1. ابتدا باید عضلاتی را که هنگام توقف ادرار به کار می‌برید را به خوبی شناسایی کنید.
2. در مرحله بعد باید این عضلات را به مدت ۵ ثانیه منقبض کرده و سپس ۵ ثانیه رها سازید.
3. این تمرین لازم است سه نوبت در روز و هر نوبت حدود ۱۰ بار تکرار شود.

درمان افتادگی مثانه (درمان افتادگی مثانه خانم‌ها)

درمان افتادگی مثانه در خانم‌ها با توجه به شدت بیماری، سن، علائم و شرایط جسمانی متغیر است. در موارد خفیف می‌توان از ورزش کگل برای تقویت عضلات کف لگن استفاده نمود. همچنین با کاهش وزن اضافی، بلند نکردن اجسام سنگین و درمان یبوست مزمن می‌توان به بهبود این عارضه کمک کرد.

در مواردی که سیستوسل در درجه متوسط باشد، از وسیله‌ای به نام پساری (pessary) برای درمان استفاده می‌شود. قرار دادن این وسیله در داخل واژن، به بالا نگه داشتن مثانه کمک می‌کند. در موارد شدیدتر افتادگی مثانه به ترمیم جراحی نیاز دارد و انتخاب نوع آن نیز با توجه به علائم بیمار و تشخیص پزشک متخصص انجام می‌شود.

درمان افتادگی مثانه با جراحی

همانطور که در مطالب فوق نیز به آن اشاره شد، انتخاب نوع جراحی با توجه به نشانه‌های بیمار و نظر پزشک معالج انجام می‌شود. در صورتی که در بیمار هیچ‌گونه علائم ادراری مشاهده نشود و فقط احساس پر بودن مثانه و بیرون زدگی توده در واژن وجود داشت، عمل جراحی ترمیم افتادگی مثانه، از طریق واژینال صورت می‌گیرد.

اما اگر علائم بیمار به صورت بی‌اختیاری ادراری فوریتی و یا اختلال در تخلیه ادرار باشد، در این شرایط پزشک متخصص ابتدا اقدام به ارزیابی یورودینامیک می‌کند. در این ارزیابی در صورت اختلال در عملکرد مثانه و آسیب اسفنکتر ادراری، علاوه بر ترمیم افتادگی مثانه باید به طور همزمان عمل اسلینگ مجرا برای برطرف کردن بی‌اختیاری ادراری نیز انجام بشود.

آیا افتادگی مثانه بدون جراحی درمان می‌شود؟

در بسیاری از موارد می‌توان افتادگی مثانه را به‌ویژه اگر در مراحل خفیف تا متوسط قرار گرفته باشد، بدون نیاز به انجام جراحی درمان یا کنترل نمود. تمرینات منظم کف لگن (کگل) به تقویت عضلات نگهدارنده‌ مثانه و واژن کمک فراوانی می‌کند و در کنار آن در برخی مواقع، از ابزاری به نام پساری (وسیله‌ای که در واژن قرار می‌گیرد) برای حفظ موقعیت طبیعی مثانه استفاده می‌کنند.

همچنین تغییر سبک زندگی مانند کاهش وزن، اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین، درمان یبوست و ترک سیگار به میزان قابل توجهی فشار بر کف لگن را کاهش می‌دهد.

درمان افتادگی مثانه برای زنان یائسه بدون عمل جراحی

در زنان یائسه، استفاده از استروژن موضعی باعث افزایش استحکام و خاصیت ارتجاعی بافت‌های واژن شده و روند پیشرفت افتادگی را آهسته‌تر می‌کند. با این وجود، در موارد شدید که علائم ادراری به صورت آزاردهنده است و یا در عملکرد آن اختلال وجود دارد، درمان جراحی می‌تواند گزینه مؤثرتری باشد. به هر حال تصمیم نهایی با نظر متخصص و بر اساس شدت افتادگی و شرایط فردی بیمار صورت می‌گیرد.

