همه چیز درباره معاینه واژن؛ از تشخیص عفونت تا مشکلات قاعدگی

یکی از ارکان اصلی سلامت جامعه، سلامت زنان می‌باشد که آگاهی از فرایند پزشکی مرتبط با آن می‌تواند در کاهش استرس و پیشگیری از بیماری‌ها تأثیر بسزایی داشته باشد. معاینه واژن یا معاینه واژینال که معمولاً به عنوان یکی از چکاپ‌های دوره‌ای زنان محسوب می‌شود که ابزار کلیدی برای ارزیابی سلامت سیستم تولید مثل و تشخیص زودهنگام مشکلاتی به شمار می‌رود که امکان دارد در مراحل ابتدایی بدون علائم و علامت باشند.

حال برای برخی از خانم‌ها سؤال ایجاد می‌شود که معاینه واژن چیست؟ چرا باید معاینه واژن انجام دهیم؟ انجام معاینه واژن در چه سنی واجب است؟ و ما در ادامه این مقاله از سایت تافته قصد داریم به تمامی سؤالات شما در این زمینه پاسخ دهیم و شما را با جزئیات این معاینه آشنا کنیم، پس برای کسب اطلاعات بیشتر به شما پیشنهاد می‌کنیم تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.

معاینه واژن چیست؟

معاینه واژینال (Vaginal Examination) یکی از بخش‌های حیاتی مراقبت‌های بهداشتی زنان می‌باشد که برای بررسی سلامت اندام‌های تناسلی زنان انجام می‌شود که شامل سه مرحله اصلی می‌باشد که در ادامه با هر یک از آنها آشنا می‌شویم.

1. مشاهده ظاهری دستگاه تناسلی خارجی: برای بررسی علائم عفونت یا ضایعات
2. معاینه با اسپکولوم: برای بررسی دیواره‌های واژن و دهانه رحم و در صورت نیاز تست پاپ اسمیر
3. معاینه دو دستی: برای لمس رحم و تخمدان‌ها جهت اطمینان از نبود توده یا التهاب لگنی

لازم به ذکر است بدانید، این معاینه معمولاً کمتر از ۱۰ دقیقه طول می‌کشد و ممکن است با کمی فشار همراه باشد، اما نباید دردناک باشد و طبق توصیه پزشکان زنان باید از ۲۱ سالگی یا با شروع فعالیت جنسی، معاینه واژینال را در برنامه سلامت خود قرار دهند.

معاینه واژن برای چیست؟

معاینه واژن یا معاینه لگنی برای تشخیص و درمان مشکلات مختلفی در اندام‌های تناسلی زنان امری ضروری محسوب می‌شود که توسط پزشک زنان انجام می‌شود. در ادامه با برخی از هدف های اصلی معاینه واژن شما را آشنا می‌کنیم.

غربالگری سرطان رحم|تست پاپ اسمیر

معاینه واژن یا معاینه لگن یکی از مهم‌ترین معایناتی برای زنان می‌باشد که انجام این تست را پزشکان معمولاً از سن ۲۱ سالگی به بالا و طبق برنامه مشخص توصیه می‌کنند. تست پاپ اسمیر برای شناسایی زودهنگام تغییرات سلولی در دهانه رحم به منظور غربالگری سرطان دهانه رحم از معاینه واژن انجام می‌شود که در این روش، پزشک توسط یک برس کوچک نمونه‌ای از سلول‌های دهانه رحم را جمع ‌آوری کرده و سپس برای بررسی میکروسکوپی این نمونه را به آزمایشگاه ارسال می‌کند.

بررسی علائم غیرطبیعی واژن

اگر فردی علائمی همچون ترشح غیرعادی (بو، رنگ یا مقدار متفاوت)، درد لگن یا درد هنگام رابطه، بی‌نظمی پریودی، خونریزی غیرطبیعی (بین قاعدگی یا بعد از رابطه)، خارش یا سوزش مشاهده کند برای بررسی علت‌های آن مانند عفونت، التهاب، کیست، فیبروم و… باید به پزشک مراجعه کند.

