علائم، علت و درمان خانگی خشکی واژن در زنان جوان

یکی از رایج‌ترین مشکلات بانوان که دغدغه زیادی برای آن‌ها ایجاد می‌کند خشکی واژن (Vaginal atrophy) است و بانوان در هر رده سنی به‌خصوص در دوران یائسگی با آن مواجه می‌شوند. به‌ طورکلی خشکی واژن به معنای ایجاد التهاب و نازکی دیواره واژن است که علاوه بر احساس ناراحتی، سوزش و درد تأثیر زیادی در کیفیت زندگی و روابط جنسی شما دارد.

در این مقاله از سایت تافته قصد داریم ضمن شناخت علت خشکی واژن در زنان جوان و سایر گروه‌های سنی، راهکارهای درمانی و خانگی موثر را برای مقابله با این چالش نیز بررسی کنیم.

منظور از خشکی واژن چیست؟

به طور طبیعی در ناحیه واژن یک مخاط و پوشش وجود دارد که این لایه‌نازک با کمک هورمون استروژن نقش مؤثری را در ضخیم نگه‌داشتن، خاصیت ارتجاعی و حفظ سلامت واژن ایفا می‌کند. زمانی که بافت‌های واژن رطوبت خود را از دست بدهند و نازک شوند خشکی واژن رخ می‌دهد. علائم خشکی واژن چیست؟ فقدان رطوبت در ناحیه تناسلی بانوان موجب احساس درد و ناراحتی، سوزش و خشکی مخصوصاً در زمان رابطه جنسی می‌شود.

علت خشکی واژن در زنان جوان چیست؟

برخلاف تصور رایج که خشکی واژن را مختص دوران یائسگی می‌دانند، علت خشکی واژن در زنان جوان می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد و این دلایل عبارت‌اند از:

• شیردهی و زایمان
• جراحی حذف تخمدان‌ها
• استفاده از داروهای مختلف ضد استروژن
• شیمی‌درمانی و رادیوتراپی برای درمان سرطان

از دیگر دلایل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

• مصرف داروهای مختلف

مصرف تعدادی از داروها زمینه‌ساز ایجاد خشکی در واژن است. مصرف داروهای ضدافسردگی علاوه بر ایجاد خشکی در واژن تأثیر زیادی در کاهش میل شما به برقراری رابطه نیز دارد. علاوه بر این‌ها تعدادی از داروهایی که در زمان سرماخوردگی مصرف می‌شوند؛ مانند دیفن هیدرامین نیز تأثیر زیادی در بروز این مشکل دارد. دیفین هیدرامین با ترکیب دارویی که دارد میزان ترشحات را کاهش داده و در نتیجه خشکی واژن را به دنبال خواهد داشت.

• استعمال دخانیات

استعمال سیگار، قلیان و سایر دخانیات که مانند فرایند پیری در مسدودشدن رگ‌ها اثرگذار هستند توانایی انسداد در رگ‌های خونی کوچک در ناحیه واژن را دارند. انسداد عروق خونی کوچک در واژن نقش مؤثری را در کاهش میزان رطوبت ایفا می‌کند. به‌طورکلی دلیل اصلی برای آغاز خیس شدن مانند نعوظ در مردان این است که ایجاد فشارخون بالاتر در رگ‌های خونی موجب نشت سرم در مخاط و رگ‌های خونی خواهد شد.

• سندروم شوگران

یکی از بیماری‌های خودایمنی که باعث پاره شدن غدد اشک و التهاب غده‌های بزاق می‌شود سندروم شوگران است. این سندروم موجب بروز خشکی واژن می‌شود.

• عدم تعادل و هماهنگی حین رابطه جنسی

بانوانی که در حین برقراری رابطه جنسی زمان کافی به بدن خود برای تحریک‌شدن نمی‌دهند بیشتر مبتلا به خشکی واژن می‌شوند. در واقع عجله و نبود آرامش باعث عدم لذت از هر مرحله در رابطه خواهد شد و نقش مؤثری را در بروز این عارضه ایفا می‌کند.

به میزانی که بانوان آرامش بیشتری در رابطه داشته باشند و بتوانند با بدن خود ارتباط مؤثرتری را برقرار کنند کمتر به خشکی در ناحیه واژن دچار خواهند شد. برای حل این مشکل می‌توانید از تمرین‌های تنفسی و ذهن‌ آگاهی استفاده کنید.

• تجربه اضطراب و استرس

تجربه اضطراب و استرس در طولانی‌ مدت از عوامل مهم در بروز بسیاری از بیماری‌ها و حتی خشکی واژن است. در نتیجه استرس میزان رطوبت و میل جنسی به میزان زیادی کاهش پیدا می‌کند و درنتیجه فرد مبتلا به خشکی در ناحیه واژن می‌شود.

