نحوه استفاده و بهترین زمان مصرف قرص اورژانسی و انواع آن

قرص‌های اورژانسی ضدبارداری که با عنوان «قرص صبح بعد» نیز شناخته می‌شوند، نوعی پیشگیری از بارداری هستند که می‌توانند برای جلوگیری از بارداری پس از رابطه جنسی بدون محافظت یا محافظت ناکافی استفاده شوند. این قرص‌ها حاوی هورمون هستند که با جلوگیری از تخمک‌گذاری یا تداخل در لقاح عمل می‌کنند. درحالی‌که قرص‌های ضدبارداری اورژانسی روشی مؤثر برای پیشگیری از بارداری ناخواسته هستند، اما به‌عنوان روش اصلی پیشگیری از بارداری در نظر گرفته نمی‌شوند. مهم است که به یاد داشته باشید که این قرص‌ها ۱۰۰٪ موثر نیستند و می‌توانند عوارض جانبی داشته باشند. این مقاله به بررسی انواع قرص‌های اورژانسی، نحوه مصرف و بهترین زمان استفاده از آنها می‌پردازد.

قرص اورژانسی چیست؟

بارداری و روش‌های پیشگیری از آن، همواره از دغدغه‌های اصلی زنان به شمار می‌آید. یکی از راه‌های جلوگیری از بارداری در روابط جنسی محافظت نشده، استفاده از قرص اورژانسی است که به عنوان راه حلی فوری و اضطراری شناخته می‌شود. در این قرص هورمون‌هایی وجود دارد که از بارداری ناخواسته جلوگیری کرده و از لقاح اسپرم با تخمک ممانعت می‌کند. علت اینکه این قرص را به عنوان قرص اورژانسی می‌شناسند این است که باید در اسرع وقت مصرف شوند که بازه زمانی مصرف آن حدود سه تا پنج روز بعد از رابطه‌ جنسی است.

انواع قرص‌های اورژانسی

دو نوع اصلی قرص اورژانسی وجود دارد:

قرص‌های حاوی لوونورژسترول (Levonorgestrel)

قرص‌های اورژانسی حاوی لوونورژسترول نوعی روش پیشگیری از بارداری هستند که می‌توانند برای جلوگیری از بارداری پس از رابطه جنسی بدون محافظت یا در صورت نقص در سایر روش‌های پیشگیری از بارداری استفاده شوند.

نحوه عملکرد

1. این قرص‌ها با به تأخیر انداختن یا جلوگیری از تخمک‌گذاری عمل می‌کنند.
2. همچنین ممکن است از حرکت اسپرم در رحم یا لقاح تخمک توسط اسپرم جلوگیری کنند.

موارد مصرف

• رابطه جنسی بدون محافظت
• نقص در سایر روش‌های پیشگیری از بارداری مانند پارگی کاندوم یا فراموشی مصرف قرص ضدبارداری

انواع قرص‌های حاوی لوونورژسترول

• Levonelle
• Plan B One-Step
• AfterPill
• NextChoice

نحوه مصرف

• قرص را با یک لیوان آب کامل مصرف کنید.
• می‌توانید قرص را در هر زمانی از روز مصرف کنید.
• بهترین زمان مصرف در ۲۴ ساعت اول پس از رابطه جنسی بدون محافظت است.
• بااین‌حال، تا ۷۲ ساعت (۳ روز) نیز می‌توانند موثر باشند.
• اگر بعد از مصرف قرص دچار حالت تهوع یا استفراغ شدید، در اسرع‌ وقت دوز دیگری مصرف کنید.

ملاحظات مهم

• قرص‌های اورژانسی نباید به‌ عنوان روش منظم پیشگیری از بارداری استفاده شوند.
• اگر به طور مرتب رابطه جنسی بدون محافظت دارید، باید از یک روش ضدبارداری مؤثر مانند قرص‌های ضدبارداری، IUD یا کاندوم استفاده کنید.
• قرص‌های اورژانسی در برابر بیماری‌های مقاربتی (STIs) محافظت نمی‌کنند.
• اگر بعد از مصرف قرص اورژانسی دوره پریودتان بیش از ۷ روز تأخیر داشت یا خونریزی شدید داشتید، به پزشک مراجعه کنید.

