علائم، علت، عوارض و پیشگیری از بیماری واژینوز باکتریال

واژینوز باکتریال یکی از شایع‌ترین عفونت‌های واژنی در زنان است و به دلیل برهم‌خوردن تعادل طبیعی باکتری‌های واژن بروز می‌کند و می‌تواند علائم ناخوشایندی مانند ترشحات بدبو و سوزش به همراه داشته باشد. در صوت عدم درمان واژینوز باکتریال نه تنها به‌سرعت بازمی‌گردد، بلکه خطر ابتلا به عفونت‌های مقاربتی و عوارض بارداری را افزایش می‌دهد.

در این مقاله از تافته به تعریف این عفونت و دلایل به وجود آمدن آن می‌پردازیم. همچنین درباره عوارض و راه‌های پیشگیری این عفونت نیز توضیح خواهیم داد.

واژینوز باکتریال چیست؟

واژینوز باکتریال (BV) نوعی عفونت واژنی است که وقتی تعادل باکتری‌های طبیعی داخل واژن به هم می‌خورد، رخ می‌دهد. در حالت عادی، واژن دارای باکتری‌های مفیدی به نام لاکتوباسیل‌ها است که محیط اسیدی واژن را حفظ کرده و از رشد باکتری‌های مضر جلوگیری می‌کنند.

زمانی که تعداد لاکتوباسیل‌ها کاهش یابد، تعادل باکتری‌های مضر مانند Gardnerella vaginalis و سایر باکتری‌های بی‌هوازی بهم می‌خورد، واژینوز باکتریال شکل می‌گیرد.

این عفونت شایع‌ترین مشکل واژنی در سنین ۱۵ تا ۴۴ سالگی به شمار می‌رود و طبق برخی از مطالعات حدود یک‌سوم زنان در طول زندگی به آن مبتلا می‌شوند؛ در دوران بارداری نیز شیوع آن به دلیل تغییرات هورمونی بیشتر است. لازم به ذکر است بدانید، واژینوز باکتریال به‌خودی‌خود یک بیماری مقاربتی (STI) محسوب نمی‌شود، هرچند فعالیت جنسی می‌تواند در بروز آن نقش داشته باشد. بسیاری از زنان ممکن است واژینوز را با واژینیت اشتباه بگیرند؛ هرچند که این دو تفاوت‌هایی دارند.

علائم واژینوز باکتریال

برخی از علائم رایج آن عبارتند از:

• شایع‌ترین نشانه این بیماری، ترشحات غیرعادی واژنی است که به طور معمول رقیق و به رنگ سفید یا خاکستری است. این ترشحات اغلب بوی نامطبوعی شبیه به بوی ماهی دارند که به ‌ویژه پس از رابطه جنسی شدت می‌گیرد.
• برخلاف برخی از دیگر عفونت‌های واژنی، واژینوز باکتریال معمولا باعث خارش یا سوزش نمی‌شود، اما برخی از زنان ممکن است در ناحیه واژن احساس سوزش یا خارش خفیفی داشته باشند.
• سوزش هنگام ادرار نیز یکی دیگر از علائمی است که گاهی اوقات با واژینوز باکتریال همراه است.

شاید عجیب به نظر برسد که بسیاری از زنان مبتلا به این بیماری هیچ‌کدام از این علائم را تجربه نمی‌کنند یا تنها یکی از آن‌ها را مشاهده می‌کنند؛ بنابراین بانوان باید برای تشخیص دقیق و بررسی بیشتر به پزشک متخصص مراجعه نمایند.

علت های بیماری واژینوز باکتریال

حال ممکن است برای شما این سوال پیش بیاید که واژینو باکتریال به چه علت‌هایی رخ می‌دهد. این بیماری معمولا تحت عوامل زیر بروز می‌کند:

کاهش لاکتوباسیل ‌ها

یکی از مهم‌ترین عوامل بروز واژینوز باکتریال، کاهش تعداد باکتری‌های مفید لاکتوباسیل‌ها است. این باکتری‌ها محیط واژن را اسیدی نگه می‌دارند و از رشد باکتری‌های مضر جلوگیری می‌کنند. زمانی که به هر دلیلی تعداد لاکتوباسیل‌ها کاهش یابد، باکتری‌های بی‌هوازی فرصت رشد پیدا می‌کنند و تعادل طبیعی واژن به هم می‌ریزد.