• کم‌ آبی در بدن

بیشتر سلول‌های بدن از آب تشکیل می‌شوند. نوشیدن آب به مقدار کافی باعث ایمنی در برابر بسیاری از بیماری‌ها و عدم ابتلا به خشکی واژن می‌شود. کم‌آبی بدن یکی از عوامل خشکی واژن در هنگام برقراری رابطه است. برای هیدراته نگه‌ داشتن بدن باید نوشیدن آب را به مقدار کافی در برنامه روزانه خود قرار دهید.

دلیل خشکی واژن هنگام رابطه جنسی (دخول) چیست؟

یکی از سوالات پرتکرار بانوان علت خشکی و سوزش واژن هنگام دخول است که در پاسخ باید بگوییم:

1. عدم تحریک کافی پیش از نزدیکی
2. استرس یا اضطراب در لحظه رابطه
3. مصرف برخی داروها (ضدبارداری، آنتی‌هیستامین‌ها)
4. کاهش موقتی استروژن (مثلاً نزدیک به پریود یا بعد از آن)

برای درمان خانگی خشکی واژن هنگام دخول معمولا می‌توانید از ژل‌های لوبریکانت آب‌پایه پیش از رابطه استفاده نمایید یا مدت زمان کافی برای تحریک و آمادگی بدن صبر کنید و در صورت تداوم این مشکل به پزشک مراجعه نمایید.

علت خشکی واژن بعد از پریودی چیست؟

خشکی واژن بعد از پریودی یک مشکل شایع است که معمولاً به دلیل تغییرات هورمونی (کاهش سطح استروژن) در طول چرخه قاعدگی اتفاق می‌افتد. بعد از اتمام قاعدگی، مدتی طول می‌کشد تا سطح هورمون‌ها به حالت طبیعی خود بازگردد که ممکن است خشکی را در این دوره ایجاد کند. عوامل دیگر خشکی واژن بعد از پریودی شامل موارد زیر می‌شوند:

• تغییرات ph واژن به دلیل خونریزی قاعدگی
• استفاده از تامپون یا نوار بهداشتی که ممکن است محیط واژن را خشک‌تر کند
• مصرف داروهایی نظیر قرص‌های جلوگیری از بارداری یا آنتی هیستامین‌ها

دلیل خشکی واژن بعد از تخمک‌گذاری چیست؟

در چرخه قاعدگی هورمون استروژن کم و زیاد می‌شود. زمانی که رحم می‌خواهد برای حمایت از تخمک بارور آماده شود، سطح استروژن افزایش پیدا می‌کند و بافت رحم ضخیم می‌شود. اگر تخمک بارور نشود، سطح استروژن کاهش می‌یابد. این افزایش و کاهش استروژن ممکن است با خشکی واژن همراه شود.

دلیل خشکی واژن بعد از زایمان و سزارین چیست؟

در دوران بارداری علاوه بر تخمدان‌ها جفت جنین هم هورمون استروژن و پروژسترون تولید می‌کند، بنابراین سطح این هورمون‌ها بیشتر می‌شود، اما با خروج جفت بعد از تولد، سطح استروژن و پروژسترون به طور ناگهانی کاهش پیدا می‌کند. هورمون استروژن در زنان به روانکاری طبیعی واژن، حفظ خاصیت ارتجاعی بافت واژن و تنظیم اسیدیته واژن کمک می‌کند.

در اکثر خانم‌ها طی ۲۴ ساعت اولیه بعد از زایمان سطح استروژن به سطح قبل از بارداری می‌رسد، اما در برخی دیگر اینطور نیست و پایین ماندن سطح استروژن باعث خشکی موقت واژن برای چند ماه یا خشکی مزمن آن می‌شود.

شایع‌ترین علائم خشکی واژن

بانوان باید بدانند که خشکی در ناحیه واژن با همه علائم همراه نیست و حتی گاهی برخی افراد بدون علامت به این عارضه مبتلا هستند. به صورت کلی شایع‌ترین علائم خشکی واژن در زنان عبار‌تند از:

1. عفونت ادراری یا واژینال
2. احساس فشار در ناحیه لگن
3. خونریزی بعد از رابطه جنسی
4. کاهش ترشحات طبیعی واژن
5. احساس سوزش و خارش در واژن
6. درد و خونریزی در حین رابطه جنسی
7. تغییرات خلق‌وخو، خستگی و بی‌خوابی
8. احساس سوزش یا درد هنگام ادرار و تکرر ادرار

خشکی واژن با بوی بد واژن

اگر در کنار خشکی، احساس می‌کنید واژن بوی بدی می‌دهد، احتمالاً دچار عفونت واژن شده‌اید. عفونت واژن می‌تواند از نوع باکتریایی یا قارچی باشد. معمولاً عفونت با علائم دیگری مانند خارش، ترشحات غلیظ و احساس سوزش هنگام ادرار کردن به همراه است. با درمان عفونت و برطرف شدن عامل باکتریایی، بوی بد واژن برطرف شده و خشکی هم از بین می‌رود.