تشخیص انواع عفونت های واژن

همانطور که می‌دانید، به طور طبیعی در واژن باکتری‌های مفیدی وجود دارد که در حفظ تعادل pH واژن موثر هستند، اما در برخی موارد ممکن است این تعادل به هم خورده و رشد بیش از حد ارگانیسم‌های مضر را به همراه داشته باشد که در نهایت موجب ایجاد عفونت شود  که به عنوان رایج‌ترین عفونت‌ها می‌توان به عفونت‌های قارچی (کاندیدیازیس)، واژینیت باکتریایی (BV)، بیماری‌های مقاربتی (STI) اشاره کرد.

بررسی مشکلات باروری یا مشکلات مربوط به پریودی

معاینه واژن به پزشک کمک می‌کند تا با بررسی وضعیت رحم، لوله‌های فالوپ و تخمدان‌ها بتواند عواملی مانند فیبروم، آندومتریوز یا سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یا تنبلی تخمدان که ممکن است بر باروری تأثیر بگذارند را تشخیص دهد. همچنین برخی از مشکلات پریودی مانند خونریزی زیاد یا نامنظم بودن چرخه قاعدگی، درد شدید و… نیاز به بررسی‌های بیشتری دارد که برای تشخیص آن معاینه واژن نیز مؤثر است.

ارزیابی سلامت اندام تناسلی

علاوه بر مواردی که ذکر شد، معاینه واژن این امکان را فراهم می‌کند تا پزشک بر سلامت کلی اندام تناسلی زنان نظارت داشته باشد و بتواند هرگونه ناهنجاری مانند کیست‌های تخمدان، فیبروم‌های رحمی، یا سایر توده‌ها را به خوبی تشخیص داده و به حفظ سلامت بلندمدت و پیشگیری از مشکلات جدی‌تر آنها کمک کند.

معاینه واژن برای عفونت

معاینه واژن می‌تواند در روند تشخیص و درمان انواع عفونت‌های واژن علی‌الخصوص عفونت ادراری و عفونت واژن مؤثر باشد و معمولاً با بررسی علائم ظاهری واژن مانند قرمزی، خارش، ترشحات غیرطبیعی و درد آغاز می‌شود و پزشک با استفاده از اسپکولوم، دهانه واژن را باز کرده و با دقت دیواره‌های واژن و دهانه رحم را مورد بررسی قرار می‌دهد و در صورت مشاهده ترشحات غیر طبیعی، نمونه‌ای از این ترشحات را برداشته تا عامل عفونت‌زا (قارچ، باکتری یا انگل) را تشخیص دهد. همچنین در برخی از موارد پزشک ممکن است Ph واژن اندازه‌گیری کند، چرا که مقدار و به هم ریختگی آن می‌تواند نشان‌ دهنده برخی عفونت‌ها باشد.

معاینه واژن در دوران قاعدگی

معاینه واژن در طول دوران قاعدگی معمولاً زمانی توصیه می‌شود که فرد با علائم غیرطبیعی مواجه شده باشد. در این شرایط پزشک با انجام معاینه، اقدام به بررسی علت‌های احتمالی درد یا ترشحات غیرطبیعی واژن کرده و در صورت لزوم نیز از اسپکولوم برای جمع‌آوری نمونه‌ها استفاده می‌کند. این اقدام باید با احتیاط فراوان صورت بگیرد تا عفونت‌های رحمی و التهابات واژینال رخ ندهد.

در برخی موارد از سونوگرافی واژینال و کولپوسکوپی نیز به منظور ارزیابی اندام‌های داخلی ایتفاده می‌شود تا نیازی به معاینه دستی نباشد. در طول دوره قاعدگی، این معاینات به پزشک کمک می‌کنند تا بتواند شرایطی مانند آندومتریوز، فیبروم رحم یا سایر ناهنجاری‌ها که ممکن است باعث درد یا خونریزی غیرطبیعی شوند، را تشخیص بدهد.

