آزمایش پرولاکتین در زنان؛ بهترین زمان آزمایش در دوران پریودی

هورمون پرولاکتین یکی از هورمون‌های کلیدی و‌ مهم بدن به شمار می‌آید که توسط غده هیپوفیز در مغز ترشح می‌شود و می‌تواند نقش مهمی در فرایندهایی نظیر تولید شیر پس از بارداری، تنظیم سوخت‌‌وساز بدن، سلامت باروری و حتی عملکرد جنسی داشته باشد. آگاهی از شرایط صحیح این آزمایش بسیار مهم است و به شما کمک می‌کند تا با اطلاع از بهترین زمان انجام تست پرولاکتین، ساعت مناسب خونگیری و رعایت نکات ضروری پیش از آزمایش، به دقیق‌ترین نتیجه ممکن دست پیدا کنید. هدف از ارائه این مقاله از سایت تافته آشنایی بیشتر شما با این هورمون و شرایط انجام آزمایش آن است. همچنین نکاتی درباره دستورالعمل‌های لازم و اینکه ایا در دوران قاعدگی می‌توان این آزمایش را انجام داد یا خیر نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت، پس تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.

پرولاکتین چیست و چه نقشی در بدن دارد؟

پرولاکتین که با نام PRL نیز شناخته می‌شود، در واقع هورمونی است که توسط غده هیپوفیز، غده‌ای کوچک در پایه مغز و زیر هیپوتالاموس (Hypothalamus)، ترشح می‌شود که مسئولیت رشد بافت‌های پستان، تولید شیر و فرایند شیردهی را بر عهده دارد و علاوه بر آن نیز می‌تواند در بسیاری از فرایندهای دیگر بدن نقش داشته باشد.

به طور کلی میزان پرولاکتین در بدن مردان، زنان غیرباردار و زنان غیرشیرده پایین است و این هورمون به طور طبیعی در دوران بارداری و شیردهی بیشتر می‌شود تا شرایط لازم جهت رشد بافت‌های سینه و تولید شیر مهیا شود.

علائم بالا بودن هورمون پرولاکتین در زنان چیست؟

افزایش سطح هورمون پرولاکتین در خون می‌تواند به شکل‌های مختلفی بدن افراد را تحت تأثیر قرار بدهد. برخی از نشانه‌های بالا بودن پرولاکتین در زنان شامل موارد زیر می‌شود:

• گرگرفتگی: مشابه علائم یائسگی، بالا بودن این هورمون می‌تواند باعث ایحاد گرگرفتگی شود.
• کاهش میل جنسی: افزایش پرولاکتین ممکن است با کاهش هورمون‌های جنسی، باعث کاهش میل جنسی شود.
• مشکلات ناباروری: پرولاکتین بالا می‌تواند از تخمک‌گذاری زنان جلوگیری کرده و در باروری آنها اختلال ایجاد کند.
• آکنه و مشکلات پوستی: تغییرات هورمونی ناشی از پرولاکتین بالا می‌تواند بروز آکنه و مشکلات پوستی را به همراه داشته باشد.
• نامنظم شدن چرخه قاعدگی: علت وجود مشکلاتی نظیر عدم قاعدگی (آمنوره) یا پریودهای نامنظم، ممکن است با سطح بالای این هورمون مرتبط باشد.
• خروج ترشحات غیر طبیعی از سینه (گالاکتوره): در صورتی که باردار نیستید و یا دوران شیردهی را سپری نمی‌کنید، مشاهده ترشحات سینه می‌تواند نشانه پرولاکتین بالا باشد.
• خشکی واژن و احساس درد در زمان نزدیکی: پرولاکتین بالا می‌تواند باعث کاهش استروژن شود و این مسئله ممکن است علائم خشکی واژن و درد هنگام رابطه جنسی را به دنبال داشته باشد.

علائم بالا بودن پرولاکتین در مردان

نشانه‌های افزایش پرولاکتین در مردان به شرح زیر است:

1. اختلالات نعوظ (ED): افزایش پرولاکتین ممکن است در آقایان کاهش میل جنسی و اختلالات نعوظ را برای آنها به دنبال داشته باشد.
2. کاهش میزان تستوسترون: این هورمون می‌تواند باعث کاهش سطح تستوسترون شده و برای فرد مشکلات جنسی و ضعف بدنی ایجاد کند.
3. بزرگ شدن بافت سینه (ژنیکوماستی): افزایش سطح پرولاکتین در مردان می‌تواند باعث بزرگ شدن غیرطبیعی سینه‌ها شود که به آن ژنیکوماستی نیز گفته می‌شود.