پیامدها و عوارض خشکی واژن چیست؟

ترشحات طبیعی واژن نقش مهمی در حفظ محیط قلیایی مناسب برای باروریپ ایفا می‌کنند و خشکی واژن می‌تواند کاهش طول عمر اسپرم، افزایش درد و خونریزی حین رابطه جنسی را در پی داشته باشد و در نتیجه منجر به کاهش میل جنسی و اعتمادبه‌نفس شود.

آیا خشکی واژن خطرناک است؟

عارضه خشکی واژن به خودی خود خطرناک نیست، اما اگر درمان نشود به دلیل ساعدگی غشای مخاطی دیواره واژن، احتمال ابتلا به عفونت را افزایش می‌دهد. زمانی که علائم مرتبط با واژن خشک را با خونریزی شدید و عفونت‌های مکرر تجربه کردید، حتماً به پزشک متخصص زنان مراجعه کنید، زیرا ممکن است این علائم نشان دهنده وجود مشکلات جدی‌تر در دستگاه تناسلی باشند.

روش‌های تشخیص خشکی واژن

بهترین روش برای تشخیص این عارضه، معاینه فیزیکی واژن توسط پزشک متخصص زنان است. پزشک با معاینه فیزیکی، وضعیت دیواره واژن (از لحاظ خشکی، نازکی و التهاب)، علائمی مانند قرمزی، ترک یا زخم و نشانه‌های احتمالی عفونت را ارزیابی می‌کند. در صورتی که علت خشکی واژن مشخص نباشد یا علائم دیگری وجود داشته باشد، پزشک از بعضی تست‌های آزمایشگاهی همچون موارد زیر برای بررسی دقیق‌تر استفاده می‌کند:

• تست‌های هورمونی برای بررسی سطح استروژن در بدن
• تست کشت واژن برای تشخیص عفونت‌های قارچی یا باکتریایی
• آزمایش پاپ اسمیر برای بررسی تغییرات سلولی در واژن و دهانه رحم

راهکارهای درمان خشکی واژن

توجه داشته باشید که نوع درمان شما باتوجه‌به علت زمینه‌ای بیماری و تشخیص پزشک متفاوت است. رایج‌ترین راه‌های درمان خشکی واژن عبارت‌اند از:

استروژن واژن

یکی از مؤثرترین روش‌های درمان خشکی در واژن استروژن واژینال است. سه روش اصلی برای استروژن واژینال شامل موارد زیر می‌شود:

1. حلقه استرینگ: حلقه استرینگ که درون واژن قرار می‌گیرد حالتی نرم و بسیار انعطاف‌پذیر دارد. کاربرد این حلقه درون واژن به جریان مداوم استروژن کمک می‌کند.
2. کرم استروژن واژینال: کرم استروژن توسط پزشک با قرارگرفتن درون واژن به‌صورت هفتگی نقش زیادی در تولید استروژن دارد. شایع‌ترین عارضه استفاده از این دارو احساس درد در سینه و خونریزی واژن است.
3. قرص واژیفم: در این روش درمانی دو بار در هفته قرص را درون واژن قرار می‌دهند تا زمانی که فرد از این روش درمانی بی‌نیاز شود.

استفاده از داروهای استروژن واژن برای گروه‌های بانوان شیرده و باردار، خونریزی در واژن به علت نامعلوم و بانوان مبتلا به سرطان و اندومتریوز ممنوع است. بانوانی که بعد از استفاده از این دارو دچار خونریزی می‌شوند می‌توانند از محصولات بهداشتی مانند نوار بهداشتی و پد بهداشتی استفاده کنند.

پماد استرومارین برای خشکی واژن

پماد استرومارین جزو یکی از کرم‌های استروژنی موضعی به شمار می‌رود که گاهی پزشک برای درمان خشکی واژن ناشی از کمبود استروژن تجویز می‌کند. همانند سایر داروهای استروژنی، مصرف آن باید حتماً با نسخه و تحت نظر پزشک متخصص زنان انجام گیرد و خودسرانه استفاده نشود، چرا که برخی گروه‌ها (بارداری، شیردهی، سابقه سرطان‌های وابسته به هورمون) محدودیت مصرف دارند.