معاینه واژنینال دختران

پزشک معاینه واژینال دختران را معمولاً در موارد خاصی و با توجه به سن و شرایط پزشکی آنها انجام می‌دهد. در بسیاری از موارد، معاینه خارجی کفایت می‌کند و از اسپکولوم در دختران جوان استفاده نمی‌شود مگر بنا به تشخیص پزشک. در دختران باکره، پزشک معاینه و تشخیص اولیه را با مشاهده خارجی و بررسی علائم وابسته نظیر قرمزی، تورم و ترشحات انجام می‌دهد و در صورتی که به بررسی‌های دقیق‌تر نیاز باشد، ممکن است ابزارها و روش‌های غیرتهاجمی را برای مطالعه بیشتر به کار گیرد تا به هایمن (پرده بکارت) لطمه‌ای وارد نشود.

معاینه واژینال در بارداری

معاینه واژن در بارداری یکی از معاینات مهم و ضروری پیش از زایمان محسوب می‌شود که پزشک آن را به صورت مرحله به مرحله و با رعایت نکات خاصی انجام می‌دهد. آشنایی با مراحل انجام معاینه لگن به مادران در درک بهتر فرایند و آماده‌سازی برای آن کمک می‌کند. این معاینه اغلب به صورت دستی انجام می‌شود و پزشک پس از پوشیدن دستکش استریل، با استفاده از ژل لوبریکانت دو انگشت خود را وارد واژن مادر می‌کند تا وضعیت دهانه رحم و اندازه لگن را مورد ارزیابی قرار بدهد. در این فرآیند پزشک نرمی، باز و نازک شدن دهانه رحم، موقعیت جنین و وضعیت بافت‌ ها و ساختارهای اطراف لگن را بررسی می‌کند‌.

نحوه انجام معاینه واژن

معاینه واژن به ‌صورت مرحله ‌به ‌مرحله و با رعایت کامل حریم شخصی و آرامش فرد صورت می‌گیرد، به طوری که فرد باید به پشت روی تخت معاینه در وضعیت خاصی به نام لیتوتومی خوابیده و پاهای خود را روی تکیه‌گاه‌های مخصوص (رکاب‌ها) بگذارد تا دسترسی به ناحیه تناسلی برای پزشک آسان‌تر شود.

در قدم اول، پزشک با دستکش استریل وضعیت پوست و بافت ناحیه بیرونی تناسلی را از نظر التهاب، زخم یا ترشحات را مورد بررسی قرار می‌دهد، سپس با استفاده از ابزار اسپکولوم (فلزی یا پلاستیکی) به آرامی وارد واژن می‌شود تا داخل واژن و دهانه رحم را مشاهده کند. ممکن است در این مرحله در صورت نیاز، نمونه‌هایی از ترشحات، سلول‌ها یا ترشحات دهانه رحم برای آزمایش پاپ اسمیر یا بررسی عفونت گرفته شود.

پس از اتمام این مرحله، پزشک ممکن است معاینه‌ی دو دستی (Bimanual exam) انجام دهد، به طوری که یک یا دو انگشت را داخل واژن قرار داده و با دست دیگر روی شکم فشار ملایمی وارد می‌کند تا اندازه، شکل و موقعیت رحم و تخمدان‌ها را از نظر وجود هرگونه توده، کیست یا حساسیت غیرطبیعی مورد بررسی قرار دهد.

آیا معاینه واژن درد دارد؟

معاینه واژینال زنان روشی ساده و بدون درد است. با این حال ممکن است به دلیل خصوصی بودن این ناحیه و واکنش‌های روانی زنان نسبت به شرایط معاینه، انجام آن برای برخی بانوان کمی دشوار باشد. به طور کلی در زمان معاینه ماهیچه‌های اطراف واژن به صورت غیر ارادی منقبض می‌شوند و اگر زنان در این زمان آرام باشند و عضلات واژن خود را منقبض نکنند، معاینه آن‌ها به صورت راحت و بدون درد انجام می‌شود. به همین دلیل بهتر است پزشک پیش از‌ معاینه با‌ بیمار صحبت کند تا ضمن اطلاع‌رسانی‌های لازم، نگرانی‌های او در‌ رابطه با معاینه کاملاً برطرف شود.