لازم به ذکر است علائم فوق می‌توانند با توجه به جنسیت و شرایط فرد متفاوت باشند که در این شرایط به بررسی‌های دقیق‌تر پزشک نیاز است.

علت افزایش پرولاکتین خون چیست؟

در ادامه به بیماری‌ها و اختلالاتی که باعث می‌شوند تا هورمون پرولاکتین افزایش یابد، اشاره می‌کنیم:

• یائسگی
• اختلالات روانی شدید
• بیماری کم‌کاری تیروئید
• آمنوره (amenorrhea)
• بیماری‌های مزمن کلیه و کبدی
• تومورها و بیماری‌های تخریب کننده غده هیپوفیز
• سندروم زین خالی (Empty sella syndrome)
• پرتودرمانی جهت از بین بردن تومورهای نزدیک هیپوفیز

نکته: بعضی مواقع نیز علت و اختلال خاصی برای افزایش هورمون پرولاکتین وجود ندارد.

علت کاهش پرولاکتین خون چیست؟

دلیل کاهش پرولاکتین خون اغلب با کم‌کاری غده هیپوفیز مرتبط است که در آن فرد با کمبود یک، چند یا تمام هورمون‌هایی که غده هیپوفیز تولید می‌کند، روبه‌رو می‌شود. این اختلال به دلیل فشار غیر طبیعی بر هیپوفیز یا آسیب دیدن این غده رخ می‌دهد و‌ یک بیماری نادر است. زنانی که پرولاکتین خون آنها پایین است، در هنگام زایمان خون زیادی از دست می‌دهند.

آزمایش پرولاکتین برای چیست؟

پزشک معمولاً از آزمایش پرولاکتین برای تشخیص اختلالات هورمونی و مشکلات تولید مثل استفاده می‌کند. افزایش یا کاهش سطح پرولاکتین در بدن ممکن است نشان‌دهنده مشکلاتی نظیر ناباروری، اختلالات قاعدگی، گالاکتوره (ترشح شیر غیرطبیعی از پستان‌ها)، کم‌کاری تیروئید‌ و یا حتی تومور هیپوفیز باشد. بنابراین انجام این آزمایش می‌تواند در تشخیص و درمان مشکلات بسیار مؤثر باشد.

پیشنهاد مطالعه: عوارض و درمان اختلالات قاعدگی

هورمون prolactin در آزمایش خون چیست؟

پرولاکتین یکی از هورمون‌های مهم بدن است که توسط غده هیپوفیز در مغز ترشح می‌شود. این هورمون نقش مهمی در دوران بارداری و شیردهی زنان بر عهده دارد و به آنها در تولید شیر پستان‌ها کمک می‌کند. همچنین پرولاکتین در مردان باعث تنظیم سطح هورمون تستوسترون و حفظ عملکرد طبیعی سیستم جنسی می‌شود. علاوه بر این، هورمون پرولاکتین در رشد و تکثیر سلول‌های بافت پستان نیز نقش کلیدی دارد.

افزایش سطح پرولاکتین در خون می‌تواند برای فرد مشکلاتی نظیر اختلالات قاعدگی، ناباروری، برخی بیماری‌های مرتبط با پستان و کاهش میل یا عملکرد جنسی ایجاد کند و میزان طبیعی آن در بدن با توجه به عواملی نظیر سن، جنسیت و وضعیت فیزیولوژیکی فرد متفاوت است. برای کسب اطلاعات بیشتر به شما پیشنهاد می‌کنیم مقاله مربوط به علت سوزش و درد نوک سینه و پستان‌ها را مطالعه نمایید.

دستورالعمل آزمایش پرولاکتین

اگر تصمیم به انجام آزمایش پرولاکتین دارید، لازم است بدانید که این آزمایش نیز همانند تست‌های هورمونی دیگر شرایط خاص خود را دارد که در ادامه آنها را شرح می‌دهیم:

• بیماران نباید شب قبل از آزمایش، نزدیکی و تماس جنسی داشته باشند.
• چنانچه پیش از انجام آزمایش از دارویی استفاده کرده باشید، باید نوع داروی مصرف شده در برگه آزمایش ذکر شود.
• برای دست‌یابی به نتیجه دقیق‌تر، معمولاً این آزمایش را باید به صورت ناشتا انجام بدهید. بنابراین حداقل ۲ ساعت و حداکثر ۳ ساعت بعد از بیدار شدن از خواب، باید آزمایش انجام شود.
• همچنین پیش از انجام تست باید از عواملی نظیر استرس و اضطراب، ورزش سنگین و هیجان دور مانده و از پوشیدن لباس‌های تنگ مخصوصاً در ناحیه سینه و تحریک پستان‌ها نیز خودداری کنید، زیرا موجب اشتباه در نتیجه آزمایش می‌شوند.