مرطوب‌کننده‌ها و روان‌کننده‌های واژن

ابتدایی‌ترین راهکار برای جلوگیری از درد در رابطه جنسی و ایجاد رطوبت در واژن ژل‌های لوبریکانت است. توجه داشته باشید که این ژل‌ها دارای اثرات کوتاه‌مدتی هستند، اما تداوم استفاده از مرطوب‌کننده‌های مخصوص واژن در طول هفته تأثیر زیادی در جلوگیری از ایجاد خشکی در ناحیه واژن دارد.

استفاده از کربوکسی‌ تراپی یا لیزر درمانی

در کربوکسی‌تراپی به کمک گاز دی‌اکسیدکربن برای درمان بسیاری از بیماری‌ها از جمله خشکی واژن اقدام می‌کنند. لیزر درمانی واژن با استفاده از دستگاه‌هایی مانند مونالیزا تاچ انجام می‌شود. در واقع لیزر درمانی روشی نوین و بدون نیاز به جراحی است که برای بهبود بافت‌های واژن استفاده می‌شود. این روش با تحریک تولید کلاژن و افزایش رطوبت، مشکلاتی مانند خشکی واژن را برطرف می‌کند.

درمان خشکی واژن فوری در خانه

برخی از روش‌های خانگی مؤثر برای درمان خشکی واژن شامل موارد زیر است:

• رژیم غذایی حاوی ویتامین  C
• مصرف موضعی روغن‌های مختلف زیتون و نارگیل
• نوشیدن آب کافی در طول روز برای هیدراته ماندن بدن
• مصرف دمنوش‌های متفاوت مانند تخم کتان، جوشانده گزنه، دم‌نوش بابونه
• مصرف خوراکی ویتامین E به ‌صورت خوراکی از طریق مکمل‌های غذایی و یا رژیم غذایی

پماد درمان خشکی واژن

علاوه بر پماد استرومارین، پزشک با توجه به علت خشکی، ممکن است سایر پمادهای درمان خشکی واژن حاوی استروژن موضعی یا مرطوب‌کننده‌های غیرهورمونی را نیز تجویز کند. پماد مناسب باید با تشخیص پزشک و بر اساس علت زمینه‌ای (کمبود هورمونی یا صرفاً کاهش رطوبت) انتخاب شود.

درمان خشکی واژن در طب سنتی

درمان خشکی واژن در طب سنتی و درمان سنتی خشکی واژن پس از شناسایی علت و شدت خشکی توسط متخصص زنان، معمولاً با راهکارهای کمکی زیر همراه می‌شود:

1. دمنوش برای خشکی واژن مانند دمنوش بابونه یا جوشانده گزنه
2. استفاده از روغن‌های گیاهی مانند روغن بنفشه، روغن بادام و روغن کتان
3. آغشته کردن پنبه در روغن کنجد و مالیدن آن به دیواره‌های بیرونی و داخلی واژن
4. جوشاندن گل ختمی و نشستن در آب ولرم آن (گل ختمی برای خشکی واژن)

درمان خشکی واژن با عسل

یکی دیگر از روش‌های خانگی سنتی که تاثیر فراوانی بر روی درمان خشکی واژن شما خواهد داشت، استفاده از ترکیب عسل و آب به‌صورت موضعی یا مصرف ترکیب خاک‌شیر، آب و عسل ناشتا است که در طب سنتی برای بهبود خشکی واژن توصیه شده، اما شواهد علمی محدودی مبنی بر تایید این ادعا وجود دارد و بهتر است پیش از استفاه با پزشک معالج خود مشورت نمایید.

درمان گیاهی خشکی واژن

درمان گیاهی خشکی واژن علاوه بر موارد بالا، شامل مصرف دم‌نوش تخم کتان و رعایت رژیم غذایی حاوی ویتامین C و E می‌شود که می‌تواند در بهبود رطوبت طبیعی بدن تاثیرگذار باشد.

روغن گیاهی مناسب برای خشکی واژن

در ادامه با برخی از روغن‌های گیاهی مناسب خشکی واژن آشنا می‌شویم:

1. روغن بابونه: موثر برای کاهش خشکی و خارش واژن.
2. آلوئه‌ورا: مرطوب‌کننده طبیعی با خاصیت ضدالتهاب و تسکین‌دهنده.
3. روغن گل رز: علاوه بر کمک به خشکی واژن، خاصیت ضداسپاسم و تسهیل‌کننده قاعدگی دارد.
4. روغن نارگیل: طبیعی و ملایم است، اما خواص ضدباکتریایی آن ممکن است در برخی افراد تعادل pH واژن را به هم بزند.