مزایای قرص‌های حاوی لوونورژسترول

• مصرف آنها آسان است.
• بدون نسخه در دسترس هستند.
• در مقایسه با سایر روش‌های پیشگیری از بارداری اورژانسی مانند IUD اورژانسی، ارزان‌تر هستند.

معایب قرص‌های حاوی لوونورژسترول

• می‌توانند عوارض جانبی مانند حالت تهوع، استفراغ، سردرد، خستگی و درد سینه ایجاد کنند.
• به‌ اندازه سایر روش‌های پیشگیری از بارداری مانند قرص‌های ضدبارداری یا IUD مؤثر نیستند.
• ممکن است برای همه زنان مناسب نباشند، به‌ خصوص زنانی که مشکلات کبدی یا کلیوی دارند.

قرص‌های حاوی اولیپریستال استات (Ulipristal acetate)

قرص‌های حاوی اولیپریستال استات نوعی قرص ضدبارداری اورژانسی هستند که به‌عنوان «قرص صبح بعد» نیز شناخته می‌شوند. این قرص‌ها برای جلوگیری از بارداری پس از رابطه جنسی بدون محافظت یا محافظت ناکافی استفاده می‌شوند.

دو نوع قرص ضدبارداری اورژانسی حاوی اولیپریستال استات وجود دارد:

• Ella
• ellaOne

نحوه عملکرد

• هر دو قرص با جلوگیری از تخمک‌گذاری عمل می‌کنند. آنها همچنین ممکن است مانع از بارور شدن تخمک توسط اسپرم شوند.

اثربخشی

• Ella نسبت به Plan B One-Step مؤثرتر است. طبق مطالعه‌ای که توسط مؤسسه ملی بهداشت انجام شد، Ella ۹۵ درصد در جلوگیری از بارداری مؤثر بود، درحالی‌که Plan B One-Step ۸۸ درصد مؤثر بود.

عوارض جانبی

هر دو نوع قرص‌های اورژانسی می‌توانند عوارض جانبی ایجاد کنند، از جمله:

• حالت تهوع
• استفراغ
• خستگی
• درد شکم
• خونریزی لکه بینی یا غیرمعمول واژن

Ella همچنین می‌تواند باعث موارد زیر شود:

• سردرد
• سرگیجه
• تغییرات خلقی
• Plan B One-Step همچنین می‌تواند باعث اسهال شود.

بیشتر بخوانید: علت‌های اسهال در پریودی و روش های درمان آن

موارد منع مصرف

• اگر باردار هستید یا فکر می‌کنید باردار هستید، نباید Ella یا Plan B One-Step مصرف کنید.

همچنین نباید این قرص‌ها را مصرف کنید اگر:

• به هر یک از مواد تشکیل‌دهنده قرص‌ها حساسیت دارید.
• سابقه لخته‌شدن خون دارید.
• سابقه سکته مغزی یا حمله قلبی دارید.
• سرطان پستان، تخمدان یا رحم دارید.

اگر هر یک از شرایط زیر را دارید، قبل از مصرف Ella یا Plan B One-Step با پزشک خود صحبت کنید:

• فشارخون بالا
• دیابت
• کلسترول بالا
• مشکلات کبدی
• مشکلات کلیوی

مزایا و معایب قرص‌های اورژانسی ضدبارداری

در ادامه با مزایا و معایب قرص‌های اورژانسی ضدبارداری بیشتر آشنا می‌شویم.

مزایا

• می‌تواند از بارداری ناخواسته جلوگیری کند: این مزیت اصلی قرص‌های اورژانسی است. اگر رابطه جنسی بدون محافظت یا محافظت ناکافی داشته‌اید، مصرف این قرص‌ها می‌تواند احتمال بارداری شما را به طور قابل‌توجهی کاهش دهد.
• قابل‌دسترس هستند: قرص‌های اورژانسی را می‌توان بدون نسخه در اکثر داروخانه‌ها و برخی از فروشگاه‌های مواد غذایی خریداری کرد.
• استفاده از آنها آسان است: مصرف قرص‌ها طبق دستورالعمل‌های روی بسته بسیار ساده است.
• می‌تواند در زمانی که به روش‌های دیگر پیشگیری از بارداری دسترسی ندارید مفید باشد: اگر به طور معمول از یک روش پیشگیری از بارداری استفاده می‌کنید، اما در شرایطی هستید که نمی‌توانید از آن استفاده کنید (مثلاً کاندوم پاره شده است)، قرص‌های اورژانسی می‌توانند جایگزینی موقت باشند.