آیا پس از درمان افتادگی مثانه امکان عود وجود دارد؟

برای پاسخ به این سؤال باید بگوییم که پس از درمان افتادگی مثانه امکان عود کردن آن وجود دارد، به‌‌ خصوص اگر فرد همچنان با عوامل زمینه‌ای نظیر ضعف عضلات کف لگن، افزایش سن، زایمان‌‌های متعدد و یا چاقی درگیر باشد. با وجود اینکه درمان‌‌هایی نظیر جراحی و تمرینات تقویتی در بهبود این وضعیت مؤثرند، اما به مرور زمان و با توجه به تغییرات طبیعی در بافت‌ها و عضلات، امکان بازگشت سیستوسل وجود دارد.

برای کاهش احتمال عود لازم است تا دستورالعمل‌های پزشک، انجام منظم تمرینات کف لگن، کنترل وزن و عوامل مؤثر دیگر به خوبی رعایت شوند.

عوارض جراحی افتادگی رحم و مثانه

معمولاً زمانی جراحی افتادگی رحم و مثانه انجام می‌شود که درمان‌های غیرجراحی مانند ورزش‌های کف لگن (کگل) یا استفاده از پساری اثرگذار نباشند. این عمل مانند هر جراحی دیگری می‌توانند عوارضی داشته باشد که در ادامه مهم‌ترین عوارض احتمالی آن را نام می‌بریم:

• عفونت و خونریزی: آسیب دیدن اندام‌های مجاور (ممکن است مثانه، مجرای ادرار یا روده‌ها به طور ناخواسته دچار آسیب شوند)
• بی ‌اختیاری ادرار: احساس درد یا ناراحتی در ناحیه لگن در زمان مقاربت جنسی
• بازگشت مجدد افتادگی: به ‌ویژه اگر عضلات کف لگن همچنان ضعیف باشند و یا فرد فعالیت‌های سنگین انجام دهد.

مراقبت‌های بعد از عمل افتادگی رحم و مثانه

در ادامه مراقبت‌های پس از عمل جراحی افتادگی رحم و مثانه را شرح می‌دهیم:

1. مدیریت احساس درد: مصرف منظم مسکن مطابق با دستور پزشک، در بهبود هرچه سریع‌تر شما مؤثر است و درد را مدیریت می‌کند.
2. مراقبت و نگهداری از زخم‌ها: سعی کنید زخم را به صورت تمیز و خشک نگه دارید و در صورت مشاهده قرمزی، ترشح یا تب، مسئله ره به سرعت به پزشک خود اطلاع بدهید.
3. مدیریت فعالیت‌های فیزیکی: از روز نخست باید پیاده‌روی‌های کوتاه انجام دهید. توجه داشته باشید از بالا رفتن از پله تا حد ممکن پرهیز کنید.
4. رعایت بهداشت فردی: بعد از ۴۸ ساعت از عمل دوش گرفتن مجاز است، ولی تا ۶ هفته پس از جراحی استفاده از استخر و جکوزی ممنوع است.
5. رانندگی‌کردن: تا پایان درد و قطع داروهای مسکن قوی (حدود ۲ تا ۴ هفته) از رانندگی کردن اجتناب کنید.

سخن نهایی

سیستوسل یا افتادگی مثانه به حالتی گفته می‌شود که دیواره واژن ضعیف شده و باعث می‌شود تا مثانه به سمت داخل آن جابه‌جا شود. این مشکل اغلب در بین زنان به‌ویژه پس از زایمان‌های متعدد یا یائسگی مشاهده شده و باعث احساس فشار لگنی، مشکلات ادراری یا بی‌اختیاری ادرار می‌شود. ‌ تشخیص افتادگی مثانه با معاینه و آزمایش‌های ساده صورت می‌گیرد و شدت آن نوع درمان را تعیین می‌کند.

در این مقاله علل، علائم و روش‌های درمان سیستوسل را مورد بررسی قرار دادیم تا زنان بتوانند با شناخت بهتر این عارضه سلامت خود را حفظ کنند. از اینکه تا انتهای این مطلب با ما بودید تشکر می‌کنیم.