آزمایش پرولاکتین چگونه انجام می شود؟

برای انجام تست پرولاکتین، ابتدا متخصص مراقبت‌های بهداشتی با کمک یک سوزن کوچک، از رگ دست شما نمونه خون می‌گیرد. سپس پس از وارد کردن سوزن، مقدار کمی از خون را به داخل یک لوله آزمایش یا ویال منتقل می‌کند. ممکن است زمانی که سوزن وارد پوست شما شود، کمی احساس سوزش داشته باشید که طبیعی است. معمولا انجام آزمایش پرولاکتین کمتر از پنج دقیقه زمان می‌برد.

آزمایش پرولاکتین در زمان پریود

به طور کلی تست پرولاکتین را می‌توان در دوران پریود انجان داد، اما برای دستیابی به نتایج دقیق‌تر، بهتر است این آزمایش در روز دوم یا سوم قاعدگی انجام شود؛ زیرا در این بازه، سطح پرولاکتین در حالت پایه قرار می‌گیرد و می‌تواند نتیجه قابل‌ اعتمادتری را در اختیار ما قرار دهد.

اگر این تست در زمانی خارج از چرخه قاعدگی انجام شود، ممکن است نتیجه به‌دلیل نوسانات طبیعی هورمون‌ها در طول سیکل قاعدگی، دچار خطا یا کاهش دقت شود. در صورتی که در دوران پریود یا بارداری قصد انجام آزمایش پرولاکتین دارید، حتماً پزشک خود را در جریان بگذارید؛ زیرا ممکن است پزشک با توجه به شرایط شما، زمان دیگری را برای انجام تست پیشنهاد دهد.

تفسیر جواب آزمایش خون پرولاکتین

بررسی نتیجه آزمایش خون پرولاکتین بسیار مهم اهمیت بسیار مهم است که در ادامه در محدوده پرولاکتین نرمال و خطرناک را مورد بررسی قرار می‌دهیم:

1. مقدار نرمال آزمایش پرولاکتین خون در زنانی که بالای ۱۹ سال هستند، باید بین ۴ تا ۳۰ نانوگرم بر دسی‌لیتر و در زنان حامله نیز باید بین ۲۰ تا ۴۰۰ نانوگرم بر دسی‌لیتر باشد. همچنین مقدار نرمال این هورمون در مردان باید کمتر از ۱۷ نانوگرم بر دسی‌لیتر باشد.
2. در صورتی که مقدار هورمون پرولاکتین از ۲۰۰ تا ۳۰۰ نانوگرم بر دسی‌لیتر بیشتر شود، آن را خطرناک در نظر می‌گیرند و در این حالت فرد دچار هایپرپرولاکتینمی می‌شود. البته لازم به ذکر است مقادیر ذکر شده برای مردان و همچنین زنان غیر باردار صدق می‌کند؛ زیرا در زنان باردار هورمون پرولاکتین به طور طبیعی افزایش پیدا می‌کند.

ارتباط پرولاکتین بالا و تنبلی تخمدان چیست؟

پرولاکتین بالا با تولید طبیعی هورمون‌هایی نظیر استروژن و پروژسترون تداخل دارد و می‌تواند در فرایند تخمک‌گذاری (آزاد شدن تخمک از تخمدان) اختلال ایجاد کند یا حتی در مواردی باعث متوقف شدن آن نیز بشود. علاوه بر این، سطوح بالای این هورمون ممکن است پریودهای نامنظم در زنان را به دنبال داشته باشد. حال برای کسب اطلاعات بیشتر به شما پیشنهاد می‌کنیم مقاله مربوط به علائم و روش‌های درمان تنبلی تخمدان را مطالعه نمایید.

آیا سطح پرولاکتین در آزمایش خون بر باروری تاثیر می‌گذارد؟

پرولاکتین بالا می‌تواند باعث برهم خوردن تعادل هورمونی بدن شده و از آزاد شدن هورمون‌های FSH و LH، دو هورمونی که برای تخمک‌گذاری ضروری هستند، جلوگیری کند. این وضعیت می‌تواند نامنظم شدن چرخه قاعدگی یا حتی قطع کامل پریود را برای فرد به دنبال داشته باشد.