معایب

• ۱۰۰% موثر نیستند: هیچ روش پیشگیری از بارداری ۱۰۰% موثر نیست و قرص‌های اورژانسی نیز از این قاعده مستثنی نیستند. اثربخشی آنها به زمان مصرف آنها بستگی دارد.
• می‌تواند عوارض جانبی داشته باشد: برخی از زنان ممکن است پس از مصرف قرص‌های اورژانسی عوارض جانبی مانند حالت تهوع، استفراغ، خستگی، درد شکم و خونریزی لکه بینی یا نامنظم واژن را تجربه کنند.
• نباید به‌عنوان روش اصلی پیشگیری از بارداری استفاده شود: قرص‌های اورژانسی برای استفاده منظم در نظر گرفته نشده‌اند و مصرف مکرر آنها می‌تواند خطر عوارض جانبی را افزایش دهد.
• از بیماری‌های مقاربتی (STIs) محافظت نمی‌کند: قرص‌های اورژانسی فقط می‌توانند از بارداری جلوگیری کنند و هیچ تأثیری بر STIها ندارند.

عوارض قرص اورژانسی

عوارض قرص‌های اورژانسی و قرص‌های ضدبارداری شبیه یکدیگر هستند. معمولا این عوارض جدی نیستند و به خودی خود بر طرف می‌شوند. برخی از این عارضه‌ها عبارتند از:

1. احساس حالت تهوع و استفراغ یکی از رایج‌ترین عارضه‌های قرص اورژانسی هستند و معمولا چند روز پس از مصرف رخ می‌دهند.
2. داشتن خونریزی واژینال و غیر عادی در دوران پریود، خونریزی بین دو قاعدگی و یا لکه بینی
3. سر درد و یا سرگیجه
4. احساس درد و حساسیت در سینه ها
5. احساس معده درد
6. به وجود آمدن اختلال در قاعدگی

عوارض قرص اورژانسی تا چند روز ادامه دارد؟

مدت زمان ماندگاری عوارض قرص اورژانسی، به نوع قرص و واکنش بدن هر فرد بستگی داشته و به طور معمول بین چند روز تا یک هفته متغیر است.

عوارض قرص اورژانسی بر پریود

قرص‌های اورژانسی ممکن است بر قاعدگی اثر گذاشته و نظم آن را برهم زنند. به طور کلی این قرص‌ها عوارض طولانی مدتی ندارند و معمولا پس از گذشت چند روز از بین می‌روند. تغییر در تاریخ قاعدگی، میزان و شدت خونریزی عوارض رایج قرص‌های اورژانسی در دوران پریود هستند. توجه داشته باشید که در صورت داشتن هر یک از علائم زیر، جهت معاینه‌ دقیق‌تر باید به پزشک معالج مراجعه کنید:

• تغییر در سندرم پیش از قاعدگی (دردهای شکمی، حالت تهوع، گیجی، حالات افسردگی و سرگیجه)
• لکه بینی
• پریود زود هنگام
• پریود دیر هنگام
• خونریزی غیر طبیعی
• پریود طولانی مدت

قرص اورژانسی برای پریود شدن سریع

تاثیر قرص اورژانسی برای پریود شدن سریع، در افراد مختلف، متفاوت است. معمولا پس از مصرف قرص اورژانسی سیکل ماهانه دچار تغییراتی شده و باعث می‌شود در برخی از خانم‌ها خونریزی اتفاق بیفتد. اکثر خانم‌ها بین ۷ تا ۱۰ روز بعد از مصرف قرص اورژانسی دچار عادت ماهانه می‌شوند. با این وجود، ممکن است قاعدگی یک هفته بیشتر از زمان خود به تعویق بیفتد. نکته‌ای که باید به آن توجه کنید این است که اگر تا سه هفته پس از مصرف این قرص، علائم خونریزی مرتبط با پریودی آغاز نشدند، احتمال بارداری وجود دارد.