درمان خشکی واژن با روغن زیتون

روغن زیتون حاوی مقدار زیادی از ویتامین E است و یکی از روغن‌های پرکاربرد برای درمان خشکی واژن به شمار می‌رود. از دیگر خواص این روغن بی‌نظیر علاوه بر درمان خشکی واژن، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. کاهش دردهای یائسگی
2. کاهش دردهای قاعدگی
3. افزایش گردش خون در بدن
4. مانع از عفونت باکتریایی در ناحیه واژن

تغذیه مناسب برای خشکی واژن

بهتر است تا زنان مبتلا به خشکی واژن به جای غذاهای چرب، سرخ کردنی و سنگین، غذاهای آبکی مانند انواع آش و سوپ استفاده کنند. مصرف ترکیب خاک شیر، آب و عسل در صبح زود ناشتا هم در بهبود آن تاثیرگذار است. همچنین مصرف مواد غذایی زیر ممنوع است و باعث بدتر شدن یا خشک شدن خواهد شد.

• چای
• نوشابه
• بادمجان
• انواع ترشی
• گوشت گاو
• کلم بروکلی
• فلفل دلمه‌ای
• سیب زمینی
• چیپس و پفک
• غذاهای کنسروی
• آبمیوه‌های صنعتی
• گوشت‌های فرآوری شده

درمان خشکی واژن در بارداری

درمان خشکی واژن در بارداری به احتیاط بیشتری نیاز دارد؛ چرا که بسیاری از درمان‌های هورمونی (از جمله استروژن واژینال و پماد استرومارین) برای زنان باردار ممنوع هستند. استفاده از مرطوب‌کننده‌ها و روان‌کننده‌های غیرهورمونی، نوشیدن آب کافی و مشورت مستقیم با پزشک متخصص زنان معمولا گزینه‌های ایمن‌تری پیش از هرگونه درمان در این دوران هستند.

موارد ممنوعه در درمان خشکی واژن

استفاده از برخی مواد به‌صورت موضعی در ناحیه واژن موجب تشدید این بیماری خواهد شد. موارد ممنوعه مصرف شامل:

• مصرف روغن حمام و کف شامپو و صابون
• استفاده موضعی از مواد خوراکی مثل ماست و سرکه
• استفاده از محصولات بهداشتی معطر مانند دستمال‌کاغذی‌های عطری که بعنوان جایگزین آن می‌توانید از دستمال‌های بهداشتی تافته استفاده کنید.

سخن پایانی

خشکی واژن یکی از شایع‌ترین مشکلات در بین بانوان و مخصوصاً افراد میان‌سال محسوب می‌شود. بانوان با بروز این عارضه باید به پزشک متخصص مراجعه کنند و آن را نادیده نگیرند. سبک زندگی سالم، حفظ بهداشت فردی، توجه به نکات مهم پزشکی و استفاده از روش‌های درمانی مؤثرترین راه‌ها برای درمان خشکی واژن است.

توجه داشته باشید که تشخیص علت خشکی اولین گام برای تجویز درمان مناسب مانند استفاده از کرم‌ها، لوسیون‌ها، هورمون‌درمانی و… است. باتوجه‌به شدت خشکی تعداد جلسات درمانی از هر فردبه‌فرد دیگر متفاوت است.

سوالات متداول

آیا خشکی واژن باعث کمردرد می‌شود؟

خشکی واژن نمی‌تواند به طور مستقیم بر کمردرد تاثیر داشته باشد اما هر دو می‌توانند از یک علت مشترک، مانند نوسانات هورمونی دوران قاعدگی یا یائسگی نشات بگیرند.

آیا خشکی واژن باعث عقب افتادن پریود می‌شود؟

خیر، خشکی واژن به ‌خودی ‌خود روی زمان‌بندی قاعدگی تاثیرگذار نیست و تاخیر در پریود می‌تواند به سایر عوامل از جمله استرس، تغییرات وزن، مشکلات هورمونی مربوط شود که باید به طور جداگانه مورد بررسی قرار بگیرند.

خشکی واژن چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمان درمان خشکی واژن به علت آن بستگی دارد؛ خشکی موقتی (مثلاً بعد از پریود یا تخمک‌گذاری) معمولاً خودبه‌خود و طی چند روز برطرف می‌شود، اما خشکی ناشی از یائسگی یا بیماری‌های زمینه‌ای ممکن است بدون درمان مزمن باقی بماند.