همچنین در برخی زنان نیز، پرولاکتین بالا باعث عدم تخمک‌گذاری می‌شود که این مسئله خود یکی از دلایل مهم ناباروری به شمار می‌رود. علاوه بر این موارد، سطح بالای این هورمون ممکن است در کاهش میل جنسی و خشکی واژن نیز نقش داشته باشد. با وجود اینکه تأثیر پرولاکتین بالا در افراد متفاوت است، اما معمولاً کنترل آن می‌تواند به بهبود تخمک‌گذاری و افزایش شانس بارداری کمک کند.

درمان پرولاکتین بالا

در برخی موارد، دلیل افزایش سطح پرولاکتین به اختلالات تیروئید مربوط می‌شود. در این شرایط درمان مشکل تیروئید می‌تواند سطح پرولاکتین را کاهش بدهد و چرخه قاعدگی را نیز به حالت طبیعی بازگرداند. برخی اقدامات دیگر نیز می‌توانند در کاهش سطح پرولاکتین خون مؤثر باشند که در ادامه آنها را نام می‌بریم:

• اصلاح سبک زندگی و تغییر در الگوی غذایی
• کاهش و مدیریت احساس استرس و اضطراب
• پرهیز از انجام فعالیت‌های بدنی سنگین و ورزش‌های شدید
• مصرف مکمل‌های ویتامینی نظیر ویتامین E و ویتامین B6

به‌ طور کلی، برای درمان پرولاکتین بالا از سه روش اصلی زیر می‌توان استفاده کرد:

1. دارو درمانی
2. پرتودرمانی: در صورتی تجویز می‌شود که جراحی و دارو اثرگذار نباشند.
3. جراحی و برداشت تومور هیپوفیز: در صورتی که افزایش پرولاکتین، کاهش دید و یا اختلالات شدید بینایی را به دنبال داشته باشد.

درمان خانگی پرولاکتین بالا

برای درمان خانگی پرولاکتین بالا، می‌توان از راهکارهای زیر جهت کاهش سطح پرولاکتین کمک گرفت که عبارتند از:

• تنظیم قند خون
• دوری از استرس و اضطراب
• عدم مصرف نوشیدنی‌های الکلی
• خودداری از انجام ورزش‌های سنگین
• محدود کردن مصرف گلوتن (نان، ماکارونی، کیک، بیسکویت، جو و فرآورده‌های تهیه شده از این غلات)
• استفاده از مکمل‌های ویتامین E و ویتامین B۶ (مرغ، بوقلمون، ماهی سالمون و تن، سیب‌زمینی، موز، نخود، آجیل و دانه‌ها و غلات کامل)

درمان پرولاکتین بالا در طب سنتی

پزشکان طب سنتی روش‌های مختلفی را برای درمان و تنظیم سطوح پرولاکتین به کار می‌برند. مصرف گیاه پنج‌انگشت، دمنوش گل‌ گاو زبان، حجامت و استفاده از مواد غذایی که روی در آنها به میزان فراوانی یافت می‌شود (مانند اسفناج و گوشت گاو). این روش‌ها می‌توانند در تنظیم سطح پرولاکتین مؤثر باشند.

درمان قطعی پرولاکتین بالا

درمان قطعی هایپرپرولاکتینمی با توجه به علت زمینه‌ای آن مشخص می‌شود. برخی از افرادی که سطح پرولاکتین آنها بالاست و علائم اندکی دارند یا هیچ علامتی ندارند، معمولاً نیازی به درمان پیدا نمی‌کنند. همچنین مسئله جراحی نیز در صورتی مطرح می‌شود که بدن پاسخ مناسبی به داروها ندهد. در چنین شرایطی، جراحی می‌تواند به عنوان آخرین گزینه و راهکاری مؤثر برای درمان پرولاکتین بالا باشد.

سخن نهایی

در این مقاله بررسی کردیم که انجام آزمایش پرولاکتین در زمان پریود معمولاً مشکلی ندارد، ولی نوسانات هورمونی در این دوران می‌توانند عدد نهایی را تحت تأثیر قرار بدهند. همچنین دانستیم که برای دستیابی به دقیق‌ترین نتیجه، لازم است این آزمایش در روزهای میانی چرخه و در شرایطی کاملاً آرام، بدون استرس و حداقل ۲۴ ساعت پس از رابطه جنسی انجام شود.

با رعایت نکات فوق، نتیجه‌ای قابل اعتماد به دست خواهد آمد و پزشک می‌تواند به صورت دقیق‌تری وضعیت هورمونی شما را مورد ارزیابی قرار بدهد. در نهایت در صورت مشاهده علائمی نظیر پریودهای نامنظم، ترشح از پستان یا مشکلات باروری، مراجعه به پزشک متخصص الزامی است. از اینکه تا انتهای این مطلب همراه ما بودید، صمیمانه از شما متشکریم.