انجام معاینه واژنینال برای چه کسانی واجب است؟

تمامی گروه‌های سنی بانوان‌می‌توانند معاینه واژن را انجام بدهند تا وضعیت سلامتی خود را بررسی کنند. با این حال انجام معاینه واژن برای برخی از بانوان واجب است که در ادامه آنها را شرح می‌دهیم:

• بانوانی که یائسه شده‌اند.
• افرادی که قصد دارند برای بارداری اقدام کنند.
• افرادی که با خونریزی‌های غیرعادی مواجه هستند.
• افرادی که در قسمت لگن، تخمدان و زیر شکم خود دردهای غیرعادی احساس می‌کنند.
• افرادی که در معرض خطر ابتلا به بیماری‌ها و سرطان‌های لگن نظیر سرطان رحم، تخمدان و غیره قرار دارند.
• افرادی که یکی از اعضای خانواده آنها به سرطان مرتبط با لگن نظیر سرطان رحم، تخمدان و غیره مبتلا شده است.

معاینه واژن چه زمانی باید انجام شود؟

انواع معاینه لگن در زنان با توجه به موارد مختلفی نظیر سن، تاریخچه پزشکی، علائم و نیازهای بالینی انجام می‌شود. در ادامه زمان‌هایی ک بانوان باید معاینات واژن را انجام بدهند، شرح می‌دهیم:

1. ارزیابی سلامت باروری و چکاپ اولیه: در زمان مراجعات اولیه زنان به پزشک، توصیه می‌شود معاینه واژن به منظور ارزیابی سلامت باروری انجام شود.
2. بررسی عملکرد سیستم تولید مثل: زمانی که یک زن به ارزیابی عملکرد سیستم تولید مثل خود نیاز داشته باشد، (مانند روند درمان ناباروری یا مواجهه با مشکلات دوران قاعدگی)، لازم است معاینه واژن صورت بگیرد.
3. غربالگری و پیگیری بیماری‌های خاص: به زنانی که در گروه پرخطر برای ابتلا به بیماری‌های خاصی مانند سرطان رحم یا تخمدان قرار دارند، معمولاً توصیه می‌شود به طور منظم معاینات واژن را انجام بدهند.
4. در صورت بروز علائم و نیازهای بالینی: در صورتی که فرد علائم مرتبط با عفونت، خونریزی غیرعادی، درد لگنی یا سایر مشکلات ژنیکولوژیکی را تجربه می‌کند، در این شرایط باید معاینه لگنی را انجام دهد.

سخن پایانی

در نهایت همان‌طور که در این مقاله گفته شد، معاینه واژن یکی از مهم‌ترین اقدامات برای بررسی سلامت زنان، تشخیص به ‌موقع عفونت‌ها، التهاب‌ها و سایر مشکلات ناحیه تناسلی به شمار می‌رود که تمامی دختران و خانم‌ها باید در طول زندگی خود با مراجعه به پزشک زنان این معاینه را انجام دهند و در صورت نیاز و دستور پزشک ممکن است هر چند ماه یکبار آن را تکرار کنند، چرا که توجه به سلامت واژن و مراجعه منظم به پزشک متخصص زنان، نقش موثری در پیشگیری از بیماری‌ها و حفظ سلامت عمومی بدن ایفا می‌کند. پس در صورت مشاهده هرگونه علائم از جمله ترشحات غیرطبیعی، خارش، سوزش، درد یا بوی نامطبوع برای تشخیص دقیق‌تر و درمان سریع‌تر باید معاینه واژینال انجام دهید.