مدت زمان تاثیر قرص اورژانسی

قرص‌های اورژانسی حاوی ترکیبات پروژسترونی هستند و مدت زمان مصرف آن حدکثر ۷۲ ساعت پس از رابطه‌ جنسی محافظت نشده است. در صورت نیاز به مصرف دوز دوم، باید حداقل ۱۲ ساعت از مصرف دوز اول گذشته باشد و یا می‌توان هر دو قرص را به طور همزمان در همان ۴۸ ساعت اولیه با هم مصرف نمود.

تاثیر قرص اورژانسی در زمان تخمک گذاری

اگر بلافاصله پس از رابطه جنسی نامطمئن قرص اورژانسی مصرف کنید، تخمک‌گذاری حداقل تا سه روز متوقف می‌شود، اما اگر رابطه جنسی در زمان تخمک‌گذاری و یا پس از آن صورت بگیرد، استفاده از این این قرص‌ها تاثیری نخواهد داشت. در صورتی که فرآیند تخمک‌گذاری در بدن شروع شده باشد، استفاده از قرص‌های اورژانسی بی‌فایده هستند. بنابراین مهم است در هنگام مصرف این قرص‌ها به زمان‌بندی آن توجه کنید.

در چه صورت قرص اورژانسی اثر نمی کند؟

قرص‌های اورژانسی تا حدود ۸۵ درصد می‌توانند از بارداری ناخواسته جلوگیری کنند. نکته‌ مهم در اثربخشی این داروها، زمان مصرف آن‌هاست. هرچه زودتر پس از رابطه‌ جنسی محافظت نشده مصرف شوند، احمال تاثیر آن‌ها بیشتر خواهد بود. همچنین قرص‌های اورژانسی ممکن است به دلایل زیر اثرگذار نباشند:

• بیشتر از ۷۲ ساعت از رابطه جنسی محافظت نشده گذشته باشد
• وزن بالای ۷۵ کیلوگرم
• شاخص توده بدنی (BMI) بالای ۳۰
• داشتن بیماری‌های مختلف مانند بیماری گوارشی و کبدی
• بیماری‌هایی که در هضم و جذب داروها اختلال ایجاد می‌کنند
• استفاده از قرص اورژانسی پس از آغاز فرآیند تخمک گذاری

علت پریود نشدن بعد از قرص اورژانسی چیست؟

به باور بسیاری از متخصصان، عوامل زیادی در تغییر سیکل قاعدگی به خصوص پس از مصرف قرص‌های اورژانسی وجود دارد. شایع‌ترین علت آن به تغییرات هورمونی و اختلال در تخمک گذاری پس از مصرف این دارو مربوط می‌شود، اما تاخیر در قاعدگی می‌تواند علت‌های دیگری نیز داشته باشد. پارامترهایی که در تغییر این چرخه موثر هستند، به شرح زیر است:

• استرس
• کیست تخمدان
• تغییر در رژیم غذایی

نتیجه‌گیری 

رابطه جنسی بدون محافظت یا نقص در روش‌های پیشگیری از بارداری می‌تواند منجر به بارداری ناخواسته شود. در چنین شرایطی، قرص‌های اورژانسی می‌توانند به‌عنوان یک روش پیشگیری از بارداری عمل کنند. قرص‌های اورژانسی ضدبارداری می‌توانند روشی مؤثر برای پیشگیری از بارداری ناخواسته پس از رابطه جنسی بدون محافظت یا محافظت ناکافی باشند. با این‌ حال، مهم است که به یاد داشته باشید که این قرص‌ها حتماً مؤثر نیستند و می‌توانند عوارض جانبی داشته باشند. بهترین راه برای جلوگیری از بارداری ناخواسته، استفاده از یک روش پیشگیری از بارداری منظم و مؤثر مانند قرص‌های ضدبارداری، کاندوم یا IUD است.