رشد بیش از حد باکتری ‌های بی‌هوازی

واژینوز باکتریال عمدتا به دلیل افزایش تعداد باکتری‌های بی‌هوازی مانند Gardnerella vaginalis رخ می‌دهد. این باکتری‌ها در شرایطی که لاکتوباسیل‌ها نتوانند محیط اسیدی واژن را حفظ کنند، شروع به تکثیر کرده و باعث برهم‌خوردن تعادل باکتریایی واژن می‌شوند.

تغییرات هورمونی

تغییرات در سطح هورمون‌ها، به ‌ویژه استروژن، می‌تواند تعادل باکتری‌های واژن را تحت تاثیر قرار دهد. در دوران بارداری یا یائسگی، به دلیل تغییرات هورمونی، ترکیب میکروبیوم واژن تغییر می‌کند و این ممکن است زمینه‌ساز بروز واژینوز باکتریال شود.

استفاده از دوش واژینال

استفاده از دوش واژینال یکی دیگر از عواملی است که به برهم‌ خوردن تعادل طبیعی واژن کمک می‌کند. دوش واژینال باعث از بین رفتن باکتری‌های مفید لاکتوباسیل و فراهم شدن شرایط رشد برای باکتری‌های مضر می‌شود.

رابطه جنسی محافظت ‌نشده

فعالیت جنسی بدون استفاده از کاندوم یا با چندین شریک جنسی می‌تواند خطر بروز واژینوز باکتریال را افزایش دهد. باکتری‌های جدیدی که از طریق رابطه جنسی وارد واژن می‌شوند، می‌توانند تعادل باکتریایی را مختل کنند و باعث رشد بیش از حد باکتری‌های مضر شوند.

استرس مزمن و سبک زندگی

استرس مزمن و عادات نادرست مانند مصرف سیگار نیز می‌توانند به برهم‌خوردن تعادل باکتریایی واژن منجر شوند. این عوامل به ‌طور غیرمستقیم بر سیستم ایمنی و شرایط محیطی واژن تأثیر می‌گذارند و محیط مناسبی برای رشد باکتری‌های بی‌هوازی فراهم می‌کنند.

عوارض بیماری واژینوز باکتریال

واژینوز باکتریال به ‌طور معمول عوارض جدی ندارد، اما در صورت عدم درمان، ممکن است عوارض متعددی ایجاد کند.

1. این عفونت می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های مقاربتی مانند HIV، کلامیدیا، سوزاک و هرپس را افزایش دهد.
2. واژینوز باکتریال می‌تواند باعث عفونت‌های پس از جراحی‌های زنان (مانند عفونت‌های پس از هیسترکتومی یا کورتاژ) شود.
3. این عفونت با بیماری التهابی لگن (PID) مرتبط است که می‌تواند به ناباروری منجر شود.
4. برای زنان باردار، واژینوز باکتریال با افزایش خطر زایمان زودرس و تولد نوزادان کم‌ وزن همراه است.

راه های پیشگیری از واژینوز باکتریال

برای پیشگیری از واژینوز باکتریال، چندین راهکار علمی پیشنهاد می‌شود که تمرکز آن‌ها بر حفظ تعادل طبیعی باکتری‌های مفید واژن و جلوگیری از رشد باکتری‌های مضر است.

• اجتناب از دوش واژینال: دوش واژینال به ‌طور مکرر تعادل باکتری‌های طبیعی واژن، به‌ ویژه لاکتوباسیل‌ها، را مختل می‌کند.
• استفاده از کاندوم: کاندوم می‌تواند خطر ابتلا به واژینوز باکتریال و عفونت‌های مقاربتی را کاهش دهد.
• مصرف پروبیوتیک‌ها: استفاده از پروبیوتیک‌ها در کنار درمان‌های آنتی‌بیوتیکی می‌تواند میزان بازگشت عفونت را کاهش دهد.
• رعایت بهداشت مناسب: استفاده از آب و شوینده‌های ملایم بدون استفاده از محصولات معطر یا شیمیایی
• اجتناب از تعدد شرکای جنسی و رعایت بهداشت جنسی
• سبک زندگی سالم: تغذیه‌ متعادل، مدیریت استرس و ترک سیگار

درمان واژینوز باکتریال

درمان استاندارد این عفونت معمولاً شامل آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند مترونیدازول یا کلیندامایسین می‌شود که تنها باید با تجویز پزشک مصرف شوند. از آنجایی که احتمال بازگشت این عفونت پس از درمان بسیار بالاست، برخی پزشکان مصرف مکمل‌های پروبیوتیک حاوی لاکتوباسیلوس را در کنار آنتی‌بیوتیک توصیه می‌کنند تا میکروبیوم طبیعی واژن سریع‌تر بازسازی شود.

درمان خانگی واژینوز باکتریال

روش‌های خانگی به ‌عنوان مکمل و برای پیشگیری از بازگشت عفونت مفیدند، اما نمی‌توانند جایگزین آنتی‌بیوتیک تجویزی برای واژینوز باکتریال باشند.

1. مصرف پروبیوتیک‌های غذایی مانند ماست، برای تقویت باکتری‌های مفید واژن
2. رژیم غذایی متعادل و سرشار از فیبر برای حمایت از میکروبیوم سالم
3. رعایت بهداشت ملایم بدون استفاده از صابون‌های معطر یا شیمیایی قوی، چون واژن به‌طور طبیعی خودپاک‌کننده است.

چه زمانی برای واژینوز باکتریال باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟

توجه داشته باشید که با مشاهده کوچک‌ترین تغییرات در واژن یا سبک زندگی خود باید به پزشک مراجعه نمایید. همچنین، در صورت مشاهده یکی از علائم زیر سریعا با متخصص زنان تماس گرفته و در صدد درمان برآیید:

• یکی از اصلی‌ترین نشانه‌هایی که نباید نادیده بگیرید، ترشحات واژنی با بوی شدید و ناخوشایند شبیه به بوی ماهی است. اگر این ترشحات با تب همراه باشند یا به طور ناگهانی رنگ و قوام آن‌ها تغییر کند، بهتر است فورا به متخصص مراجعه کنید.
• اگر قبلا به عفونت‌های واژنی مبتلا شده‌اید ولی این بار علائم متفاوتی را مشاهده می‌کنید، این می‌تواند نشانه‌ای از یک تغییر مهم در وضعیت شما باشد.
• در صورتی که اخیرا رابطه‌ای محافظت‌ نشده داشته‌اید، احتمالا با عفونت مقاربتی روبه‌رو هستید که ممکن است علائم مشابهی با واژینوز باکتریال داشته باشد.
• اگر به خود درمانی با داروهای بدون نسخه پرداخته‌اید ولی علائم همچنان پابرجاست، این نیز نشانه‌ای است که نیاز به تشخیص دقیق‌تر و درمان تخصصی دارید. بسیاری از داروهای بدون نسخه ممکن است برای عفونت‌های قارچی مناسب باشند، اما نمی‌توانند واژینوز باکتریال را درمان کنند.

سخن پایانی

واژینوز باکتریال ناشی از برهم‌خوردن تعادل طبیعی باکتری‌های مفید واژن، به‌ویژه لاکتوباسیل‌ها، است. در این حالت، باکتری‌های بی‌هوازی مضر مانند Gardnerella vaginalis رشد می‌کنند و باعث بروز علائمی همچون ترشحات رقیق و خاکستری با بوی نامطبوع ماهی می‌شوند. این بیماری، اگرچه ممکن است بدون علائم باشد، می‌تواند عوارضی همچون افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های مقاربتی، مشکلات بارداری و عفونت‌های پس از جراحی ایجاد کند. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌تواند از این عوارض جلوگیری کند، بنابراین در صورت مشاهده علائم، مراجعه به پزشک ضروری است.